acanthosis nigricans

Acanthosis nigricans to skórna manifestacja charakteryzująca się występowaniem aksamitnych, ciemnych, hiperkeratotycznych zmian zlokalizowanych głównie w zagięciach ciała, takich jak szyja, pachy, pachwiny czy zgięcia łokciowe. Zmiany te mają zazwyczaj barwę brunatną lub czarną i chropowatą, brodawkowatą strukturę.

Etiologia acanthosis nigricans obejmuje formy łagodne, związane najczęściej z insulinoopornością i hiperinsulinemią (80% przypadków), oraz złośliwe, które mogą być pierwszym objawem nowotworu złośliwego (zazwyczaj raka żołądka). Inne przyczyny to zaburzenia endokrynologiczne (zespół policystycznych jajników, choroba Cushinga, akromegalia), otyłość, cukrzyca typu 2, oraz stosowanie niektórych leków (m.in. kwas nikotynowy, kortykosteroidy, hormony).

Diagnostyka obejmuje przede wszystkim poszukiwanie choroby podstawowej. U pacjentów z acanthosis nigricans zaleca się wykonanie badań w kierunku cukrzycy, dyslipidemii i chorób nowotworowych, szczególnie u osób w wieku średnim i starszym bez wcześniejszych zaburzeń metabolicznych.

Leczenie skupia się głównie na terapii choroby podstawowej. W przypadku form związanych z insulinoopornością kluczowa jest redukcja masy ciała, aktywność fizyczna i wyrównanie metaboliczne. W postaciach związanych z nowotworami złośliwymi, leczenie choroby podstawowej może prowadzić do ustąpienia zmian skórnych. Miejscowe stosowanie retinoidów, kwasu salicylowego czy laseroterapia mogą poprawić wygląd skóry, jednak skuteczność tych metod jest ograniczona.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Acanthosis nigricans – Etiologia i przyczyny

Acanthosis nigricans (AN) to łagodna dermatoza manifestująca się symetrycznymi, aksamitnymi, hiperpigmentowanymi zmianami skórnymi, najczęściej w okolicach zgięć skóry. Patogeneza AN jest wieloczynnikowa, z dominującą rolą hiperinsulinemii i insulinooporności, które prowadzą do aktywacji receptorów insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF1R) na keratynocytach, co skutkuje ich proliferacją. Hiperinsulinemia może wypierać IGF-1 z białek wiążących (IGFBP), zwiększając wolny IGF-1 i stymulując wzrost keratynocytów i fibroblastów. Otyłość, zwłaszcza brzuszna, jest głównym czynnikiem ryzyka, nasilającym oporność insulinową i uwalnianie wolnych kwasów tłuszczowych. Inne mechanizmy obejmują mutacje w receptorach czynnika wzrostu fibroblastów (FGFR3), zwiększony transformujący czynnik wzrostu (TGF) w nowotworach oraz autoimmunologiczne przeciwciała przeciw receptorom insuliny. AN jest klinicznym markerem hiperinsulinemii i wczesnym wskaźnikiem zespołu metabolicznego, cukrzycy typu 2 oraz zaburzeń endokrynologicznych, takich jak PCOS czy choroby nadnerczy.
acanthosis nigricans, akromegalia, białko wiążące IGF, brodawczak, choroba Addisona, choroba Cushinga, czerniak złośliwy, dermatoza, doustny środek antykoncepcyjny, drożdżak Malassezia, gruczolakorak, guz Wilmsa, hiperinsulinemia, hiperpigmentacja skóry, inhibitor proteazy, insulinoma, insulinooporność, kwas nikotynowy, mutacja receptora, niedoczynność tarczycy, połączenie skórno-naskórkowe, proliferacja keratynocytów, rak płaskonabłonkowy, rak wątrobowokomórkowy, rak żołądka, receptor EGFR, receptor FGFR, receptor kinazy tyrozynowej, środek przeciwgrzybiczny, stan przedcukrzycowy, toczeń rumieniowaty układowy, transformujący czynnik wzrostu, twardzina, zakażenie grzybicze, zapalenie tarczycy Hashimoto, zespół Alströma, zespół Downa, zespół metaboliczny, zespół policystycznych jajników, zespół Pradera-Williego, zespół Sjögrena, złośliwa acanthosis nigricans
Leksykon chorób i schorzeń
Acanthosis nigricans – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Acanthosis nigricans (AN) to dermatoza manifestująca się hiperkeratotycznymi, aksamitnymi, hiperpigmentowanymi zmianami skórnymi lokalizującymi się głównie w fałdach i zgięciach skóry (szyja, doły pachowe, pachwiny, okolice podpiersiowe). AN jest markerem klinicznym często powiązanym z insulinoopornością, cukrzycą typu 2 oraz otyłością, a rzadziej z nowotworami złośliwymi lub chorobami endokrynologicznymi. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym oraz uzupełniających testach laboratoryjnych, takich jak pomiar glukozy i insuliny na czczo, lipidogram, badania czynności tarczycy oraz obrazowanie jamy brzusznej w podejrzeniu nowotworu. Wczesne rozpoznanie AN umożliwia identyfikację stanów przedcukrzycowych i wdrożenie odpowiedniej terapii, co jest kluczowe dla poprawy rokowania i zapobiegania powikłaniom metabolicznym.
acanthosis nigricans, badanie fizykalne, biopsja skóry, choroba endokrynologiczna, cukrzyca typu 2, dermabrazja, dieta niskoglikemiczna, doustny środek antykoncepcyjny, glukoza na czczo, hemoglobina glikowana, hydrochinon, insulinooporność, kwas glikolowy, kwas salicylowy, laser frakcyjny CO2, laseroterapia, mleczan amonu, nowotwór złośliwy, peeling chemiczny, profil lipidowy, przedcukrzyca, retinoid miejscowy, tretynoina, zdrowy styl życia, zespół metaboliczny, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Acanthosis nigricans – Objawy

