Torbiel włosowa
Epidemiologia
Torbiel włosowa (pilonidal sinus) jest schorzeniem o częstości występowania około 26/100 000 osób rocznie, z wyższą zachorowalnością w niektórych krajach, np. 48/100 000 w Niemczech i 38,2-46,4/100 000 w Gruzji. Choroba dotyka głównie młodych dorosłych (15-30 lat), z przewagą mężczyzn (stosunek mężczyzn do kobiet 3-4:1, a nawet do 10:1 w danych epidemiologicznych), choć u dzieci obserwuje się odwrotny trend. Wzrost hospitalizacji z powodu torbieli włosowej w Niemczech od 2005 do 2017 roku (z 43 do 56/100 000 u mężczyzn i z 14 do 18/100 000 u kobiet) wskazuje na rosnącą częstość zachorowań. Czynniki ryzyka obejmują płeć męską, siedzący tryb życia, otyłość, hirsutyzm, nieodpowiednią higienę, głęboką szczelinę międzypośladkową oraz kontakt zawodowy z włosami. Torbiel włosowa współwystępuje często z ropnym zapaleniem gruczołów apokrynowych, co koreluje z cięższym przebiegiem tej choroby.
Epidemiologia torbieli włosowej
Torbiel włosowa (pilonidal sinus) jest stosunkowo powszechną chorobą, której częstość występowania szacuje się na około 26 przypadków na 100 000 osób rocznie w populacji ogólnej. W Stanach Zjednoczonych schorzenie to dotyka około 70 000 osób rocznie.123 W niektórych regionach świata obserwuje się jednak znacznie wyższe wskaźniki zachorowalności – na przykład w Niemczech częstość występowania wynosi około 48 przypadków na 100 000 mieszkańców, a w Gruzji wskaźnik ten jest jeszcze wyższy – 38,2 na 100 000 (wskaźnik surowy) lub 46,4 na 100 000 (wskaźnik standaryzowany względem wieku).34
Trendy zachorowalności
Badania epidemiologiczne wskazują na wyraźny wzrost częstości występowania torbieli włosowej w ostatnich dekadach. Analiza danych administracyjnych z Niemiec wykazała, że średnia liczba hospitalizacji z powodu torbieli włosowej wzrosła z 43 na 100 000 mężczyzn w 2005 roku do 56 na 100 000 w 2017 roku. Podobny trend obserwowano u kobiet, gdzie wskaźnik hospitalizacji wzrósł z 14 do 18 na 100 000 w tym samym okresie, co stanowi wzrost o prawie jedną trzecią w ciągu 13 lat.56 Przyczyny tego wzrostu nie zostały jeszcze w pełni wyjaśnione i wymagają dalszych badań ukierunkowanych na pacjenta.57
Rozkład względem płci
Torbiel włosowa występuje zdecydowanie częściej u mężczyzn niż u kobiet, z szacunkowym stosunkiem mężczyzn do kobiet wynoszącym od 3:1 do 4:1.289 Niektóre źródła podają nawet wyższe dysproporcje – dane dotyczące zabiegów chirurgicznych wskazują na stosunek 4:1, podczas gdy dane epidemiologiczne sugerują nawet 10:1.10 Co ciekawe, w populacji dziecięcej obserwuje się odwrotny trend – torbiel włosowa występuje 4 razy częściej u dziewcząt niż u chłopców.2
Wiek zachorowania
Torbiel włosowa najczęściej rozwija się u młodych dorosłych, ze szczytem zachorowalności przypadającym na drugą i trzecią dekadę życia (między 15 a 30 rokiem życia).21112 Średni wiek występowania pierwszych objawów wynosi 21 lat dla mężczyzn i 19 lat dla kobiet, co może wskazywać na wcześniejszy początek choroby u kobiet, prawdopodobnie związany z wcześniejszym początkiem dojrzewania płciowego.21314 Po 25 roku życia częstość występowania torbieli włosowej znacząco spada, a po 45 roku życia schorzenie to występuje bardzo rzadko.21516
Warto jednak zauważyć, że nowsze badania podważają powszechnie przyjęte przekonanie, że pacjenci powyżej 30 roku życia rzadko cierpią na torbiel włosową. Dane z Niemiec pokazują, że wskaźniki hospitalizacji z powodu torbieli włosowej rosną we wszystkich grupach wiekowych z wyjątkiem dzieci.1718
Różnice etniczne i regionalne
Torbiel włosowa występuje najczęściej u osób rasy białej, rzadziej u osób pochodzenia afrykańskiego lub azjatyckiego.1415 W Chinach częstość występowania torbieli włosowej jest bardzo niska, choć może to wynikać z niepełnego zrozumienia choroby i związanego z tym ryzyka niewłaściwej diagnozy.3
Badania wykazały znaczne różnice regionalne w częstości występowania torbieli włosowej, nie tylko między kontynentami, ale również w obrębie poszczególnych krajów. W Niemczech obserwowano istotne różnice w częstości hospitalizacji z powodu torbieli włosowej między różnymi regionami kraju, zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet.1718 Przyczyny tych różnic regionalnych pozostają niejasne i wymagają dalszych badań.
