przedawkowanie żelaza

Przedawkowanie żelaza, określane również jako zatrucie żelazem, to stan kliniczny wywołany nadmierną podażą preparatów zawierających żelazo, który może skutkować poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. W ostrych zatruciach występuje martwica błony śluzowej przewodu pokarmowego, uszkodzenie wątroby, kwasica metaboliczna, a w ciężkich przypadkach wstrząs i zgon.

Objawy przedawkowania żelaza rozwijają się w czterech fazach. W fazie pierwszej (0-6 godzin) dominują dolegliwości żołądkowo-jelitowe: wymioty, biegunka, ból brzucha, krwawienie z przewodu pokarmowego. Faza druga (6-24 godziny) charakteryzuje się względną stabilizacją. W fazie trzeciej (12-48 godzin) pojawia się wstrząs, kwasica metaboliczna, niewydolność wątroby, koagulopatia i hipoglikemia. Faza czwarta (2-6 tygodni) związana jest z możliwym rozwojem zwężeń przewodu pokarmowego.

Diagnostyka obejmuje oznaczenie stężenia żelaza w surowicy, morfologię, elektrolity, próby wątrobowe oraz badania obrazowe. Leczenie zatrucia żelazem polega na podaniu desferoksyminy jako swoistego antidotum, która wiąże jony żelaza tworząc kompleks wydalany przez nerki. Dodatkowo stosuje się leczenie objawowe, w tym płynoterapię, kontrolę kwasicy metabolicznej oraz wspomaganie funkcji narządów w przypadku niewydolności wielonarządowej.

Powiązane wpisy

Leksykon substancji czynnych
Chrom – Przedawkowanie

Chrom, jako pierwiastek śladowy, jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu i stosowany jest w żywieniu pozajelitowym w preparatach mikroelementów takich jak Addamel N, Nutryelt, Pediaven G20, Pediaven NN2, Supliven oraz Tracutil. Przedawkowanie chromu, choć rzadkie, może prowadzić do poważnych zaburzeń biochemicznych i fizjologicznych, w tym przeciążenia płynami, zaburzeń równowagi wodno-elektrolitowej, hiperosmolarności, hiperglikemii oraz hiperazotemii. Szczególnie narażeni na kumulację chromu i innych mikroelementów są pacjenci z upośledzoną funkcją nerek lub zaburzeniami wydzielania żółci, u których eliminacja pierwiastków jest zaburzona. W przypadku podejrzenia przedawkowania konieczne jest natychmiastowe przerwanie podawania preparatu oraz wykonanie badań laboratoryjnych w celu potwierdzenia diagnozy i monitorowania stężeń pierwiastków śladowych.
badanie laboratoryjne, dawkowanie insuliny, dializa, drgawka, hemosyderoza, hiperazotemia, hiperglikemia, hiperosmolarność, kwasica metaboliczna, lek moczopędny, mikroelement, niewydolność serca, objaw neurologiczny, obrzęk, parametr biochemiczny krwi, parametr nerkowy, pierwiastek śladowy, płynoterapia dożylna, przeciążenie płynami, przedawkowanie pierwiastków śladowych, przedawkowanie żelaza, upośledzenie funkcji nerek, uszkodzenie narządów wewnętrznych, zaburzenie biochemiczne, zaburzenie równowagi wodno-elektrolitowej, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie świadomości, zaburzenie wydzielania żółci, żywienie pozajelitowe
Leksykon leków
Przedawkowanie – Tardyferon-Fol 80 mg Fe2+ + 0,35 mg

