oksaloza układowa

Oksaloza układowa, znana również jako oksaloza pierwotna, to rzadka choroba metaboliczna dziedziczona autosomalnie recesywnie. Charakteryzuje się nadmiernym wytwarzaniem i gromadzeniem szczawianu wapnia w różnych tkankach i narządach, głównie w nerkach, układzie kostnym, siatkówce, sercu, ośrodkowym układzie nerwowym i naczyniach krwionośnych.

Istnieją trzy główne typy oksalozy pierwotnej (PH1, PH2 i PH3), różniące się defektem enzymatycznym i obrazem klinicznym. Najczęstsza forma – PH1 – wynika z niedoboru enzymu wątrobowego – transaminazy alaninowo-glioksylanowej. Choroba prowadzi do postępującej niewydolności nerek wskutek odkładania się kryształów szczawianu wapnia w kanalikach nerkowych i miąższu.

Rozpoznanie oksalozy układowej opiera się na badaniach biochemicznych moczu (zwiększone wydalanie kwasu szczawiowego), badaniach obrazowych (kamica nerkowa, nefrokalcynoza), badaniach histopatologicznych (obecność kryształów szczawianu wapnia w bioptatach) oraz badaniach genetycznych. Leczenie obejmuje zwiększoną podaż płynów, stosowanie inhibitorów krystalizacji (cytrynian, ortofosforan), pirydoksynę u pacjentów wrażliwych na witaminę B6 oraz leczenie nerkozastępcze.

W zaawansowanych przypadkach konieczne może być przeszczepienie wątroby (źródła brakującego enzymu) oraz nerek. Rokowanie zależy od typu choroby, momentu rozpoznania i wdrożenia leczenia. Wczesna diagnostyka ma kluczowe znaczenie, ponieważ bez odpowiedniego leczenia choroba prowadzi do schyłkowej niewydolności nerek i powikłań ogólnoustrojowych związanych z odkładaniem szczawianów w różnych tkankach.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Hiperoksaluria i oksaloza – Etiologia i przyczyny

Hiperoksaluria to stan charakteryzujący się zwiększonym wydalaniem szczawianu w moczu, który może mieć etiologię pierwotną (genetyczną) lub wtórną (związaną z zaburzeniami wchłaniania, dietą lub innymi czynnikami). Pierwotna hiperoksaluria (PH) jest rzadkim, autosomalnie recesywnym zaburzeniem metabolizmu glioksylanu, obejmującym trzy typy: PH1 (mutacje w genie AGXT, niedobór aminotransferazy alaninowo-glioksylanowej), PH2 (mutacje w GRHPR) oraz PH3 (mutacje w HOGA1). PH1 stanowi 70-80% przypadków i cechuje się najcięższym przebiegiem. Wtórna hiperoksaluria, częstsza niż pierwotna, wynika m.in. z zaburzeń wchłaniania jelitowego (choroby zapalne jelit, operacje bariatryczne, zespół krótkiego jelita), diety bogatej w szczawian (80-120 mg/dzień w diecie zachodniej, ale do 350 mg/dzień) lub nadmiernego spożycia witaminy C (>1000 mg/dzień). Mechanizm polega na zwiększonym wchłanianiu szczawianu z jelit, co prowadzi do jego nadmiaru w moczu i ryzyka kamicy nerkowej.
aminotransferaza alaninowo-glioksylanowa, autosomalny recesywny, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba przewodu pokarmowego, choroba trzewna, choroba zapalna jelit, hiperoksaluria dietetyczna, hiperoksaluria i oksaloza, hiperoksaluria jelitowa, kamica nerkowa, kamień nerkowy, kardiomiopatia restrykcyjna, metabolizm glioksylanu, mukowiscydoza, nefrokalcynoza, neuropatia obwodowa, oksaloza układowa, operacja bariatryczna, pierwotna hiperoksaluria, przeszczep nerki, przeszczep wątroby, przewlekła choroba nerek, przewlekłe zapalenie trzustki, schyłkowa niewydolność nerek, stres oksydacyjny, witamina C, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenie wchłaniania tłuszczów, zespół krótkiego jelita
Leksykon chorób i schorzeń
Hiperoksaluria i oksaloza – Patofizjologia i mechanizm