Czynniki ryzyka
Zidentyfikowano szereg czynników ryzyka rozwoju torbieli włosowej. Do najważniejszych należą:81219
- Płeć męska (3-4 razy większe ryzyko)
- Siedzący tryb życia i zawody wymagające długotrwałego siedzenia
- Otyłość
- Nadmierne owłosienie (hirsutyzm)
- Nieodpowiednia higiena osobista
- Głęboka szczelina międzypośladkowa
- Dodatni wywiad rodzinny
- Kontakt zawodowy z fragmentami włosów (np. fryzjerzy, osoby zajmujące się pielęgnacją zwierząt)
- Ograniczony dostęp powietrza do szczeliny międzypośladkowej
- Obecność bakterii beztlenowych w mieszkach włosowych
- Wytwarzanie przez gruczoły skórne gęstej, bogatej w keratynę i silnie drażniącej substancji
- Uszkodzenia naskórka
- Siła ssąca w szczelinie międzypośladkowej podczas unoszenia kości krzyżowej
- Grubość i struktura włosów
- Brud i nadmierne pocenie się
Współwystępowanie z innymi chorobami
Torbiel włosowa może współwystępować z innymi schorzeniami dermatologicznymi. Szczególnie istotne wydaje się jej powiązanie z ropnym zapaleniem gruczołów apokrynowych (hidradenitis suppurativa). Badania wykazały, że torbiel włosowa występuje u około 32,6% pacjentów z ropnym zapaleniem gruczołów apokrynowych i jest związana z wcześniejszym początkiem tej choroby, wyższym stopniem zaawansowania w skali Hurleya, fenotypem zapalnym oraz większą liczbą przetok i zajęciem okolicy okołoodbytowej.20 Torbiel włosowa może być zatem markerem ryzyka wskazującym na większe nasilenie ropnego zapalenia gruczołów apokrynowych i może stanowić czynnik identyfikujący pacjentów, którzy odnieśliby korzyść z ścisłego leczenia i obserwacji.21
Rokowanie i powikłania
Rokowanie w torbieli włosowej jest generalnie dobre, szczególnie przy odpowiednim postępowaniu. Choroba ta wiąże się jednak z wysokim wskaźnikiem nawrotów, zwłaszcza po leczeniu chirurgicznym.19 Około połowa pacjentów doświadcza nawrotu choroby, co stanowi istotny problem kliniczny.12
Badania wykazały, że wskaźniki nawrotów są różne w zależności od zastosowanej metody leczenia chirurgicznego. Całkowity wskaźnik nawrotów obserwowany po 24 miesiącach wynosi około 16,1%, po 60 miesiącach około 21,4%, a po 303 miesiącach nawet 47,4%. W przypadku wycięcia z pierwotnym zamknięciem w linii środkowej wskaźnik nawrotów po 24 miesiącach wynosi około 10,5%, podczas gdy w przypadku procedury Bascom I sięga 30,0%.22
Do najczęstszych powikłań torbieli włosowej należą:23
- Zakażenie rany
- Nawrót infekcji nawet po leczeniu chirurgicznym
- Przewlekły ból
- Tworzenie się ropni
- Absencja w pracy
Rzadkim, ale poważnym powikłaniem długotrwałej torbieli włosowej jest rozwój raka płaskonabłonkowego w kanałach zatoki pilonidalnej.11
Nadzór i badania kliniczne
Torbiel włosowa jest przedmiotem licznych badań klinicznych. Według danych z ClinicalTrials.gov, przeprowadzono co najmniej 63 badania kliniczne dotyczące torbieli włosowej, w tym 41 zakończonych i 7 rekrutujących pacjentów.24 W badania te zaangażowanych jest 279 ekspertów medycznych z 39 krajów i 22 stanów USA, w tym 122 lekarzy.24
Pomimo dużej liczby badań, jakość dostępnych dowodów dotyczących leczenia torbieli włosowej jest często niska lub umiarkowana, a wiele badań ma krótki okres obserwacji, co utrudnia wyciągnięcie ostatecznych wniosków na temat skuteczności poszczególnych technik leczenia, zwłaszcza w kontekście wskaźników nawrotów.2526
W ostatnich latach obserwuje się wzrost zainteresowania minimalnie inwazyjnymi technikami leczenia torbieli włosowej, takimi jak sinusektomia czy wideoskopowe usunięcie zatoki pilonidalnej (VAAPS). Techniki te charakteryzują się mniejszą traumatyzacją tkanek, szybszym powrotem do normalnej aktywności i potencjalnie niższymi wskaźnikami nawrotów, choć wymagają one dalszej oceny w dłuższym okresie obserwacji.2728
Zmiana paradygmatu w leczeniu torbieli włosowej w kierunku mniej radykalnych technik jest obecnie szeroko akceptowana (less is more), ale wciąż brakuje wysokiej jakości dowodów naukowych, które jednoznacznie wskazywałyby na optymalną metodę leczenia dla wszystkich pacjentów. Leczenie musi być indywidualnie dostosowane do pacjenta, biorąc pod uwagę jego charakterystykę kliniczną, preferencje oraz doświadczenie chirurga.12930
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.