Przedawkowanie preparatu Tardyferon-Fol, zawierającego 80 mg jonów żelaza(II) oraz 0,35 mg kwasu foliowego, stanowi poważne zagrożenie toksyczne, szczególnie przy dawkach ≥ 20 mg Fe²⁺/kg masy ciała, a dawki ≥ 60 mg Fe²⁺/kg masy ciała wiążą się z ciężkim zatruciem. Toksyczność żelaza przebiega w pięciu fazach: początkowa faza żołądkowo-jelitowa objawia się podrażnieniem błony śluzowej, bólem brzucha, nudnościami, wymiotami, biegunką oraz krwawieniami z przewodu pokarmowego, a w ciężkich przypadkach martwicą tkanek. Faza utajona charakteryzuje się pozorną poprawą, co może maskować postępujące zatrucie. Następnie rozwija się faza układowa z kwasicą metaboliczną, koagulopatią, niestabilnością hemodynamiczną, ostrą niewydolnością nerek, śpiączką i ryzykiem wstrząsu. Faza hepatotoksyczności manifestuje się wzrostem aminotransferaz, koagulopatią i encefalopatią wątrobową, a odległym powikłaniem są zwężenia przewodu pokarmowego wynikające z gojenia uszkodzeń błony śluzowej.
aminotransferaza, badanie RTG, biegunka, ból brzucha, deferoksamina, drgawki, encefalopatia wątrobowa, hipowolemia, jon żelaza, koagulopatia, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas foliowy, kwasica metaboliczna, letarg, luka anionowa, makrogol, martwica tkanek, niedociśnienie tętnicze, nudności, ostra niewydolność nerek, płukanie jelita, przedawkowanie żelaza, równowaga kwasowo-zasadowa, śpiączka, uszkodzenie wątroby, wstrząs, wymioty, zatrucie żelazem, zwężenie przewodu pokarmowego
Leksykon substancji czynnych
Selen – Przedawkowanie

Selen jest kluczowym pierwiastkiem śladowym stosowanym w preparatach do żywienia pozajelitowego, takich jak Addamel N, Nutryelt czy Tracutil, w celu uzupełnienia niedoborów. Bezpieczeństwo terapii zależy od właściwego dawkowania oraz oceny stanu klinicznego pacjenta, zwłaszcza u osób z dysfunkcją nerek lub zaburzeniami wydzielania żółci, gdzie ryzyko kumulacji i toksyczności selenu jest zwiększone. Objawy przedawkowania obejmują m.in. nudności, wymioty, charakterystyczny zapach czosnku, neuropatię obwodową, zaburzenia rytmu serca oraz dysfunkcje wątroby i nerek. Diagnostyka powinna obejmować badania laboratoryjne potwierdzające nadmiar selenu oraz monitorowanie parametrów biochemicznych krwi i moczu. W przypadku podejrzenia zatrucia konieczne jest natychmiastowe przerwanie podawania preparatu oraz wdrożenie leczenia objawowego, w tym nawadniania dożylnego i korekty zaburzeń elektrolitowych, a w ciężkich przypadkach rozważenie hemodializy.
badanie laboratoryjne, hemodializa, hemosyderoza, hiperazotemia, hiperglikemia, hiperosmolarność, leukopenia, nawodnienie dożylne, neuropatia obwodowa, niedociśnienie, niedokrwistość, parametry biochemiczne, parestezje, pierwiastek śladowy, płynoterapia dożylna, przeciążenie płynami, przedawkowanie żelaza, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia funkcji wątroby, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia świadomości, zaburzenia wodno-elektrolitowe, zaburzenia wydzielania żółci, żywienie pozajelitowe
Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Ascofer (co odpowiada 23,2 mg jonów żelaza (II)) 200 mg

Żelazo pełni istotną funkcję w organizmie kobiet w okresie ciąży i laktacji, a preparat Ascofer, zawierający 23,2 mg jonów żelaza(II) w postaci żelaza(II) glukonianu uwodnionego 200 mg, jest wskazany do profilaktycznej suplementacji w II i III trymestrze ciąży oraz podczas karmienia piersią. Zalecane dzienne spożycie żelaza wynosi 26 mg w obu tych okresach, co uwzględnia zwiększone zapotrzebowanie organizmu na ten pierwiastek związane z rozwojem płodu, łożyska, produkcją mleka oraz odbudową zasobów żelaza po porodzie. Suplementacja wymaga jednak regularnego monitorowania parametrów morfologii krwi, aby dostosować dawkę do indywidualnych potrzeb pacjentki i uniknąć potencjalnych skutków toksycznych wynikających z nadmiernego spożycia żelaza, które może negatywnie wpływać na rozwój płodu lub zdrowie dziecka karmionego piersią.
biodostępność żelaza, glukonian żelaza, jony żelaza, karmienie piersią, krew krążąca, laktacja, morfologia krwi, niemowlę karmione piersią, parametry morfologiczne krwi, preparat żelaza, profilaktyka niedoboru żelaza, przedawkowanie żelaza, rozwój płodu, stan odżywienia, suplementacja żelaza, trymestr ciąży
Leksykon substancji czynnych
Pirosiarczyn sodu – Interakcje