Acanthosis nigricans (AN) to dermatoza manifestująca się hiperchromicznymi, aksamitnymi, zgrubiałymi zmianami skórnymi lokalizującymi się głównie w fałdach ciała (szyja, pachy, pachwiny, okolice pępka, łokcie, kolana). Zmiany te są silnie powiązane z insulinoopornością, otyłością, zespołem metabolicznym oraz cukrzycą typu 2, stanowiąc istotny marker ryzyka tych schorzeń. Charakterystyczne cechy zmian to symetryczny rozkład, słabo zdefiniowane granice, oraz możliwy świąd i obecność brodawczaków skórnych. Postać łagodna rozwija się powoli i może ustąpić po leczeniu choroby podstawowej, zwłaszcza po redukcji masy ciała i poprawie kontroli glikemii. Warto podkreślić, że u dzieci i młodzieży AN jest często pierwszym objawem insulinooporności i wymaga diagnostyki w kierunku stanu przedcukrzycowego.
acanthosis nigricans, choroba nadnerczy, choroba podstawowa, choroba tarczycy, cukrzyca typu 2, doustny środek antykoncepcyjny, glikokortykosteroid systemowy, hiperpigmentacja, insulinooporność, nowotwór złośliwy, poziom glukozy we krwi, stan przedcukrzycowy, utrata masy ciała, zaburzenie metaboliczne, zespół Crouzona, zespół metaboliczny, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół policystycznych jajników – Objawy

Zespół policystycznych jajników (PCOS) to najczęstsza endokrynopatia kobiet w wieku rozrodczym, dotykająca około 10% populacji. Charakteryzuje się zaburzeniami hormonalnymi, w tym hiperandrogenizmem, insulinoopornością (obecną u około 70% pacjentek) oraz nieregularną owulacją, co prowadzi do zaburzeń miesiączkowania (oligomenorrhea, amenorrhea, nieregularne krwawienia) i zwiększonego ryzyka przerostu endometrium. Typowe objawy hiperandrogenizmu to hirsutyzm (około 70% przypadków), trądzik, łysienie androgenowe oraz przetłuszczająca się skóra. Diagnostyka opiera się na kryteriach Rotterdam, wymagających obecności co najmniej dwóch z trzech: nieregularne cykle lub brak owulacji, kliniczne/biochemiczne cechy hiperandrogenizmu oraz policystyczne jajniki w USG (≥12 pęcherzyków o średnicy 2-8 mm i powiększenie jajników). PCOS jest istotną przyczyną niepłodności (70-80% pacjentek) oraz powikłań ciążowych, takich jak cukrzyca ciążowa, poród przedwczesny i stan przedrzucawkowy.
acanthosis nigricans, amenorrhea, anovulacja, bezdech senny, choroba wieńcowa, cukrzyca ciążowa, depilacja laserowa, doustny środek antykoncepcyjny, dysfagia, eflornitin, endokrynopatia, hiperandrogenizm, hiperplazja endometrium, hirsutyzm, insulinooporność, klomifen, lek przeciwandrogenowy, łysienie androgenowe, MASLD, metformina, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, niepłodność u kobiet, nieregularny cykl miesiączkowy, oligomenorrhea, oś podwzgórze-przysadka-jajniki, przerost endometrium, rak endometrium, rogowacenie ciemne, stan przedrzucawkowy, trądzik, włókniak miękki, zaburzenie lipidowe, zaburzenie miesiączkowania, zespół metaboliczny, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Acanthosis nigricans – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Rokowanie w acanthosis nigricans (AN) jest ściśle powiązane z etiologią choroby podstawowej. W łagodnych postaciach związanych z insulinoopornością, często obserwuje się korzystne rokowanie, zwłaszcza przy skutecznym leczeniu choroby podstawowej, co może prowadzić do ustąpienia zmian skórnych. Nasilenie zmian skórnych koreluje z poziomem insulinooporności, która może obejmować spektrum od subklinicznej do jawnej cukrzycy typu 2. AN stanowi silny predyktor rozwoju cukrzycy, a kontrola glikemii i insulinemii jest kluczowa dla zapobiegania powikłaniom metabolicznym. Regularne monitorowanie parametrów metabolicznych oraz ocena zmian skórnych umożliwiają ocenę skuteczności terapii i progresji choroby podstawowej.
acanthosis nigricans, choroba metaboliczna, choroba nowotworowa, choroba podstawowa, cukrzyca typu 2, dysfagia, insulinooporność, kontrola glikemii, nowotwór wewnętrzny, parametr metaboliczny, powikłanie cukrzycy, proces nowotworowy, progresja choroby, schorzenie dermatologiczne, stopień zaawansowania, wystąpienie objawów, zespół metaboliczny, złośliwa postać acanthosis nigricans, zmiana skórna
Leksykon chorób i schorzeń
Otyłość dziecięca – Objawy

Otyłość dziecięca definiowana jest jako BMI ≥95. percentyla dla wieku i płci, z ciężką otyłością przy BMI ≥120% 95. percentyla. W USA dotyka około 19,7% dzieci w wieku 2-19 lat. Otyłość w dzieciństwie wiąże się z licznymi objawami klinicznymi, takimi jak nadmierna masa ciała nieproporcjonalna do wieku, duszność wysiłkowa, bóle stawów, zaburzenia snu (w tym bezdech senny), acanthosis nigricans wskazująca na insulinooporność, a także zaburzenia rozwoju płciowego (wczesne dojrzewanie u dziewcząt, opóźnione u chłopców). Ponadto otyłość dziecięca zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 (czterokrotnie wyższe ryzyko), nadciśnienia tętniczego (występujące u około 25% otyłych dzieci), dyslipidemii oraz niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby (NAFLD) dotykającej 38% otyłych dzieci. Wczesna otyłość predysponuje do rozwoju miażdżycy i powikłań sercowo-naczyniowych w dorosłości, zwiększając ryzyko nagłej śmierci 2,2-krotnie oraz choroby wieńcowej lub udaru mózgu 3,5-krotnie.
acanthosis nigricans, bezdech senny, blaszka miażdżycowa, choroba Blounta, ciężka otyłość, cukrzyca, dysfunkcja śródbłonka, dyslipidemia, hiperinsulinemia, hirsutyzm, insulinooporność, jedzenie emocjonalne, kompulsywne objadanie się, marskość, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby, nietolerancja glukozy, nietolerancja wysiłku, obturacyjny bezdech senny, przewlekły stan zapalny, rak wątrobowokomórkowy, refluks żołądkowo-przełykowy, rozstępy, stan lękowy, stłuszczenie wątroby, stłuszczeniowe zapalenie wątroby, tkanka tłuszczowa, wczesne dojrzewanie, wskaźnik masy ciała, zaburzenie odżywiania
Leksykon chorób i schorzeń
Cukrzyca typu 2 u dzieci – Patofizjologia i mechanizm

