eflornitin

Eflornitin (znany również jako difluorometyloornityina lub DFMO) to lek, który działa jako inhibitor dekaraboksylazy ornityny (ODC), enzymu kluczowego w biosyntezie poliamin. Poliaminy są niezbędne dla szybko dzielących się komórek, w tym komórek nowotworowych i pasożytów.

Pierwotnie eflornitin został opracowany jako lek przeciwnowotworowy, jednak znalazł zastosowanie w leczeniu śpiączki afrykańskiej (tripanosomatozy afrykańskiej) wywołanej przez Trypanosoma brucei gambiense. Jest skuteczny zarówno w pierwszym, jak i drugim stadium choroby, w tym gdy pasożyt przekroczył barierę krew-mózg.

W dermatologii eflornitin stosowany jest miejscowo w postaci kremu do leczenia hirsutyzmu u kobiet, szczególnie nadmiernego owłosienia twarzy. Działa poprzez hamowanie enzymów odpowiedzialnych za wzrost włosów, spowalniając ich rozwój. W przeciwieństwie do metod depilacji, eflornitin nie usuwa istniejących włosów, ale hamuje powstawanie nowych.

Wśród działań niepożądanych eflornitinu wymienia się głównie reakcje skórne przy stosowaniu miejscowym (zaczerwienienie, pieczenie, swędzenie) oraz zaburzenia hematologiczne, neurologiczne i żołądkowo-jelitowe przy podawaniu ogólnoustrojowym w leczeniu śpiączki afrykańskiej.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Hirsutyzm – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Hirsutyzm to nadmierny wzrost ciemnych, grubych włosów terminalnych u kobiet w lokalizacjach typowych dla męskiego owłosienia, dotykający 5-10% populacji. Najczęstszą przyczyną jest zespół policystycznych jajników (PCOS), odpowiadający za 70-80% przypadków, związany z podwyższonym poziomem androgenów lub zwiększoną wrażliwością mieszków włosowych. Diagnostyka obejmuje ocenę kliniczną, skalę Ferrimana-Gallweya oraz badania hormonalne: testosteron całkowity i wolny (>200 ng/dl sugeruje guz jajnika), DHEAS (>700 µg/dl wskazuje na guz nadnerczy), 17-hydroksyprogesteron (>200 ng/dl sugeruje nieklasyczną postać wrodzonego przerostu nadnerczy), a także LH/FSH, prolaktynę i TSH. U pacjentek z PCOS zaleca się badania przesiewowe w kierunku cukrzycy i dyslipidemii. Wskazana jest pilna konsultacja endokrynologiczna przy testosteronie ≥6 nmol/l (przed menopauzą) lub ≥3 nmol/l (po menopauzie) oraz przy objawach szybkiej wirylizacji.
17-hydroksyprogesteron, bliznowacenie, dehydroepiandrosteron, doustne środki antykoncepcyjne, dyskomfort emocjonalny, eflornitin, elektroliza, fotoepilacja, globulina wiążąca hormony płciowe, guz jajnika, guz nadnerczy, hirsutyzm, hormon luteinizujący, insulinooporność, laser diodowy, laser Nd:YAG, lek antyandrogenowy, metformina, PCOS, poziom androgenów, skala Ferrimana-Gallweya, spironolakton, testosteron wolny, wirylizacja, włosy terminalne, wrodzony przerost nadnerczy, zaburzenia lipidowe, zapalenie mieszków włosowych, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół policystycznych jajników – Objawy