Pirosiarczyn sodu, stosowany jako substancja pomocnicza w preparatach zawierających kwas askorbowy (np. Vitaminum C Teva w dawce 0,5 mg/ml), może wpływać na farmakokinetykę i farmakodynamikę witaminy C, modyfikując jej interakcje z innymi lekami. Kwas askorbowy zakwasza mocz, co wpływa na reabsorpcję leków o charakterze kwasowym i zasadowym w kanalikach nerkowych. Istotne klinicznie interakcje obejmują m.in. osłabienie działania doustnych leków przeciwzakrzepowych (wysoki poziom istotności), zmniejszenie stężenia flufenazyny w osoczu (umiarkowany poziom), oraz zwiększenie toksyczności żelaza przy jednoczesnym stosowaniu deferoksaminy (wysoki poziom). Ponadto, pirosiarczyn sodu może nasilać działanie utleniające alkoholu, prowadząc do zwiększonego stresu oksydacyjnego i zmniejszonej biodostępności witaminy C u pacjentów spożywających alkohol (umiarkowany poziom). Kwas acetylosalicylowy zmniejsza wchłanianie kwasu askorbowego o około 33% i jego wydalanie z moczem o około 50%, a pirosiarczyn sodu może modyfikować tę interakcję, choć jej znaczenie kliniczne jest niskie.
biodostępność, cytrynian, deferoksamina, encefalopatia, estradiol, farmakokinetyka, fenytoina, flufenazyna, istotność kliniczna, kanaliki nerkowe, kwas acetylosalicylowy, kwas askorbowy, lek antykoncepcyjny, lek przeciwzakrzepowy, lek zobojętniający, neuroleptyk, pirosiarczyn sodu, przeciwutleniacz, przedawkowanie żelaza, stężenie glinu we krwi, stężenie w osoczu, stres oksydacyjny, substancja pomocnicza, tetracyklina, zaburzenie czynności nerek, zakwaszenie moczu
Leksykon leków
Interakcje leku – Ferrum Lek 100 mg Fe3+

Produkt leczniczy Ferrum Lek, zawierający kompleks wodorotlenku żelaza(III) z polimaltozą, charakteryzuje się minimalnym ryzykiem interakcji farmakologicznych i farmaceutycznych w porównaniu do tradycyjnych soli żelaza. Kompleks ten wykazuje ograniczoną tendencję do tworzenia nierozpuszczalnych kompleksów z substancjami pokarmowymi takimi jak fityniany, szczawiany, taniny, witaminy A, D3, E oraz produkty sojowe, co przekłada się na stabilne wchłanianie żelaza. Ponadto, Ferrum Lek nie wpływa na wynik testu na krew utajoną, co eliminuje konieczność przerwania terapii przed wykonaniem tego badania diagnostycznego. Interakcje z lekami takimi jak tetracykliny czy leki zobojętniające sok żołądkowy są rzadkie i o niskim poziomie istotności klinicznej, co pozwala na ich jednoczesne stosowanie z zachowaniem ostrożności.
choroba wątroby, doustny preparat żelaza, Ferrum Lek, fityniany, interakcja diagnostyczna, interakcja farmaceutyczna, interakcja farmakodynamiczna, interakcje lekowe, kompleks wodorotlenku żelaza z polimaltozą, leki zobojętniające sok żołądkowy, metabolizm żelaza, pozajelitowy preparat żelaza, preparat żelaza, przedawkowanie żelaza, sól żelaza, suplementacja żelaza, szczawiany, taniny, test na krew utajoną, tetracykliny, wchłanianie żelaza, witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, zaburzenie wchłaniania
Leksykon leków
Interakcje leku – Vitaminum C Teva 100 mg/ml

