Leki w grupie
„leki anaboliczne”

Leki anaboliczne to grupa preparatów naśladujących działanie męskich hormonów płciowych (androgenów), przede wszystkim testosteronu. Ich głównym mechanizmem działania jest stymulacja syntezy białek, co prowadzi do zwiększenia masy mięśniowej, gęstości kości i przyspieszenia regeneracji tkanek. Wpływają one na metabolizm poprzez zwiększenie retencji azotu w organizmie, co sprzyja anabolizmowi, czyli budowie tkanek.

Z medycznego punktu widzenia, leki anaboliczne stosowane są w leczeniu niedożywienia, wyniszczenia organizmu, opóźnionego dojrzewania płciowego u chłopców, niektórych postaci niedokrwistości oraz osteoporozy. Znajdują również zastosowanie w terapii zastępczej u mężczyzn z hipogonadyzmem oraz po urazach czy poważnych operacjach, kiedy konieczne jest przyspieszenie regeneracji tkanek.

Najważniejsze substancje czynne z grupy leków anabolicznych to: testosteron, nandrolon, oksandrolon, stanozolol, metandienon i oksymetolon. W Polsce dostępne są preparaty zawierające testosteron (Nebido, Omnadren, Testosteronum prolongatum), nandrolon (Deca-Durabolin) oraz oksandrolon (Oxandrin – dostępny w ramach importu docelowego).

Leki anaboliczne można podzielić na dwie główne podgrupy: doustne steroidy anaboliczne (np. oksandrolon, stanozolol, metandienon) oraz iniekcyjne steroidy anaboliczne (np. testosteron enantate, nandrolon decanoate, boldenon undecylenate). Doustne preparaty są metabolizowane w wątrobie i często mają silniejszy wpływ hepatotoksyczny, podczas gdy iniekcyjne są zwykle estrami steroidów podawanymi domięśniowo, charakteryzującymi się dłuższym czasem działania.

Główną zaletą terapeutycznego stosowania leków anabolicznych jest ich skuteczność w odbudowie tkanki mięśniowej i kostnej u pacjentów z zaburzeniami endokrynologicznymi lub po ciężkich urazach. Pozwalają one na znaczną poprawę jakości życia pacjentów z hipogonadyzmem oraz przyspieszają rekonwalescencję po operacjach czy długotrwałym unieruchomieniu.

Należy jednak podkreślić, że stosowanie leków anabolicznych wiąże się z poważnymi zagrożeniami dla zdrowia. Do najważniejszych należą: zaburzenia hormonalne (supresja własnej produkcji testosteronu, ginekomastia), uszkodzenie wątroby (podwyższenie enzymów wątrobowych, żółtaczka, nowotwory), zaburzenia lipidowe (obniżenie HDL, podwyższenie LDL), problemy sercowo-naczyniowe (nadciśnienie, przerost lewej komory serca, zwiększone ryzyko zawału), zaburzenia psychiczne (agresja, zmiany nastroju, uzależnienie) oraz problemy dermatologiczne (trądzik, łysienie). U kobiet mogą powodować maskulinizację, u mężczyzn zaś zanik jąder i niepłodność.

Ze względu na możliwość nadużywania w sporcie i potencjał uzależniający, większość leków anabolicznych jest dostępna wyłącznie na receptę, a niektóre podlegają kontroli jako substancje psychotropowe. Ich niemedyczne stosowanie jest zjawiskiem niebezpiecznym dla zdrowia i zabronione w sporcie wyczynowym.