Zespół policystycznych jajników (PCOS) to najczęstsza endokrynopatia kobiet w wieku rozrodczym, dotykająca około 10% populacji. Charakteryzuje się zaburzeniami hormonalnymi, w tym hiperandrogenizmem, insulinoopornością (obecną u około 70% pacjentek) oraz nieregularną owulacją, co prowadzi do zaburzeń miesiączkowania (oligomenorrhea, amenorrhea, nieregularne krwawienia) i zwiększonego ryzyka przerostu endometrium. Typowe objawy hiperandrogenizmu to hirsutyzm (około 70% przypadków), trądzik, łysienie androgenowe oraz przetłuszczająca się skóra. Diagnostyka opiera się na kryteriach Rotterdam, wymagających obecności co najmniej dwóch z trzech: nieregularne cykle lub brak owulacji, kliniczne/biochemiczne cechy hiperandrogenizmu oraz policystyczne jajniki w USG (≥12 pęcherzyków o średnicy 2-8 mm i powiększenie jajników). PCOS jest istotną przyczyną niepłodności (70-80% pacjentek) oraz powikłań ciążowych, takich jak cukrzyca ciążowa, poród przedwczesny i stan przedrzucawkowy.
acanthosis nigricans, amenorrhea, anovulacja, bezdech senny, choroba wieńcowa, cukrzyca ciążowa, depilacja laserowa, doustny środek antykoncepcyjny, dysfagia, eflornitin, endokrynopatia, hiperandrogenizm, hiperplazja endometrium, hirsutyzm, insulinooporność, klomifen, lek przeciwandrogenowy, łysienie androgenowe, MASLD, metformina, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, niepłodność u kobiet, nieregularny cykl miesiączkowy, oligomenorrhea, oś podwzgórze-przysadka-jajniki, przerost endometrium, rak endometrium, rogowacenie ciemne, stan przedrzucawkowy, trądzik, włókniak miękki, zaburzenie lipidowe, zaburzenie miesiączkowania, zespół metaboliczny, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Hirsutyzm – Patofizjologia i mechanizm

Hirsutyzm definiowany jest jako nadmierne owłosienie typu męskiego u kobiet w obszarach androgenozależnych, takich jak twarz, klatka piersiowa czy uda, dotykając 5-10% kobiet w wieku reprodukcyjnym. Patogeneza opiera się na interakcji między poziomem androgenów (testosteron, DHT, androstendion, DHEAS) a wrażliwością mieszków włosowych, gdzie kluczową rolę odgrywa enzym 5α-reduktaza przekształcający testosteron do silniejszego DHT. Najczęstszą przyczyną jest hiperandrogenizm, głównie w przebiegu zespołu policystycznych jajników (PCOS, 70-80% przypadków), charakteryzującego się wzrostem LH, hiperinsulinemią i obniżonym poziomem SHBG, co prowadzi do zwiększonego stężenia wolnego testosteronu. Inne przyczyny to wrodzony przerost nadnerczy (CAH), guzy wydzielające androgeny, zaburzenia endokrynologiczne (np. zespół Cushinga) oraz hirsutyzm idiopatyczny, stanowiący 15-50% przypadków, gdzie poziomy androgenów są prawidłowe, ale występuje zwiększona aktywność 5α-reduktazy i wrażliwość receptorów androgenowych.
21-hydroksylaza, 5-alfa reduktaza, androgeny, antyandrogeny, dihydrotestosteron, eflornitin, faza anagenu, globulina wiążąca hormony płciowe, guzy wydzielające androgeny, hiperandrogenizm, hiperprolaktynemia, hipertrichoza, hirsutyzm, hirsutyzm idiopatyczny, hormon luteinizujący, insulinooporność, insulinopodobny czynnik wzrostu, mieszki włosowe, rogowacenie ciemne, siarczan dehydroepiandrosteronu, skala Ferriman-Gallwey, transformujący czynnik wzrostu, wrodzony przerost nadnerczy, zespół Cushinga, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Hirsutyzm – Leczenie

Hirsutyzm, dotykający 5-10% kobiet w wieku rozrodczym, wymaga wieloaspektowego i długotrwałego leczenia, ze względu na około 6-miesięczny cykl życiowy mieszka włosowego. Terapia powinna być dostosowana do nasilenia objawów, etiologii oraz planów reprodukcyjnych pacjentki. Podstawą leczenia jest modyfikacja stylu życia, zwłaszcza redukcja masy ciała o co najmniej 5%, co wpływa na obniżenie poziomu androgenów, wzrost SHBG oraz poprawę insulinooporności, szczególnie u kobiet z PCOS. Farmakoterapia pierwszego rzutu obejmuje złożone doustne środki antykoncepcyjne zawierające progestageny o niskiej androgenności (dezogestrel, norgestimat) lub antyandrogenne (octan cyproteronu, drospirenon), które obniżają LH i FSH, skutkując poprawą u 60-100% pacjentek. W przypadku niewystarczającej odpowiedzi po 6 miesiącach, dodaje się antyandrogeny takie jak spironolakton (50-200 mg/d), finasteryd (5 mg/d), flutamid (125-250 mg/d) czy octan cyproteronu (25-100 mg/d), z jednoczesnym stosowaniem skutecznej antykoncepcji ze względu na teratogenność tych leków.
analog GnRH, dihydrotestosteron, doustny środek antykoncepcyjny, eflornitin, elektroliza, enzym 5α-reduktaza, finasteryd, flutamid, fotoepilacja, glikokortykosteroid, globulina wiążąca hormony płciowe, hiperandrogenizm, hiperkaliemia, hirsutyzm, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon uwalniający gonadotropinę, insulinooporność, laseroterapia, lek antyandrogenny, mieszek włosowy, octan cyproteronu, progestagen, spironolakton, wrażliwość na insulinę, wrodzony przerost nadnerczy, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Włos wrosty – Zapobieganie i profilaktyka