Hiperoksaluria to zaburzenie metaboliczne charakteryzujące się zwiększonym wydalaniem szczawianu z moczem, co prowadzi do kamicy nerkowej, nefrokalcynozy oraz progresji do schyłkowej niewydolności nerek (ESRD). Pierwotna hiperoksaluria (PH) jest spowodowana mutacjami w genach AGXT (PH1), GRHPR (PH2) i HOGA1 (PH3), prowadzącymi do defektów enzymatycznych w metabolizmie szczawianu. PH1, najczęstsza i najcięższa forma, wiąże się z deficytem aminotransferazy alaninowo-glioksylanowej (AGT) i występuje zwykle u dzieci (mediana wieku 4-5 lat). Wydalanie szczawianu powyżej 0,5 mmol/1,73 m²/dobę (45 mg/1,73 m²/dobę) jest diagnostyczne, a poziomy 1-2 mmol/1,73 m²/dobę wskazują na ryzyko odkładania się szczawianu i uszkodzenia nerek. Wtórna hiperoksaluria (SH) stanowi około 5% przypadków i jest związana z zaburzeniami jelitowymi, dietą, zmianami mikroflory jelitowej oraz innymi czynnikami, takimi jak zatrucie glikolem etylenowym czy wysokie dawki witaminy C. Patogeneza obejmuje odkładanie się kryształów szczawianu wapnia w kanalikach nerkowych, indukcję stanów zapalnych (m.in. przez inflamasom NLRP3) i włóknienie śródmiąższowe, co prowadzi do progresji CKD i ESRD.
aminotransferaza alaninowo-glioksylanowa, anakinra, dehydrogenaza mleczanowa, dializa, filtracja kłębuszkowa, hiperoksaluria dietetyczna, hiperoksaluria i oksaloza, hiperoksaluria jelitowa, inflamasom NLRP3, kamica nerkowa, kardiomiopatia, kaspaza-1, lumasiran, mukowiscydoza, nefrokalcynoza, oksaloza, oksaloza układowa, ostre uszkodzenie nerek, pierwotna hiperoksaluria, przeszczep nerki i wątroby, schyłkowa niewydolność nerek, szczawian wapnia, szlak zapalny, terapia zastępcza enzymami, wrodzony błąd metabolizmu, zatrucie glikolem etylenowym, zespół krótkiego jelita, zespół metaboliczny
Leksykon chorób i schorzeń
Hiperoksaluria i oksaloza – Epidemiologia

