hiperoksaluria pierwotna typu 1
Hiperoksaluria pierwotna typu 1 (PH1) to rzadka choroba genetyczna dziedziczona w sposób autosomalny recesywny, spowodowana mutacjami w genie AGXT kodującym enzym wątrobowy – peroksysomalną alaninę:glioksylan aminotransferazę (AGT). Deficyt tego enzymu prowadzi do zwiększonej produkcji szczawianów i ich nadmiernego wydalania z moczem.
Klinicznie PH1 manifestuje się kamicą nerkową i nefrokalcynozą, które mogą wystąpić już w dzieciństwie. W miarę postępu choroby dochodzi do przewlekłej choroby nerek, a w końcowym stadium – do ogólnoustrojowej oksalozy, czyli odkładania się kryształów szczawianu wapnia w różnych tkankach, w tym w sercu, kościach, siatkówce i naczyniach krwionośnych.
Diagnostyka opiera się na pomiarze stężenia szczawianów i glikolu w moczu oraz badaniach genetycznych potwierdzających mutację w genie AGXT. Leczenie obejmuje intensywne nawadnianie, suplementację witaminy B6 (pirydoksyny), która może być skuteczna u 10-30% pacjentów, oraz inhibitory krystalizacji (cytrynian).
W zaawansowanych przypadkach PH1 konieczny jest przeszczep wątroby (źródła wadliwego enzymu) lub łączny przeszczep wątroby i nerek. Nowe metody terapeutyczne obejmują terapię RNA (lumasiran), która redukuje produkcję glikolanu i szczawianów poprzez hamowanie enzymu glikolatooksydazy.
Powiązane wpisy
-
Leksykon chorób i schorzeń
Hiperoksaluria pierwotna (PH) to rzadka choroba genetyczna charakteryzująca się nadmiernym wydalaniem szczawianów z moczem, z częstością występowania od 1 do 3 przypadków na milion populacji (PH1 stanowi około 80% przypadków). Mediana wieku wystąpienia objawów wynosi 5,2 lat dla PH1, 7,4 lat dla PH2 i 2,6 lat dla PH3. PH1 wiąże się z wysokim ryzykiem rozwoju schyłkowej niewydolności nerek (>70% pacjentów), a w zaawansowanych stadiach dochodzi do oksalozy układowej, gdy GFR spada poniżej 30-45 ml/min, z odkładaniem kryształów szczawianu wapnia w nerkach, kościach, ścianach naczyń i innych narządach. Hiperoksaluria wtórna, częstsza niż pierwotna, występuje u 5-24% pacjentów z chorobami jelit i u 20-30% pacjentów z nawracającą kamicą szczawianowo-wapniową. Diagnostyka opiera się na pomiarze szczawianów w dobowej zbiórce moczu, badaniach genetycznych i enzymatycznych, a rozpoznanie często jest opóźnione, co pogarsza rokowanie.
anemia, atrofia nerwu wzrokowego, biopsja wątroby, choroby zapalne jelit, diagnostyka różnicowa, filtracja kłębuszkowa, funkcja nerek, hemodializa, hiperoksaluria, hiperoksaluria jelitowa, hiperoksaluria pierwotna, hiperoksaluria pierwotna typu 1, immunosupresja, kalcyfilaksja, kamica nerkowa, kamienie wapniowe, leczenie nerkozastępcze, leczenie zachowawcze, nefrokalcynoza, oksaloza układowa, operacja bariatryczna, pirydoksyna, powikłania nerkowe, przeszczepienie nerki, przeszczepienie wątroby, przewlekła choroba nerek, schyłkowa choroba nerek, siatkówka, szczawian wapnia, szczawiany, szczawiany w moczu -
Leksykon chorób i schorzeń
Hiperoksaluria pierwotna (PH), szczególnie typ 1 (PH1), charakteryzuje się nadprodukcją endogennych szczawianów prowadzącą do nawracającej kamicy nerkowej, nefrokalcynozy i postępującej niewydolności nerek, często w ciągu kilku lat. PH1 wiąże się z ciężkim fenotypem klinicznym, zwłaszcza przy mutacjach c.731 T>C, c.32C>T, c.1020A>G i c.33_34insC, manifestującym się w pierwszym roku życia. Poziomy szczawianów w moczu i osoczu są istotnymi markerami prognostycznymi, gdzie stężenia w moczu korelują z progresją PChN 1-3a, a w osoczu z ryzykiem oksalozy układowej w PChN 3b-5. Wczesna diagnoza i monitorowanie tych parametrów są kluczowe dla oceny skuteczności terapii i rokowania. Hiperoksaluria wtórna, zwłaszcza jelitowa, ma lepsze rokowanie przy odpowiedniej terapii farmakologicznej (cytryniany wapnia i potasu) oraz restrykcjach dietetycznych.
Wprowadzenie terapii RNAi znacząco zmieniło leczenie PH1, skutecznie redukując produkcję szczawianów endogennych i poprawiając rokowanie. W przypadkach zaawansowanej niewydolności nerek, połączony przeszczep wątroby i nerki (CLKT) jest preferowaną strategią, zapewniającą lepsze przeżycie przeszczepu niż izolowany przeszczep nerki, zwłaszcza u pacjentów niewrażliwych na pirydoksynę. Usunięcie natywnej wątroby podczas transplantacji jest niezbędne. W hiperoksalurii wtórnej z ESRD konieczne jest ścisłe monitorowanie poziomów szczawianów w okresie okołotransplantacyjnym oraz utrzymanie odpowiedniej diurezy, aby zapobiec nawrotom choroby i ochronić przeszczep. Rokowanie zależy od typu hiperoksalurii, czasu diagnozy, profilu genetycznego, dostępu do nowoczesnych terapii oraz skuteczności kontroli poziomów szczawianów w moczu i osoczu.
choroba ogólnoustrojowa, hiperoksaluria i oksaloza, hiperoksaluria jelitowa, hiperoksaluria pierwotna, hiperoksaluria pierwotna typu 1, hiperoksaluria wtórna, interferencja RNA, kamica nerkowa, metabolizm glioksylanu, nefrokalcynoza, nefropatia szczawianowa, niewydolność nerek, oksaloza układowa, przeszczep nerki i wątroby, przeszczepienie wątroby, schyłkowa niewydolność nerek, szczawiany w moczu, terapia pirydoksyną, zakażenie dróg moczowych, zastępczy punkt końcowy