Kwas askorbinowy (witamina C) wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z innymi lekami, co ma istotne znaczenie kliniczne. Duże dawki witaminy C zakwaszają mocz, co zwiększa wchłanianie zwrotne leków o charakterze kwasowym i zmniejsza wydalanie, nasilając ich działanie, natomiast leki zasadowe wykazują odwrotny efekt. Szczególnie ważne jest monitorowanie parametrów krzepnięcia u pacjentów stosujących doustne antykoagulanty, gdyż witamina C może osłabiać ich efekt terapeutyczny. Interakcja z deferoksaminą jest krytyczna – witamina C zwiększa toksyczność żelaza, zwłaszcza na mięsień sercowy, co wymaga unikania jej stosowania przez pierwszy miesiąc terapii deferoksaminą oraz jest przeciwwskazane u pacjentów z zaburzeniami czynności serca. Ponadto, kwas acetylosalicylowy zmniejsza wchłanianie witaminy C o około 33% i jej wydalanie z moczem o około 50%, choć znaczenie kliniczne tej interakcji pozostaje nie do końca określone.
deferoksamina, doustny antykoagulant, doustny lek przeciwzakrzepowy, doustny środek antykoncepcyjny, działanie przeciwpsychotyczne, efekt przeciwzakrzepowy, estradiol, estrogen, fenytoina, flufenazyna, kwas acetylosalicylowy, kwas askorbowy, lek neuroleptyczny, lek przeciwdrgawkowy, lek zobojętniający, niewydolność nerek, parametr krzepnięcia, parametr układu krzepnięcia, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przedawkowanie żelaza, przewlekły alkoholizm, stres oksydacyjny, tetracyklina, witamina C, zaburzenie czynności serca, zaburzenie gojenia ran, zakwaszenie moczu
Leksykon substancji czynnych
żelazo – Przedawkowanie

Przedawkowanie żelaza stanowi poważne zagrożenie kliniczne, szczególnie u dzieci, z toksycznością ogólnoustrojową zależną od dawki i formy chemicznej żelaza. Toksyczne działanie rozpoczyna się od dawki ≥20 mg Fe/kg masy ciała, przy dawkach ≥60 mg/kg ryzyko ciężkiego zatrucia znacząco wzrasta, a dawka 200-250 mg/kg jest potencjalnie śmiertelna. Zatrucie przebiega w pięciu fazach: żołądkowo-jelitowej (0,5-6 h) z bólem brzucha, wymiotami (często krwistymi), biegunką i krwawieniem; utajonej (6-24 h) z pozorną poprawą; ogólnoustrojowej (6-72 h) z kwasicą metaboliczną, koagulopatią, hipowolemią, niewydolnością nerek, śpiączką i wstrząsem; hepatotoksyczności (12-96 h) z podwyższonymi aminotransferazami i encefalopatią; oraz późnych powikłań (2-8 tygodni) obejmujących zwężenia przewodu pokarmowego i hemosyderozę. Diagnostyka opiera się na stężeniu żelaza w surowicy (po 4-6 h: <3 μg/ml łagodne, 3-5 μg/ml średnio ciężkie, >5 μg/ml ciężkie zatrucie), badaniu RTG jamy brzusznej oraz monitorowaniu parametrów biochemicznych i hematologicznych, w tym ferrytyny w przewlekłym przeciążeniu.
biegunka, deferoksamina, derizomaltoza żelazowa, drgawki, encefalopatia wątrobowa, ferrytyna, hematochezja, hemosyderoza, hepatotoksyczność, hipoglikemia, hipoperfuzja narządów, hipowolemia, kardiomiopatia, koagulopatia, kompleks wodorotlenku żelaza z polimaltozą, kwasica metaboliczna z luką anionową, martwica przewodu pokarmowego, niedociśnienie, niestabilność hemodynamiczna, niewydolność wątroby, obrzęk płuc, ostra niewydolność nerek, ostre zatrucie żelazem, płukanie żołądka, podwyższona aktywność aminotransferaz, przedawkowanie żelaza, sinica, stężenie żelaza w surowicy, terapia chelatująca, toksyczność ogólnoustrojowa, wodorowęglan sodu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie wydzielania żółci, zatrucie żelazem