Cukrzyca typu 2 u dzieci jest zaburzeniem metabolicznym charakteryzującym się insulinoopornością oraz względnym niedoborem insuliny, wynikającym z dysfunkcji komórek β trzustki. Insulinooporność dotyczy głównie mięśni, tkanki tłuszczowej i wątroby, prowadząc do zmniejszonego wychwytu glukozy i zwiększonej produkcji glukozy w wątrobie. U dzieci z otyłością obserwuje się nadmierne gromadzenie tłuszczu w narządach, co potęguje insulinooporność. W okresie dojrzewania fizjologiczny wzrost insulinooporności jest kompensowany przez zwiększone wydzielanie insuliny, jednak u części młodzieży dochodzi do szybkiego pogorszenia funkcji komórek β, które spadają nawet o 15% rocznie, co przyspiesza progresję choroby. Patogeneza obejmuje także hiperglukagonemię, zaburzenia działania hormonów inkretynowych, stan zapalny, lipotoksyczność oraz zwiększoną reabsorpcję glukozy w nerkach. Czynniki ryzyka to przede wszystkim otyłość (obecna u około 80% chorych), predyspozycje genetyczne (dziedziczność 30-70%), ekspozycja wewnątrzmaciczna na otyłość i hiperglikemię matki, a także czynniki środowiskowe i etniczne.
U dzieci cukrzyca typu 2 charakteryzuje się szybszym spadkiem funkcji komórek β i wcześniejszym występowaniem powikłań w porównaniu z dorosłymi. Badanie TODAY wykazało, że utrata kontroli glikemicznej u młodzieży jest 3-4-krotnie wyższa niż u dorosłych, a powikłania cukrzycowe występują częściej i wcześniej. Na poziomie molekularnym insulinooporność u nastolatków z otyłością wiąże się z zaburzeniem hamowania lipolizy przez insulinę, co prowadzi do nadmiaru wolnych kwasów tłuszczowych i dalszego pogłębiania insulinooporności. Zrozumienie złożonej patofizjologii cukrzycy typu 2 u dzieci, obejmującej interakcje między insulinoopornością, dysfunkcją komórek β, hiperglukagonemią, stanem zapalnym i zaburzeniami hormonalnymi, jest kluczowe dla opracowania skutecznych strategii profilaktycznych i terapeutycznych, które mogą ograniczyć rosnące obciążenie chorobą w populacji pediatrycznej.
acanthosis nigricans, cukrzyca typu 1, cukrzyca typu 2 u dzieci, dedyferencjacja komórek beta, dojrzewanie, dysfunkcja komórek beta, dysfunkcja mitochondriów, glikogenoliza, glukagonopodobny peptyd-1, glukoneogeneza, glukotoksyczność, hiperglukagonemia, homeostaza glukozy, hormon wzrostu, hormony inkretynowe, insulinooporność, insulinopodobny czynnik wzrostu, lipotoksyczność, niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby, niedobór insuliny, obturacyjny bezdech senny, otyłość dziecięca, reaktywne formy tlenu, rogowacenie ciemne, stłuszczenie wątroby, stres retikulum endoplazmatycznego, tkanka mięśniowa, wrażliwość na insulinę, wydzielanie insuliny, zaburzenie metaboliczne, zespół policystycznych jajników
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Norditropin SimpleXx

Podczas terapii somatropiną (Norditropin SimpleXx) kluczowe jest zachowanie identyfikowalności produktu poprzez dokumentację nazwy i numeru serii leku, co umożliwia właściwą reakcję na ewentualne działania niepożądane. Leczenie powinno być prowadzone przez doświadczonych specjalistów, szczególnie u pacjentów pediatrycznych z niedoborem hormonu wzrostu, zespołem Turnera, przewlekłą chorobą nerek, SGA oraz zespołem Noonan. Maksymalna dawka dobowa nie powinna być przekraczana. Szczególną ostrożność należy zachować u dzieci z zespołem Pradera-Williego ze względu na ryzyko nagłego zgonu, zwłaszcza przy otyłości, niedrożności dróg oddechowych, bezdechach nocnych i zakażeniach układu oddechowego. U pacjentów z SGA przed terapią należy wykluczyć inne przyczyny zaburzeń wzrostu, a leczenie w okresie dojrzewania jest niewskazane ze względu na ograniczone dane kliniczne.
acanthosis nigricans, bezdech nocny, dojrzałość płciowa, doustny test tolerancji glukozy, hiperfiltracja, IGF-1, insulinopodobny czynnik wzrostu 1, jawna cukrzyca, metabolizm węglowodanów, nagły zgon, niedobór długości ciała po urodzeniu, niedobór hormonu wzrostu, niedrożność górnych dróg oddechowych, nieprawidłowa tolerancja glukozy, oporność na insulinę, przewlekła choroba nerek, przewlekła niewydolność nerek, rogowacenie ciemne, skolioza, somatropina, stężenie insuliny, wskaźnik przesączania kłębuszkowego, zakażenie układu oddechowego, zapalenie ucha środkowego, zespół Noonan, zespół Pradera-Williego, zespół Turnera
Leksykon chorób i schorzeń
Hirsutyzm – Diagnostyka i diagnoza

