Właściwości farmakodynamiczne dehydroepiandrosteronu (DHEA)

Prasteron, znany również jako dehydroepiandrosteron (DHEA), jest steroidowym hormonem kory nadnerczy należącym do grupy androgenów, związków wykazujących aktywność męskich hormonów płciowych. Należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki anaboliczne stosowane ogólnie, pochodne androstanu (kod ATC: A14AA07).¹

Synteza i występowanie DHEA w organizmie

Kora nadnerczy jest głównym miejscem produkcji DHEA, wydzielając również w mniejszych ilościach inne androgeny, takie jak androstendion i testosteron. Szacuje się, że około 10% DHEA jest wytwarzane poza nadnerczami, w jądrach. U mężczyzn średnie stężenie DHEA w osoczu mieści się w zakresie od 7 do 31 nmol/l, wykazując charakterystyczną zmienność dobową z najniższymi wartościami występującymi w godzinach popołudniowych (stanowiącymi 50-70% wartości maksymalnych).²

Metabolizm DHEA w organizmie

W nadnerczach oraz wątrobie DHEA ulega intensywnemu procesowi sprzęgania z kwasem siarkowym. W wyniku tego procesu, w krążeniu systemowym występuje głównie siarczan DHEA (DHEA-S). Obie formy hormonu – siarczan DHEA i wolny DHEA – pozostają w stanie równowagi dynamicznej, umożliwiającej wzajemną przemianę. U mężczyzn stężenie DHEA-S jest około 500-krotnie wyższe niż stężenie wolnego DHEA.³

Charakterystyczną cechą metabolizmu DHEA jest fakt, że jego siarczan (DHEA-S) osiąga najwyższe stężenia spośród wszystkich hormonów steroidowych we krwi. Podczas gdy stężenie wolnego DHEA wykazuje znaczną zmienność dobową z najwyższymi wartościami występującymi w godzinach porannych, stężenie DHEA-S utrzymuje się na relatywnie stałym poziomie, stanowiąc przez to najlepszy wskaźnik androgennej aktywności nadnerczy.⁴

Zmiany stężenia DHEA z wiekiem

Stężenie DHEA podlega naturalnym zmianom związanym z wiekiem. U mężczyzn najwyższe stężenie tego hormonu występuje między 20. a 30. rokiem życia. Po przekroczeniu 30. roku życia obserwuje się stopniowe obniżanie stężenia DHEA, co może mieć związek z rozwojem określonych schorzeń i objawów związanych z wiekiem.⁵

Mechanizm działania DHEA

Dotychczas nie zidentyfikowano receptorów specyficznych wyłącznie dla DHEA. Uważa się, że hormon ten działa prawdopodobnie poprzez receptory dla androgenów i estrogenów. Liczne badania potwierdzają występowanie transformacji DHEA w tkankach obwodowych, w wyniku której powstają aktywne androgeny i estrogeny. Z całkowitej puli DHEA około 4,7% ulega przekształceniu do androstendionu, a 0,67% do testosteronu.⁶

Efekty fizjologiczne DHEA

DHEA wykazuje trzy główne rodzaje aktywności fizjologicznej:

• Działanie anaboliczne – polega na stymulacji syntezy białek, co prowadzi głównie do zwiększenia masy mięśniowej oraz masy białkowej (macierzy) tkanki kostnej.
• Działanie androgenne – jest wynikiem obwodowej przemiany DHEA poprzez androstendion do testosteronu.
• Funkcja prekursora estrogenów – DHEA stanowi substrat do syntezy estrogenów w różnych tkankach, m.in. w tkance tłuszczowej podskórnej, tkance tłuszczowej gruczołów sutkowych, mieszkach włosowych i innych.

Pod wpływem DHEA obserwuje się również wzrost kości na długość oraz mineralizację kości do wartości prawidłowych.⁷

Zastosowanie DHEA jako terapii uzupełniającej

Z uwagi na fakt, że wraz z wiekiem produkcja DHEA przez nadnercza ulega zmniejszeniu, istnieją przypuszczenia, że suplementacja egzogennym DHEA może przynosić korzyści terapeutyczne. Podawanie DHEA jako leczenia uzupełniającego może potencjalnie pozytywnie wpływać na niektóre schorzenia i objawy zależne od wieku, a także poprawiać subiektywnie ocenianą jakość życia.⁸

Istotną cechą farmakodynamiczną DHEA jest brak ujemnego sprzężenia zwrotnego przy stosowaniu suplementacji. Oznacza to, że podawanie egzogennego DHEA nie powoduje zahamowania wydzielania endogennego DHEA przez organizm.⁹

Tabela przemian metabolicznych DHEA