kompulsywność
Kompulsywność to zjawisko psychologiczne charakteryzujące się przymusowymi, powtarzającymi się zachowaniami lub myślami, których osoba nie potrafi powstrzymać pomimo świadomości ich irracjonalności. Jest kluczowym elementem zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego (OCD), gdzie kompulsje (czynności przymusowe) występują jako reakcja na obsesje (natrętne myśli) w celu zmniejszenia lęku.
Z perspektywy neurobiologicznej, kompulsywność wiąże się z dysfunkcją w obwodach korowo-prążkowiowo-wzgórzowo-korowych, a także z zaburzeniami w przekaźnictwie serotoninergicznym. Badania obrazowe wykazują zwiększoną aktywność w obrębie jąder podstawy oraz kory przedczołowej u pacjentów z objawami kompulsywnymi.
W praktyce klinicznej kompulsywność obserwuje się nie tylko w OCD, ale również w innych zaburzeniach, takich jak zespół Tourette’a, niektóre typy zaburzeń odżywiania, patologiczny hazard czy zachowania nałogowe. Leczenie obejmuje głównie terapię poznawczo-behawioralną (szczególnie technikę ekspozycji i powstrzymania reakcji) oraz farmakoterapię z wykorzystaniem selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI).
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Patologiczny hazard – Etiologia i przyczyny
Patologiczny hazard, sklasyfikowany w DSM-5 jako uzależnienie behawioralne, charakteryzuje się niekontrolowanym przymusem do hazardu pomimo negatywnych konsekwencji. Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmując czynniki genetyczne (odpowiedzialne za około 50% ryzyka), neurobiologiczne (zmiany w układzie nagrody mózgu, zwłaszcza w regulacji dopaminy), psychologiczne (impulsywność, zniekształcenia poznawcze) oraz środowiskowe (wczesna ekspozycja, dostępność hazardu, wpływy społeczne). Współwystępowanie zaburzeń psychicznych, takich jak depresja, zaburzenia lękowe, ADHD czy uzależnienia od substancji, jest powszechne (do 96% przypadków). Czynniki demograficzne, w tym płeć (4,2% mężczyzn vs 2,9% kobiet), wiek (najczęstszy początek u młodych dorosłych 18-24 lata) oraz status społeczno-ekonomiczny, również wpływają na ryzyko rozwoju zaburzenia.
ADHD, agonista dopaminy, aleksytymia, antyspołeczne zaburzenie osobowości, borderline, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba Parkinsona, czynnik genetyczny, iluzja kontroli, impulsywność, kompulsywność, kora przedczołowa, model biopsychospołeczny, OCD, patologiczny hazard, receptor dopaminy, receptor serotoniny, substancja psychoaktywna, układ nagrody, uzależnienie behawioralne, wzmocnienie negatywne, wzmocnienie pozytywne, zaburzenie hazardowe, zaburzenie lękowe, zaburzenie nastroju, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie osobowości, zespół niespokojnych nóg