Przedawkowanie leku Tardyferon-Fol

Przedawkowanie jest jednym z najpoważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem preparatów zawierających żelazo. W przypadku produktu Tardyferon-Fol, który zawiera 80 mg jonów żelaza(II) w postaci żelaza(II) siarczanu oraz 0,35 mg kwasu foliowego, szczególną uwagę należy zwrócić na potencjalne konsekwencje przedawkowania składnika żelazowego. Przypadki przedawkowania żelaza są raportowane głównie u dzieci, jednak mogą wystąpić również u dorosłych pacjentów¹.

Dawki toksyczne wywołujące zatrucie

Ryzyko wystąpienia działań toksycznych związanych z przedawkowaniem żelaza pojawia się już przy dawce 20 mg pierwiastkowego żelaza na kilogram masy ciała. Znacznie większe zagrożenie stanowi dawka przekraczająca 60 mg pierwiastkowego żelaza na kilogram masy ciała².

Przebieg zatrucia żelazem

Zatrucie żelazem charakteryzuje się występowaniem pięciu wyraźnych faz objawowych, które następują po sobie i mogą mieć różny stopień nasilenia w zależności od przyjętej dawki³.

Faza żołądkowo-jelitowa

Pierwsza faza zatrucia obejmuje podrażnienie błony śluzowej przewodu pokarmowego. Pacjent doświadcza przede wszystkim dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takich jak ból brzucha, nudności, wymioty i biegunka. Charakterystycznym objawem są krwawienia z przewodu pokarmowego manifestujące się jako krwiste wymioty i obecność krwi w kale. W najcięższych przypadkach może dojść do martwicy tkanek przewodu pokarmowego⁴.

Faza utajona

W fazie utajonej obserwuje się pozorną poprawę stanu klinicznego pacjenta lub całkowite ustąpienie objawów żołądkowo-jelitowych. Jest to szczególnie niebezpieczny etap, gdyż może dawać złudne wrażenie poprawy stanu zdrowia, podczas gdy proces zatrucia nadal postępuje⁵.

Faza układowa

Trzecia faza charakteryzuje się wystąpieniem luki anionowej, kwasicy metabolicznej oraz koagulopatii. Dochodzi do niestabilności hemodynamicznej, której objawami są hipowolemia i niedociśnienie tętnicze. Te zaburzenia prowadzą do zmniejszonej perfuzji narządów, co manifestuje się jako ostra niewydolność nerek, letarg, śpiączka, często z towarzyszącymi drgawkami. W skrajnych przypadkach może dojść do rozwoju wstrząsu⁶.

Faza hepatotoksyczności

Czwarta faza zatrucia żelazem wiąże się z uszkodzeniem wątroby. Obserwuje się różne nasilenie objawów – od zwiększonej aktywności aminotransferaz do pełnoobjawowej koagulopatii i encefalopatii wątrobowej⁷.

Powikłania odległe

Po pewnym czasie od zatrucia możliwe jest wystąpienie zwężeń przewodu pokarmowego, które powstają w wyniku gojenia się uszkodzeń błony śluzowej żołądka i jelit. Z tego powodu zaleca się długotrwałe monitorowanie pacjenta pod kątem wystąpienia objawów ostrzegawczych⁸.

Diagnostyka zatrucia żelazem

Rozpoznanie ostrego zatrucia żelazem opiera się na trzech głównych elementach:

• Objawy kliniczne charakterystyczne dla kolejnych faz zatrucia
• Podwyższone stężenie żelaza w surowicy krwi
• Badanie RTG jamy brzusznej potwierdzające obecność tabletek z żelazem w przewodzie pokarmowym

⁹

Postępowanie w zatruciu żelazem

Leczenie zatrucia żelazem powinno być wdrożone jak najszybciej po rozpoznaniu. Ze względu na potencjalnie zagrażający życiu przebieg, pacjent wymaga natychmiastowej specjalistycznej opieki medycznej¹⁰.

Leczenie objawowe

Konieczna jest ścisła obserwacja pacjenta. Wstrząs, odwodnienie oraz zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej wymagają leczenia zgodnie ze standardową praktyką w oddziale specjalistycznym. Priorytetem jest utrzymanie odpowiedniego oddychania, objętości krwi, równowagi wodno-elektrolitowej oraz prawidłowej funkcji nerek¹¹.

Oczyszczanie przewodu pokarmowego

Oczyszczanie przewodu pokarmowego nie jest rutynowym postępowaniem, ale można je rozważyć w określonych sytuacjach, zawsze w warunkach szpitalnych. Szczególnie warto rozważyć płukanie całego jelita roztworem zawierającym makrogol, jeśli na zdjęciu RTG widoczna jest znaczna liczba tabletek z żelazem lub złogów w przewodzie pokarmowym. Zabieg należy powtarzać do momentu uzyskania przejrzystego płynu¹².

Terapia chelatująca żelazo

W przypadku ciężkiego zatrucia, w zależności od stężenia żelaza w surowicy oraz nasilenia lub utrzymywania się objawów klinicznych, może być zalecone zastosowanie związku chelatującego. Referencyjną terapią w leczeniu zatrucia żelazem jest podawanie deferoksaminy. Szczegółowe informacje dotyczące dawkowania i sposobu podania deferoksaminy zawarte są w Charakterystyce Produktu Leczniczego tego preparatu¹³.

Przedawkowanie kwasu foliowego

Warto odnotować, że ilość kwasu foliowego (0,35 mg) zawarta w produkcie leczniczym Tardyferon-Fol nie stwarza ryzyka przedawkowania kwasu foliowego, nawet przy przyjęciu wielu tabletek¹⁴.

Objawy przedawkowania produktu Tardyferon-Fol