poligenetyczny wskaźnik ryzyka
Poligenetyczny wskaźnik ryzyka (Polygenic Risk Score, PRS) to metoda obliczeniowa stosowana w genetyce medycznej do oceny łącznego wpływu wielu wariantów genetycznych (polimorfizmów pojedynczego nukleotydu, SNP) na ryzyko rozwoju określonej choroby lub cechy. W przeciwieństwie do chorób monogenowych, większość schorzeń ma podłoże poligenetyczne, co oznacza, że są determinowane przez wiele genów i ich interakcje z czynnikami środowiskowymi.
Wskaźnik PRS powstaje poprzez zsumowanie efektów wielu wariantów genetycznych, gdzie każdy wariant jest ważony w zależności od siły jego związku z badaną cechą lub chorobą. Dane te pochodzą z badań asocjacyjnych całego genomu (GWAS). Im wyższy wskaźnik PRS, tym większe ryzyko wystąpienia danego schorzenia u pacjenta.
W praktyce klinicznej poligenetyczne wskaźniki ryzyka znajdują zastosowanie w medycynie spersonalizowanej, umożliwiając identyfikację osób o podwyższonym ryzyku zachorowania jeszcze przed pojawieniem się objawów. Jest to szczególnie wartościowe w przypadku chorób sercowo-naczyniowych, nowotworów, cukrzycy typu 2 czy chorób autoimmunologicznych, gdzie wczesna profilaktyka może znacząco wpłynąć na rokowanie.
Należy jednak pamiętać, że PRS ma pewne ograniczenia, w tym zróżnicowaną skuteczność w różnych populacjach etnicznych oraz fakt, że uwzględnia tylko część zmienności genetycznej. Mimo to, wraz z rozwojem technologii sekwencjonowania i gromadzeniem coraz większych baz danych genetycznych, precyzja i użyteczność kliniczna poligenetycznych wskaźników ryzyka stale rośnie.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Demencja naczyniowa – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Demencja naczyniowa jest chorobą neurodegeneracyjną o niekorzystnym rokowaniu, z medianą przeżycia wynoszącą około 3,06 roku (95% CI 3,14-3,60) i średnią długością życia poniżej 5 lat (4,4 roku u kobiet, 3,9 roku u mężczyzn). Choroba charakteryzuje się postępującym pogorszeniem funkcji poznawczych spowodowanym zaburzeniami przepływu mózgowego, często w wyniku drobnych udarów. Czynniki zwiększające ryzyko śmiertelności to m.in. starszy wiek (aHR=1,02), diagnoza demencji mieszanej (aHR=3,45), wyższy wskaźnik współchorobowości Charlsona (aHR=1,19), podwyższony poziom kreatyniny (aHR=1,35), intubacja dotchawicza (aHR=1,95) oraz ponowna hospitalizacja w ciągu 30 dni (aHR=1,88). Pacjenci z demencją naczyniową mają wyższe ryzyko zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych, takich jak udar czy zawał serca, niż z powodu samej demencji.
choroba Alzheimera, czynnik ryzyka sercowo-naczyniowy, demencja mieszana, demencja naczyniowa, funkcja poznawcza, hemoglobina, hormon tyreotropowy, intubacja dotchawicza, kreatynina w surowicy, kwas foliowy, niedociśnienie ortostatyczne, objaw autonomiczny, objaw depresyjny, otępienie z ciałami Lewy’ego, parathormon, poligenetyczny wskaźnik ryzyka, średnia objętość krwinki, status APOE4, udar mózgu, witamina B12, zaburzenie z ciałami Lewy’ego, zawał serca