Hirsutyzm definiowany jest jako nadmierne owłosienie typu męskiego u kobiet, lokalizujące się w obszarach ciała zależnych od androgenów, takich jak górna warga, broda, klatka piersiowa czy uda. Dotyczy 5-10% kobiet w wieku rozrodczym i wymaga szczegółowej diagnostyki obejmującej wywiad, badanie fizykalne oraz ocenę nasilenia za pomocą skali Ferriman-Gallwey (FG), gdzie wynik ≥8 punktów wskazuje na hirsutyzm, a >15 na postać umiarkowaną do ciężkiej. Diagnostyka laboratoryjna powinna obejmować oznaczenia testosteronu całkowitego i wolnego (poziom >200 ng/dl sugeruje guz wydzielający androgeny), DHEAS (>700 μg/dl wskazuje na dysfunkcję nadnerczy), 17-hydroksyprogesteronu, prolaktyny oraz hormonów tarczycy. Wskazane są także badania obrazowe (USG przezpochwowe, CT lub MRI nadnerczy) w celu oceny jajników i nadnerczy, zwłaszcza przy podejrzeniu guzów lub PCOS, który stanowi najczęstszą przyczynę hirsutyzmu (70-80% przypadków). Diagnostyka różnicowa powinna uwzględniać m.in. idiopatyczny hirsutyzm, nieklasyczny wrodzony przerost nadnerczy, hiperprolaktynemię, zespół Cushinga oraz leki o działaniu androgenowym.
17-hydroksyprogesteron, acanthosis nigricans, akromegalia, cyproteron, eflornityna, finasteryd, flutamid, hiperandrogenizm, hiperprolaktynemia, hirsutyzm, hirsutyzm idiopatyczny, insulinooporność, lek antyandrogenowy, łojotok, łysienie androgenowe, niedobór 21-hydroksylazy, owłosienie typu męskiego, siarczan dehydroepiandrosteronu, skala Ferriman-Gallwey, spironolakton, środek antykoncepcyjny, test stymulacji ACTH, testosteron całkowity, trądzik, wirylizacja, wrodzony przerost nadnerczy, zaburzenia miesiączkowania, zespół Cushinga, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół policystycznych jajników – Diagnostyka i diagnoza

Zespół policystycznych jajników (PCOS) jest najczęstszym zaburzeniem endokrynologicznym u kobiet w wieku rozrodczym, dotykającym 7-15% populacji. Diagnoza opiera się na kryteriach Rotterdamskich, wymagających obecności co najmniej dwóch z trzech cech: oligo- lub anowulacji, klinicznych i/lub biochemicznych objawów hiperandrogenizmu oraz obrazu policystycznych jajników w USG (≥20 pęcherzyków o średnicy 2-9 mm lub objętość jajnika ≥10 ml) lub podwyższonego poziomu AMH. PCOS jest diagnozą z wykluczenia, dlatego konieczne jest wykluczenie innych schorzeń endokrynologicznych, takich jak zaburzenia tarczycy, hiperprolaktynemia, nieklasyczny wrodzony przerost nadnerczy, zespół Cushinga czy guzy wydzielające androgeny. W badaniach laboratoryjnych często obserwuje się podwyższone androgeny (testosteron, DHEAS, androstendion u 60% pacjentek), obniżone SHBG oraz podwyższony stosunek LH:FSH (≥2:1). Diagnostyka obejmuje także ocenę metaboliczną, w tym OGTT, profil lipidowy i insulinooporność, ze względu na ryzyko powikłań metabolicznych i sercowo-naczyniowych.
acanthosis nigricans, akromegalia, anowulacja, bezdech senny, choroba sercowo-naczyniowa, cukrzyca typu 2, doustny test tolerancji glukozy, dysfunkcja owulacyjna, globulina wiążąca hormony płciowe, guz wydzielający androgeny, hemoglobina glikowana, hiperandrogenizm, hirsutyzm, hormon anty-Müllerowski, insulinooporność, kryteria rotterdamskie, łysienie androgenowe, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, nieregularne miesiączki, policystyczne jajniki, profil lipidowy, rak endometrium, rogowacenie ciemne, siarczan dehydroepiandrosteronu, test z ACTH, trądzik, ultrasonografia jajników, wolny testosteron, zaburzenie endokrynologiczne, zaburzenie nadnerczy, zespół Cushinga, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Otyłość – Objawy

Otyłość jest przewlekłą chorobą charakteryzującą się nadmierną ilością tkanki tłuszczowej, definiowaną głównie przez BMI ≥30 kg/m² oraz zwiększony obwód talii (>94 cm u mężczyzn, >88 cm u kobiet). Wyróżnia się typ brzuszny i pośladkowo-udowy, z różnicami w dystrybucji tkanki tłuszczowej między płciami. Otyłość prowadzi do licznych objawów somatycznych, takich jak duszność, chrapanie, bóle stawów, a także do poważnych powikłań metabolicznych (cukrzyca typu 2, zespół metaboliczny, NAFLD/NASH), sercowo-naczyniowych (nadciśnienie, choroba wieńcowa, udar) oraz oddechowych (obturacyjny bezdech senny, zespół hipowentylacji otyłościowej). Warto podkreślić, że ryzyko cukrzycy typu 2 wzrasta o 20% na każdy dodatkowy punkt BMI, a otyłość olbrzymia (BMI ≥40 kg/m²) znacząco pogarsza jakość życia i zwiększa śmiertelność, skracając oczekiwaną długość życia nawet o 10 lat.
acanthosis nigricans, astma, bezdech senny, choroba Alzheimera, choroba wieńcowa, choroba zwyrodnieniowa stawów, ciężka otyłość, cukrzyca ciążowa, cukrzyca typu 2, dna moczanowa, hiperfagia, hiperurykemia, insulinooporność, kamica żółciowa, nadciśnienie tętnicze, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby, niewydolność serca, niska samoocena, obturacyjny bezdech senny, obwód talii, operacja bariatryczna, otyłość, otyłość dziecięca, profil lipidowy, rak endometrium, rak jelita grubego, rak piersi, rak trzustki, rak wątroby, refluks żołądkowo-przełykowy, rozstępy, stan przedrzucawkowy, stwardnienie rozsiane, tkanka tłuszczowa, wskaźnik masy ciała, zaburzenia odżywiania, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zespół metaboliczny
Leksykon chorób i schorzeń
Hirsutyzm – Diagnostyka i diagnoza