Wrastające włosy to częsty problem dermatologiczny, szczególnie po zabiegach usuwania owłosienia. Profilaktyka opiera się na ograniczeniu usuwania włosów lub stosowaniu odpowiednich technik golenia, takich jak używanie ostrej jednoostrzowej maszynki, golenie zgodnie z kierunkiem wzrostu włosów oraz unikanie naciągania skóry. Kluczowa jest także regularna eksfoliacja 2-3 razy w tygodniu za pomocą peelingów fizycznych lub preparatów z kwasami złuszczającymi (salicylowy, glikolowy, mlekowy), co zapobiega zatykaniu mieszków włosowych. Po goleniu zaleca się nawilżanie skóry produktami niekomedogennymi, zawierającymi np. aloes lub kwas hialuronowy, oraz stosowanie chłodnych okładów w celu redukcji podrażnień.
aloes, depilacja laserowa, eflornitin, eksfoliacja skóry, elektroliza, konsultacja dermatologiczna, kwas glikolowy, kwas hialuronowy, kwas mlekowy, kwas salicylowy, miejscowy retinoid, mieszek włosowy, nadtlenek benzoilu, pielęgnacja skóry, podrażnienie skóry, problem dermatologiczny, problem skórny, wrastający włos, złuszczanie martwego naskórka
Leksykon chorób i schorzeń
Hirsutyzm – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Hirsutyzm to nadmierne owłosienie u kobiet, manifestujące się wzrostem ciemnych, grubych włosów w lokalizacjach androgenozależnych (twarz, szyja, klatka piersiowa, brzuch, dolna część pleców, pośladki, uda). Dotyczy 5-10% populacji kobiet, z wyższą częstością u osób pochodzenia śródziemnomorskiego i bliskowschodniego. Etiologia opiera się na nadprodukcji androgenów (pochodzących z jajników i nadnerczy) lub zwiększonej wrażliwości mieszków włosowych na androgeny. Najczęstszą przyczyną jest zespół policystycznych jajników (PCOS), obecny u 80% pacjentek z hirsutyzmem. Diagnostyka obejmuje wywiad, badanie fizykalne, ocenę nasilenia hirsutyzmu skalą Ferrimana-Gallweya, badania hormonalne (testosteron i inne androgeny) oraz w razie potrzeby badania obrazowe (USG miednicy, nadnerczy). Warto podkreślić, że nadwaga i otyłość nasilają objawy poprzez zwiększenie produkcji androgenów w tkance tłuszczowej.
eflornitin, elektroliza, fotoepilacja, glikokortykoidy, guz jajnika, guz nadnerczy, hirsutyzm, laseroterapia, lek antyandrogenowy, mieszek włosowy, nadprodukcja androgenów, odpowiedź na leczenie, przerost nadnerczy, redukcja masy ciała, skala Ferrimana-Gallweya, spironolakton, środki antykoncepcyjne, trądzik, włos terminalny, wrażliwość na androgeny, zespół Cushinga, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół policystycznych jajników – Leczenie