Hiperoksaluria pierwotna (PH) to rzadka choroba genetyczna charakteryzująca się nadmiernym wydalaniem szczawianów z moczem, z częstością występowania od 1 do 3 przypadków na milion populacji (PH1 stanowi około 80% przypadków). Mediana wieku wystąpienia objawów wynosi 5,2 lat dla PH1, 7,4 lat dla PH2 i 2,6 lat dla PH3. PH1 wiąże się z wysokim ryzykiem rozwoju schyłkowej niewydolności nerek (>70% pacjentów), a w zaawansowanych stadiach dochodzi do oksalozy układowej, gdy GFR spada poniżej 30-45 ml/min, z odkładaniem kryształów szczawianu wapnia w nerkach, kościach, ścianach naczyń i innych narządach. Hiperoksaluria wtórna, częstsza niż pierwotna, występuje u 5-24% pacjentów z chorobami jelit i u 20-30% pacjentów z nawracającą kamicą szczawianowo-wapniową. Diagnostyka opiera się na pomiarze szczawianów w dobowej zbiórce moczu, badaniach genetycznych i enzymatycznych, a rozpoznanie często jest opóźnione, co pogarsza rokowanie.
anemia, atrofia nerwu wzrokowego, biopsja wątroby, choroby zapalne jelit, diagnostyka różnicowa, filtracja kłębuszkowa, funkcja nerek, hemodializa, hiperoksaluria, hiperoksaluria jelitowa, hiperoksaluria pierwotna, hiperoksaluria pierwotna typu 1, immunosupresja, kalcyfilaksja, kamica nerkowa, kamienie wapniowe, leczenie nerkozastępcze, leczenie zachowawcze, nefrokalcynoza, oksaloza układowa, operacja bariatryczna, pirydoksyna, powikłania nerkowe, przeszczepienie nerki, przeszczepienie wątroby, przewlekła choroba nerek, schyłkowa choroba nerek, siatkówka, szczawian wapnia, szczawiany, szczawiany w moczu
Leksykon chorób i schorzeń
Hiperoksaluria i oksaloza – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Hiperoksaluria pierwotna (PH), szczególnie typ 1 (PH1), charakteryzuje się nadprodukcją endogennych szczawianów prowadzącą do nawracającej kamicy nerkowej, nefrokalcynozy i postępującej niewydolności nerek, często w ciągu kilku lat. PH1 wiąże się z ciężkim fenotypem klinicznym, zwłaszcza przy mutacjach c.731 T>C, c.32C>T, c.1020A>G i c.33_34insC, manifestującym się w pierwszym roku życia. Poziomy szczawianów w moczu i osoczu są istotnymi markerami prognostycznymi, gdzie stężenia w moczu korelują z progresją PChN 1-3a, a w osoczu z ryzykiem oksalozy układowej w PChN 3b-5. Wczesna diagnoza i monitorowanie tych parametrów są kluczowe dla oceny skuteczności terapii i rokowania. Hiperoksaluria wtórna, zwłaszcza jelitowa, ma lepsze rokowanie przy odpowiedniej terapii farmakologicznej (cytryniany wapnia i potasu) oraz restrykcjach dietetycznych.
Wprowadzenie terapii RNAi znacząco zmieniło leczenie PH1, skutecznie redukując produkcję szczawianów endogennych i poprawiając rokowanie. W przypadkach zaawansowanej niewydolności nerek, połączony przeszczep wątroby i nerki (CLKT) jest preferowaną strategią, zapewniającą lepsze przeżycie przeszczepu niż izolowany przeszczep nerki, zwłaszcza u pacjentów niewrażliwych na pirydoksynę. Usunięcie natywnej wątroby podczas transplantacji jest niezbędne. W hiperoksalurii wtórnej z ESRD konieczne jest ścisłe monitorowanie poziomów szczawianów w okresie okołotransplantacyjnym oraz utrzymanie odpowiedniej diurezy, aby zapobiec nawrotom choroby i ochronić przeszczep. Rokowanie zależy od typu hiperoksalurii, czasu diagnozy, profilu genetycznego, dostępu do nowoczesnych terapii oraz skuteczności kontroli poziomów szczawianów w moczu i osoczu.
choroba ogólnoustrojowa, hiperoksaluria i oksaloza, hiperoksaluria jelitowa, hiperoksaluria pierwotna, hiperoksaluria pierwotna typu 1, hiperoksaluria wtórna, interferencja RNA, kamica nerkowa, metabolizm glioksylanu, nefrokalcynoza, nefropatia szczawianowa, niewydolność nerek, oksaloza układowa, przeszczep nerki i wątroby, przeszczepienie wątroby, schyłkowa niewydolność nerek, szczawiany w moczu, terapia pirydoksyną, zakażenie dróg moczowych, zastępczy punkt końcowy

oksaloza układowa

Powiązane wpisy

Hiperoksaluria i oksaloza – Etiologia i przyczyny

Hiperoksaluria i oksaloza – Patofizjologia i mechanizm

Hiperoksaluria i oksaloza – Epidemiologia

Hiperoksaluria i oksaloza – Rokowania, prognozy i postęp choroby