Hirsutyzm definiuje się jako nadmierny wzrost owłosienia terminalnego u kobiet w lokalizacjach typowych dla mężczyzn, dotykający 5-10% kobiet w wieku rozrodczym. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz ocenie nasilenia owłosienia za pomocą zmodyfikowanej skali Ferrimana-Gallweya (mFG), gdzie punkty odcięcia różnią się etnicznie (np. ≥8 punktów u kobiet białych i czarnych, ≥9 u śródziemnomorskich, ≥6 u południowoamerykańskich, ≥2 u azjatyckich). Nasilenie hirsutyzmu klasyfikuje się jako łagodne (do 15 punktów) lub ciężkie (powyżej 25 punktów). Wskazaniem do badań hormonalnych są umiarkowany i ciężki hirsutyzm oraz łagodny z towarzyszącymi objawami, takimi jak nieregularne miesiączki, otyłość centralna, acanthosis nigricans czy objawy wirylizacji. Podstawowy panel obejmuje oznaczenie testosteronu całkowitego i wolnego, DHEAS oraz 17-hydroksyprogesteronu, z uwzględnieniem wartości krytycznych: testosteron całkowity >200 ng/dl (>6,94 nmol/l) i DHEAS >700 μg/dl (>24,3 nmol/l), które sugerują guzy wydzielające androgeny lub wrodzony przerost nadnerczy.
17-hydroksyprogesteron, acanthosis nigricans, akromegalia, badanie fizykalne, badanie funkcji tarczycy, cyproteron, depilacja laserowa, DHEAS, eflornityna, elektroliza, finasteryd, FSH, guz wydzielający androgeny, hiperprolaktynemia, hipertrichoza, hirsutyzm, hirsutyzm idiopatyczny, hormon folikulotropowy, insulinooporność, lek antyandrogenny, łysienie typu męskiego, metformina, mieszki włosowe, owłosienie terminalne, prolaktyna, rak kory nadnerczy, rogowacenie ciemne, siarczan dehydroepiandrosteronu, skala Ferrimana-Gallweya, spironolakton, test stymulacji ACTH, testosteron całkowity, testosteron wolny, tomografia komputerowa, trądzik, USG miednicy, wirylizacja, wrodzony przerost nadnerczy, zespół Cushinga, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Czarna włochata język – Diagnostyka i diagnoza

Czarna włochata język (lingua villosa nigra) to łagodne, samoograniczające się schorzenie charakteryzujące się przerostem i wydłużeniem brodawek nitkowatych (>3 mm) na grzbietowej powierzchni języka, co nadaje mu charakterystyczny ciemny, włochaty wygląd. Przebarwienia mogą mieć różne odcienie – od żółtego, przez brązowy, zielony, aż do czarnego – zależnie od czynników zewnętrznych (kawa, herbata, tytoń) oraz wewnętrznych (bakterie, drożdże). Diagnostyka opiera się głównie na badaniu klinicznym i szczegółowym wywiadzie, uwzględniającym stosowane leki (np. antybiotyki: erytromycyna, doksycyklina, linezolid; leki psychotropowe; inhibitory pompy protonowej), nawyki higieniczne, palenie tytoniu oraz stan immunologiczny pacjenta. W razie wątpliwości można wykonać wymazy mikrobiologiczne, testy na obecność Candida, a rzadko biopsję języka. Kluczowe jest różnicowanie z innymi schorzeniami, takimi jak pseudoczarna włochata język po lekach zawierających bizmut, infekcje grzybicze, leukoplakia włochata czy zmiany nowotworowe.
acanthosis nigricans, badanie histopatologiczne, badanie kliniczne, badanie mykologiczne, biopsja języka, brodawka nitkowata, chirurgia laserowa, czarna włochata język, diagnostyka różnicowa, diagnoza kliniczna, elektrokoagulacja, glikokortykosteroid, hiperkeratoza, infekcja Helicobacter pylori, inhibitor pompy protonowej, kandydoza jamy ustnej, kserostomia, lingua villosa nigra, papillae filiformes, przebarwienie języka, pseudoczarna włochata język, skala przyczynowości WHO-UMC, tradycyjna medycyna chińska, wirus Epsteina-Barr, włochata leukoplakia, wymaz mikrobiologiczny
Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki łojotokowe (lub polipy skórne, acrochordony) – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Brodawki łojotokowe (acrochordony) to łagodne, nienowotworowe zmiany skórne zawierające naczynia krwionośne i kolagen, które nie zwiększają ryzyka rozwoju nowotworów. W rzadkich przypadkach, badanie histologiczne klinicznie zdiagnozowanych włóknisto-nabłonkowych polipów (FEP) może ujawnić raka podstawnokomórkowego lub płaskonabłonkowego in situ, jednak prawdopodobieństwo złośliwości jest niskie (5 z 1335 przypadków). Usunięcie brodawek łojotokowych zmniejsza ryzyko ich nawrotu w tym samym miejscu, choć pacjent może rozwinąć nowe zmiany w innych lokalizacjach. W leczeniu stosuje się różne metody, z których krioterapia urządzeniem Pixie Skin Tag wykazuje wyższą skuteczność (64,3% całkowitego usunięcia, połowa po jednym zabiegu) w porównaniu do Wortie skin tag remover (7,1%, p<0,001), co wynika z efektywnego transferu ciekłego tlenku azotu.
acanthosis nigricans, acrochordon, akromegalia, badanie histologiczne, brodawka łojotokowa, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba sercowo-naczyniowa, cukrzyca, diagnostyka różnicowa, insulinooporność, kolagen, krioterapia, naczynie krwionośne, nadciśnienie, nowotwór skóry, polip okrężnicy, polip skórny, rak płaskonabłonkowy, rak płaskonabłonkowy in situ, rak podstawnokomórkowy, rogowacenie ciemne, tlenek azotu, zaburzenie lipidowe, zaburzenie metaboliczne, zespół metaboliczny, zmiana nienowotworowa
Leksykon chorób i schorzeń
Hirsutyzm – Objawy

