kleszczowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu
Wskazanie

Kleszczowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu (KZM) jest groźną chorobą zakaźną wywoływaną przez wirus z rodziny Flaviviridae, przenoszony przez kleszcze. Choroba występuje głównie w Europie Środkowej i Wschodniej, w tym w Polsce, gdzie endemiczne obszary obejmują głównie północno-wschodnią część kraju. Zakażenie następuje najczęściej poprzez ukłucie przez zakażonego kleszcza, rzadziej drogą pokarmową (spożycie niepasteryzowanego mleka zakażonych zwierząt).

Przebieg kliniczny KZM charakteryzuje się zazwyczaj dwufazowością. W pierwszej fazie (wiremii) po 7-14 dniach od ukłucia kleszcza pojawiają się objawy grypopodobne: gorączka, bóle głowy, mięśni i stawów. Po okresie pozornej poprawy (około tygodnia) u części pacjentów rozwija się druga faza choroby z objawami neuroinfekcji. Mogą wystąpić: wysoka gorączka, silne bóle głowy, sztywność karku, wymioty, zaburzenia świadomości, drgawki, a w ciężkich przypadkach porażenia mięśni, głównie kończyn górnych i obręczy barkowej.

W leczeniu KZM nie dysponujemy lekami przeciwwirusowymi o udowodnionej skuteczności, dlatego terapia ma charakter objawowy i wspomagający. Stosuje się leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe (np. Paracetamol, Ibuprom), w ciężkich przypadkach kortykosteroidy (Dexaven, Metypred) w celu zmniejszenia obrzęku mózgu. W przypadku zaburzeń oddychania może być konieczna intubacja i wspomaganie oddechu. Pacjenci wymagają zazwyczaj hospitalizacji na oddziale neurologicznym lub chorób zakaźnych.

Największą trudnością w leczeniu KZM jest brak swoistej terapii przeciwwirusowej oraz możliwość wystąpienia długotrwałych powikłań neurologicznych. U 30-60% pacjentów po przebytym KZM rozwija się zespół postencefalityczny obejmujący przewlekłe bóle głowy, zaburzenia koncentracji, pamięci, równowagi, a także zespoły nerwicowe. Szczególnie niebezpieczne są porażenne postacie choroby, które mogą prowadzić do trwałego inwalidztwa. Istotnym problemem jest również późna diagnoza, gdyż objawy pierwszej fazy choroby są niecharakterystyczne i mogą zostać przeoczone.

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania KZM jest szczepienie ochronne. W Polsce dostępne są szczepionki FSME-IMMUN i Encepur, które zapewniają długotrwałą ochronę. Szczepienia zalecane są szczególnie osobom zamieszkującym lub przebywającym na terenach endemicznych oraz narażonym zawodowo na kontakt z kleszczami. Profilaktyka obejmuje również stosowanie repelentów zawierających DEET (np. Mugga, OFF!) oraz odpowiednie ubranie podczas pobytu w lasach i na terenach zielonych.