Zespół policystycznych jajników (PCOS) jest powszechnym zaburzeniem endokrynologicznym u kobiet w wieku rozrodczym, charakteryzującym się objawami hiperandrogenizmu, nieregularnymi cyklami menstruacyjnymi oraz zaburzeniami metabolicznymi. Podstawą leczenia jest indywidualizacja terapii, uwzględniająca objawy, stan zdrowia i plany reprodukcyjne pacjentki. Modyfikacje stylu życia, w tym redukcja masy ciała o 5-10%, umiarkowana aktywność fizyczna (150-300 minut tygodniowo) oraz dieta o niskim indeksie glikemicznym, stanowią terapię pierwszego rzutu, poprawiając wrażliwość na insulinę, regulując cykle i zmniejszając poziom androgenów. Farmakoterapia obejmuje doustne środki antykoncepcyjne z niską dawką etynyloestradiolu i progestagenami o minimalnej aktywności androgennej, leki antyandrogenowe (spironolakton 50-100 mg 2x/d, cyproteron, finasteryd) stosowane jako terapia drugiego rzutu, a także metforminę (500-1000 mg 2x/d) u pacjentek z insulinoopornością i zaburzeniami metabolicznymi. W leczeniu niepłodności preferowany jest letrozol jako lek pierwszego wyboru, z klomifenem i gonadotropinami jako opcjami drugiego rzutu, a w opornych przypadkach rozważa się laparoskopowy drilling jajników lub zapłodnienie in vitro z protokołami antagonistów GnRH.
agonista receptora GLP-1, cykl menstruacyjny, cyproteron, dieta niskowęglowodanowa, dihydrotestosteron, doustny środek antykoncepcyjny, dyslipidemia, eflornitin, elektroliza, finasteryd, gonadotropina, hiperandrogenizm, hiperinsulinemia, hirsutyzm, hormon płciowy, inhibitor aromatazy, inozytol, insulinooporność, klomifen, laparoskopowy drilling jajników, letrozol, łysienie androgenowe, metformina, minoksydyl, mio-inozytol, niepłodność, otyłość, owulacja, PCOS, powikłanie metaboliczne, rak endometrium, spironolakton, stan przedcukrzycowy, terapia laserowa, tiazolidynedion, trądzik, wkładka wewnątrzmaciczna, wolny testosteron, zaburzenie endokrynologiczne, zapłodnienie pozaustrojowe, zespół hiperstymulacji jajników, zespół policystycznych jajników
Leksykon chorób i schorzeń
Hirsutyzm – Leczenie

Hirsutyzm to nadmierny wzrost ciemnych, grubych włosów u kobiet w lokalizacjach typowych dla mężczyzn, dotykający 5-10% kobiet w wieku reprodukcyjnym. Etiologia obejmuje hiperandrogenemię (np. PCOS, zaburzenia nadnerczy) lub zwiększoną wrażliwość mieszków włosowych na androgeny. Leczenie farmakologiczne opiera się głównie na doustnych lekach antykoncepcyjnych (estrogeny + progestageny), które obniżają LH i FSH, zmniejszając produkcję androgenów i podnosząc poziom SHBG, co redukuje wolny testosteron. Skuteczność obserwuje się u 60-100% pacjentek po 6-12 miesiącach terapii. Antyandrogeny takie jak spironolakton (25-100 mg 2x/d), finasteryd (5 mg/d) i flutamid (500 mg/d) blokują receptory androgenowe lub hamują konwersję testosteronu do DHT, jednak wymagają stosowania antykoncepcji ze względu na teratogenność. Miejscowo stosowany eflornitin hamuje dekarboksylazę ornityny, spowalniając wzrost włosów, z efektami widocznymi po 6-8 tygodniach. Leczenie jest długotrwałe, a poprawa wymaga minimum 6 miesięcy, ze względu na cykl życia mieszka włosowego.
analog GnRH, cyproteron, dekarboksylaza ornityny, dihydrotestosteron, eflornitin, elektroliza, finasteryd, flutamid, folikulotropina, fotoepilacja, glikokortykosteroid, globulina wiążąca hormony płciowe, gonadoliberyna, guz jajnika, guz nadnerczy, hiperandrogenemia, hirsutyzm, hormon luteinizujący, idiopatyczny hirsutyzm, insulinooporność, laseroterapia, lek antyandrogenowy, metformina, mieszek włosowy, receptor androgenowy, spironolakton, testosteron, tiazolidynedion, zespół policystycznych jajników