Hirsutyzm to kliniczny stan charakteryzujący się nadmiernym wzrostem ciemnych, grubych włosów u kobiet w lokalizacjach typowych dla męskiego owłosienia, takich jak górna warga, broda, klatka piersiowa, plecy, brzuch oraz wewnętrzna powierzchnia ud. Występuje u 5-10% kobiet w wieku rozrodczym, z wyższą częstością w populacjach bliskowschodnich, południowoazjatyckich i śródziemnomorskich. Nasilenie hirsutyzmu ocenia się za pomocą zmodyfikowanej skali Ferrimana-Gallweya, gdzie wynik >7 wskazuje na patologię, a nasilenie klasyfikuje się jako łagodne (<15 pkt), umiarkowane (15-25 pkt) lub ciężkie (>25 pkt). Hirsutyzm może współistnieć z objawami wirylizacji (np. pogłębienie głosu, łysienie typu męskiego, powiększenie łechtaczki), co wymaga pilnej diagnostyki w kierunku zaburzeń hormonalnych lub guzów wydzielających androgeny. Towarzyszące objawy, takie jak nieregularne miesiączki, insulinooporność, otyłość brzuszna czy acanthosis nigricans, mogą wskazywać na zespół policystycznych jajników (PCOS) lub inne endokrynopatie, w tym zespół Cushinga.
acanthosis nigricans, brak miesiączki, choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca, cukrzyca typu 2, depresja, dyslipidemia, hirsutyzm, hirsutyzm idiopatyczny, hirsutyzm pomenopauzalny, insulinooporność, łysienie androgenowe, mieszek włosowy, nadciśnienie tętnicze, nadmierne owłosienie, niepłodność, nieregularne miesiączki, osteoporoza, przerost łechtaczki, skala Ferrimana-Gallweya, trądzik, wirylizacja, zaburzenia hormonalne, zespół Cushinga, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Cukrzyca typu 2 – Objawy

Cukrzyca typu 2, stanowiąca 90-95% wszystkich przypadków cukrzycy, charakteryzuje się insulinoopornością oraz stopniowym pogorszeniem funkcji komórek beta trzustki, co prowadzi do hiperglikemii. Diagnostyka opiera się na pomiarach HbA1c (≥6,5%), glikemii na czczo (≥126 mg/dl) oraz OGTT (≥200 mg/dl po 2 godzinach). Objawy kliniczne obejmują polidypsję, poliurię, polifagię, zmęczenie, niewyjaśnioną utratę masy ciała oraz zaburzenia widzenia, a także powikłania takie jak neuropatia, retinopatia, nefropatia i choroby sercowo-naczyniowe. Progresja choroby jest zmienna i zależy od czynników genetycznych, wieku, masy ciała, aktywności fizycznej oraz stosowanego leczenia.
acanthosis nigricans, agonista receptora GLP-1, chirurgia bariatryczna, cukrzyca typu 2, doustny test tolerancji glukozy, glukoza na czczo, hemoglobina glikowana, hiperglikemia, hiperglikemiczny zespół hiperosmolarny, hipoglikemia, infekcja dróg moczowych, infekcja grzybicza, inhibitor DPP-4, inhibitor SGLT-2, insulinooporność, komórka beta trzustki, metformina, nefropatia cukrzycowa, neuropatia cukrzycowa, niewyjaśniona utrata wagi, pochodna sulfonylomocznika, polidypsja, polifagia, poliuria, powikłanie naczyniowe, remisja cukrzycy, retinopatia cukrzycowa, rogowacenie ciemne, stan przedcukrzycowy, stężenie glukozy we krwi, zaburzenia widzenia, zaburzenie erekcji, zespół stopy cukrzycowej
Leksykon chorób i schorzeń
Acanthosis nigricans – Epidemiologia

Acanthosis nigricans (AN) to zaburzenie skórne charakteryzujące się symetrycznymi, aksamitnymi, hiperpigmentowanymi zmianami, najczęściej w zgięciach skórnych. Częstość występowania AN wzrosła znacząco wraz z epidemią otyłości i cukrzycy typu 2, sięgając od 7% do 74% w zależności od populacji, wieku, rasy i stopnia otyłości. Szczególnie wysoka częstość (62%) obserwowana jest u dzieci z BMI powyżej 98 percentyla. AN jest silnie związany z insulinoopornością i hiperinsulinemią, co potwierdzają podwyższone poziomy insuliny (np. 3,67 ± 2,56 vs 2,42 ± 1,45 μU/mL) i wskaźnika HOMA-IR (0,77 ± 0,54 vs 0,46 ± 0,28) u dzieci z AN w porównaniu do kontroli. Obecność AN zwiększa dwukrotnie ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 (35,4% vs 17,6%) oraz jest istotnym markerem zespołu metabolicznego (PR=3,23, 95% CI: 2,65-3,92), a także subklinicznej miażdżycy, co potwierdza zwiększona grubość błony wewnętrznej i środkowej tętnicy szyjnej (62,2% vs 35,5%, p=0,02). Złośliwa postać AN, rzadziej spotykana, jest paraneoplastycznym zespołem związanym głównie z gruczolakorakami przewodu pokarmowego, zwłaszcza żołądka (55-61%), i charakteryzuje się gwałtownym przebiegiem oraz zajęciem błon śluzowych.
Ze względu na silny związek AN z insulinoopornością, zespołem metabolicznym i cukrzycą typu 2, AN jest coraz częściej wykorzystywany jako nieinwazyjne narzędzie przesiewowe, szczególnie u dzieci i młodzieży z nadwagą i otyłością. American Academy of Pediatrics oraz American Diabetes Association rekomendują uwzględnienie AN jako kryterium ryzyka wymagającego dalszej diagnostyki. Programy przesiewowe, takie jak TRAT2DC w Teksasie, potwierdzają użyteczność badania AN w identyfikacji osób z wysokim ryzykiem kardiometabolicznym. Wprowadzenie standaryzowanego systemu oceny nasilenia AN (SCANS) może ułatwić monitorowanie i ocenę skuteczności interwencji. Wczesne wykrycie AN umożliwia wdrożenie działań profilaktycznych, takich jak kontrola masy ciała, dieta i aktywność fizyczna, co może zmniejszyć ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych. Monitorowanie AN powinno stać się integralną częścią rutynowych badań klinicznych, zwłaszcza u pacjentów z grup wysokiego ryzyka, a dalsze badania są potrzebne do ustalenia jego wartości prognostycznej i optymalizacji protokołów postępowania.
acanthosis nigricans, choroba sercowo-naczyniowa, cukrzyca, cukrzyca typu 2, czerniak złośliwy, czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego, endokrynopatia, gruczolakorak żołądka, guz Wilmsa, hiperinsulinemia, hiperpigmentacja, insulinooporność, leptyna, nadciśnienie tętnicze, obwód talii, przerzuty, rak płaskonabłonkowy, rak wątrobowokomórkowy, ryzyko kardiometaboliczne, subkliniczna miażdżyca, wskaźnik masy ciała, zespół metaboliczny, zespół paraneoplastyczny, złośliwa acanthosis nigricans
Leksykon chorób i schorzeń
Cukrzyca typu 2 u dzieci – Diagnostyka i diagnoza

Cukrzyca typu 2 u dzieci charakteryzuje się opornością obwodową na insulinę i hiperglikemią, a jej rozpoznanie opiera się na kryteriach ADA: glikemia na czczo ≥ 126 mg/dl (7,0 mmol/l), glikemia przypadkowa ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) z objawami, glikemia 2h po doustnym obciążeniu glukozą ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) lub HbA1c ≥ 6,5%. Diagnostyka wymaga potwierdzenia cukrzycy i różnicowania z cukrzycą typu 1, co jest szczególnie trudne u dzieci z otyłością i cechami insulinooporności (np. acanthosis nigricans). W diagnostyce pomocne są oznaczenia insuliny, peptydu C oraz autoprzeciwciał (GAD, IA-2, ZnT8). Badania przesiewowe zaleca się co 2-3 lata u dzieci otyłych (BMI ≥ 95. percentyla) lub z nadwagą (BMI ≥ 85. percentyla) i dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak obciążenie rodzinne, przynależność etniczna wysokiego ryzyka czy objawy insulinooporności.
acanthosis nigricans, cholesterol HDL, cholesterol LDL, ciśnienie tętnicze, doustny test tolerancji glukozy, dyslipidemia, endokrynolog, glukoza na czczo, hemoglobina glikowana, hiperglikemia, insulinooporność, kwasica ketonowa, mikroalbuminuria, neuropatia, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, obturacyjny bezdech senny, oporność na insulinę, patofizjologia, poliuria, powikłania mikronaczyniowe, profil lipidowy, przeciwciała anty-GAD, przewlekła choroba nerek, retinopatia, stan hiperosmolarny, stężenie glukozy, triglicerydy, zaburzenie metaboliczne, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Acanthosis nigricans – Diagnostyka i diagnoza

Acanthosis nigricans (AN) to dermatoza manifestująca się aksamitnymi, hiperpigmentowanymi, papilomatycznymi zmianami skórnymi, lokalizującymi się głównie w fałdach skórnych (kark, pachy, pachwiny). Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym oraz wywiadzie, z uwzględnieniem współistniejących chorób, leków i tempa progresji zmian. Biopsja skóry jest wskazana w atypowych przypadkach lub podejrzeniu nowotworu. Histopatologia wykazuje hiperkeratozę, papillomatozę, minimalną akantozę i brak istotnego nacieku zapalnego. AN jest silnie powiązane z insulinoopornością i cukrzycą, co wymaga oceny laboratoryjnej: glukoza na czczo, HbA1c, insulina na czczo, lipidogram, funkcje tarczycy i AlAT. W przypadku szybkiego rozwoju zmian, zajęcia błon śluzowych lub braku czynników metabolicznych, należy rozważyć diagnostykę onkologiczną, zwłaszcza raka żołądka i innych nowotworów przewodu pokarmowego.
acanthosis nigricans, akantoza, akromegalia, badanie histopatologiczne, badanie obrazowe, badanie przesiewowe, biopsja skóry, bioptat skóry, choroba tarczycy, cukrzyca, glikokortykosteroid systemowy, hemoglobina glikowana, hiperandrogenizm, hiperkeratoza, hirsutyzm, insulinooporność, kalcypotriol, marker nowotworowy, metformina, nowotwór złośliwy, papillomatoza, rak żołądka, retinoid miejscowy, rosiglitazon, stan przedcukrzycowy, test tolerancji glukozy, tomografia komputerowa, tretynoina, zaburzenie endokrynologiczne, zespół Cushinga, zespół metaboliczny, zespół policystycznych jajników, złośliwa postać acanthosis nigricans
Leksykon chorób i schorzeń
Przedcukrzyca – Objawy

Przedcukrzyca definiowana jest jako stan, w którym poziom glukozy we krwi mieści się w zakresie HbA1c 5,7-6,4%, glikemii na czczo 100-125 mg/dl lub glikemii w 2. godzinie OGTT 140-199 mg/dl, co stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2 oraz powikłań sercowo-naczyniowych i nerkowych. Progresja do cukrzycy typu 2 następuje u około 5-10% pacjentów rocznie, a do 70% w ciągu życia, przy czym u dzieci i młodzieży tempo progresji jest niższe (około 2,5% rocznie). Przedcukrzyca często przebiega bezobjawowo, choć mogą wystąpić cechy insulinooporności, takie jak acanthosis nigricans, przyrost masy ciała centralnej, zmęczenie czy zaburzenia koncentracji. Wczesne rozpoznanie opiera się na badaniach przesiewowych u osób z czynnikami ryzyka, w tym nadwagą, wiekiem >45 lat, obciążeniem rodzinnym, zespołem metabolicznym czy przynależnością do grup etnicznych wysokiego ryzyka.
acanthosis nigricans, choroby serca, cukrzyca typu 2, doustny test tolerancji glukozy, dyslipidemia, glikemia na czczo, hemoglobina glikowana, inhibitory SGLT-2, insulinooporność, metformina, mgła mózgowa, nadciśnienie tętnicze, neuropatia obwodowa, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, normoglikemia, oddawanie moczu, otyłość, otyłość brzuszna, pochodne sulfonylomocznika, przedcukrzyca, przyrost masy ciała, retinopatia cukrzycowa, stłuszczenie wątroby, tiazolidynediony, udar mózgu, utrata masy ciała, włókniak miękki, wzmożone pragnienie, zaburzenia funkcji poznawczych, zaburzenia koncentracji, zaburzenia widzenia, zespół metaboliczny, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół policystycznych jajników – Objawy

Zespół policystycznych jajników (PCOS) to złożone zaburzenie endokrynologiczne dotykające 5-13% kobiet w wieku rozrodczym, charakteryzujące się zaburzeniami owulacji, hiperandrogenizmem oraz obecnością licznych pęcherzyków w jajnikach. Klinicznie manifestuje się oligomenorrheą (<9 miesiączek/rok lub odstępy >35 dni), amenorrheą (>3 miesiące bez miesiączki), nieregularnymi i obfitymi krwawieniami, a także objawami hiperandrogenizmu, takimi jak hirsutyzm (około 70% przypadków), łysienie androgenowe, trądzik i tłusta skóra. PCOS wiąże się z wysokim odsetkiem insulinooporności (50-70%) oraz otyłością (40-80%), szczególnie typu centralnego, co zwiększa ryzyko powikłań metabolicznych, w tym cukrzycy typu 2 (ponad 50% do 40. roku życia), chorób sercowo-naczyniowych, bezdechu sennego (około 50%) oraz raka endometrium. Zaburzenia owulacji prowadzą do niepłodności u 70-80% pacjentek, a ryzyko powikłań ciążowych, takich jak poronienia, cukrzyca ciążowa czy stan przedrzucawkowy, jest istotnie podwyższone.
acanthosis nigricans, amenorrhea, antyandrogen, badanie hormonalne, bezdech senny, błona śluzowa macicy, choroba sercowo-naczyniowa, cukrzyca ciążowa, cukrzyca typu 2, depresja, dysfunkcja seksualna, endokrynopatia, fenotyp PCOS, hiperandrogenizm, hirsutyzm, insulinooporność, kryteria Rotterdam, lek stymulujący owulację, łysienie androgenowe, makrosomia płodu, metformina, niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby, nieregularna owulacja, oligomenorrhea, pęcherzyk jajnikowy, perimenopauza, poród przedwczesny, problem z płodnością, przyrost masy ciała, rak endometrium, stan przedrzucawkowy, tłusta skóra, trądzik, zaburzenie lękowe, zaburzenie odżywiania, zaburzenie owulacji, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Acanthosis nigricans – Patofizjologia i mechanizm

Acanthosis nigricans (AN) to dermatoza charakteryzująca się aksamitnymi, hiperpigmentowanymi zmianami skórnymi, najczęściej w fałdach skórnych, związana głównie z hiperinsulinemią i insulinoopornością. Wysokie stężenia insuliny aktywują receptory IGF-1 na keratynocytach i fibroblastach, uruchamiając szlaki Ras/MAP/ERK oraz PI3K/Akt, co prowadzi do proliferacji komórek, akantozy, hiperkeratozy i papillomatozy. Hiperinsulinemia zwiększa także wolne IGF-1 poprzez obniżenie IGFBP-1 i IGFBP-2, co dodatkowo stymuluje proliferację. Inne istotne mechanizmy obejmują mutacje i aktywację receptorów FGFR3 i EGFR, a także rolę leptyny w patogenezie, szczególnie w kontekście otyłości i zespołu metabolicznego. Histopatologicznie obserwuje się hiperkeratozę (100%), papillomatozę (90%), naciek zapalny (60%) oraz nieregularną akantozę (26,6%). AN jest wczesnym markerem insulinooporności i niezależnym czynnikiem ryzyka cukrzycy typu 2, a także współwystępuje z PCOS, lipodystrofią i zespołem metabolicznym.
acanthosis nigricans, akantoza, białko wiążące IGF, choroba Addisona, cukrzyca typu 2, gruczolakorak żołądka, hiperinsulinemia, hiperkeratoza, hiperpigmentacja skóry, inhibitor proteazy, insulinooporność, klinicyści szpitalni i ambulatoryjni, kraniosynostoza, naciek zapalny, papillomatoza, proliferacja keratynocytów, receptor EGFR, receptor FGFR, receptor insulinowy, szlak PI3K/AKT, transformujący czynnik wzrostu alfa, zespół Cushinga, zespół metaboliczny, zespół policystycznych jajników