zatrucie żelazem

Zatrucie żelazem to poważny stan kliniczny, występujący najczęściej u dzieci po przypadkowym spożyciu preparatów żelaza należących do dorosłych. Jest to jedna z najczęstszych przyczyn zatruć u dzieci poniżej 6. roku życia i może prowadzić do śmierci, jeśli nie zostanie szybko rozpoznane i leczone.

Toksyczność żelaza przejawia się w czterech fazach. Faza początkowa (0-6 godzin) charakteryzuje się objawami żołądkowo-jelitowymi, takimi jak wymioty, biegunka i ból brzucha. W drugiej fazie (6-24 godziny) może wystąpić pozorna poprawa stanu pacjenta. Trzecia faza (12-48 godzin) obejmuje uszkodzenie wielonarządowe, w tym wątroby, nerek i układu sercowo-naczyniowego. Czwarta faza (2-4 tygodnie) może prowadzić do zwężenia przewodu pokarmowego i blizn.

Diagnostyka zatrucia żelazem obejmuje badanie poziomu żelaza w surowicy, morfologię krwi, badania biochemiczne oraz radiografię jamy brzusznej w celu wykrycia tabletek żelaza. Leczenie opiera się na dekontaminacji przewodu pokarmowego, podawaniu deferoksaminowy jako środka chelatującego żelazo oraz leczeniu wspomagającym w przypadku niewydolności narządów.

Profilaktyka zatruć żelazem polega na odpowiednim przechowywaniu leków zawierających żelazo poza zasięgiem dzieci oraz edukacji pacjentów i opiekunów o potencjalnych zagrożeniach związanych z przedawkowaniem preparatów żelaza.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Feroplex

Feroplex to doustny roztwór zawierający 40 mg jonów żelaza (III) w 15 ml, stosowany w leczeniu niedokrwistości po uprzedniej diagnostyce etiologii schorzenia. Lek zawiera białka mleka krowiego, co wymaga ostrożności u pacjentów z alergią na te białka. Terapia nie powinna przekraczać 6 miesięcy, chyba że wskazania kliniczne, takie jak przewlekłe krwawienia, krwotoczne miesiączki lub uporczywy niedobór żelaza w ciąży, uzasadniają dłuższe stosowanie. Produkt zawiera 1400 mg sorbitolu, 61,1 mg glikolu propylenowego (4,1 mg/ml) oraz 46,7 mg sodu (2,33% dziennej dawki WHO), co wymaga uwzględnienia w kontekście interakcji lekowych, chorób współistniejących i diety pacjenta. Sorbitol jest przeciwwskazany u osób z dziedziczną nietolerancją fruktozy, a glikol propylenowy wymaga ostrożności u pacjentów z niewydolnością wątroby lub nerek.
białko mleka krowiego, biodostępność, dziedziczna nietolerancja fruktozy, fruktoza, glikol propylenowy, krwotoczna miesiączka, morfologia krwi, nadciśnienie tętnicze, niedobór żelaza, niedokrwistość, niewydolność serca, parahydroksybenzoesan metylu, parahydroksybenzoesan propylu, przewlekłe krwawienie, reakcja alergiczna, sorbitol, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zatrucie żelazem
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ferrum Lek

Preparat Ferrum Lek, zawierający kompleks wodorotlenku żelaza (III) z polimaltozą, wymaga szczególnej uwagi ze strony lekarza ze względu na potencjalne efekty uboczne i interakcje. Należy poinformować pacjenta o możliwości wystąpienia ciemnego zabarwienia stolca oraz odwracalnych przebarwień zębów, które ustępują po zakończeniu terapii. W przypadku niedokrwistości związanej z zakażeniem lub procesem nowotworowym, suplementacja żelaza powinna być rozważana ostrożnie, gdyż żelazo zapasowe jest uwalniane dopiero po wyleczeniu choroby podstawowej. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko zatrucia u dzieci oraz konieczność przechowywania preparatu poza ich zasięgiem. Preparat zawiera substancje pomocnicze, które mogą mieć kliniczne znaczenie, w tym sacharozę (1000 mg/5 ml), sorbitol (2000 mg/5 ml), etanol (16,25 mg/5 ml), metylu i propylu parahydroksybenzoesany oraz glikol propylenowy (7,5 mg/5 ml), co wymaga uwzględnienia u pacjentów z nietolerancjami metabolicznymi, cukrzycą oraz noworodków.
dehydrogenaza alkoholowa, dziedziczna nietolerancja fruktozy, glikol propylenowy, kompleks wodorotlenku żelaza z polimaltozą, metylu parahydroksybenzoesan, niedobór sacharazy-izomaltazy, niedokrwistość wtórna, nietolerancja fruktozy, proces nowotworowy, propylu parahydroksybenzoesan, przebarwienie zębów, reakcja alergiczna typu późnego, suplementacja żelaza, układ siateczkowo-śródbłonkowy, zabarwienie stolca, zatrucie żelazem, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy
Leksykon leków
Przedawkowanie – Totylem 60 mg + 0,4 mg

Przedawkowanie preparatu Totylem, zawierającego 60 mg żelaza elementarnego (w postaci hydratu glukonianu żelaza(II)) oraz 0,4 mg kwasu foliowego na tabletkę, wymaga pilnej interwencji medycznej ze względu na ryzyko ostrego zatrucia żelazem. Toksyczne dawki żelaza elementarnego to ≥20 mg/kg masy ciała (objawy zatrucia), >60 mg/kg (ciężka toksyczność) oraz 200-250 mg/kg (dawka potencjalnie śmiertelna). Ostre zatrucie przebiega w pięciu fazach: od wczesnych objawów żołądkowo-jelitowych (0,5-6 h), przez pozorną poprawę (6-24 h), do poważnych powikłań wielonarządowych (6-72 h), niewydolności wątroby (12-96 h) oraz odległych następstw gojenia błony śluzowej przewodu pokarmowego (2-8 tygodni). Przebieg zatrucia może być dynamiczny i nie każdy pacjent przechodzi przez wszystkie fazy.
aminotransferazy, bliznowacenie, błona śluzowa przewodu pokarmowego, ból brzucha, deferoksamina, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, glukonian żelaza, hematemeza, hematochezja, kardiomiopatia, koagulopatia, kwas foliowy, kwasica metaboliczna, niedrożność odźwiernika, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objawy żołądkowo-jelitowe, obraz kliniczny, ostre zatrucie żelazem, płukanie żołądka, przedawkowanie leku, środek chelatujący, toksyczność żelaza, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia psychiczne, zaburzenia snu, zatrucie żelazem
Leksykon leków
Przedawkowanie – Tardysol Baby 20 mg/ml

Przedawkowanie preparatu Tardysol Baby (20 mg/ml, roztwór doustny), zawierającego jony żelaza w postaci siarczanu żelaza siedmiowodnego, stanowi poważne zagrożenie, szczególnie u dzieci. Toksyczne działanie żelaza pojawia się już przy dawce ≥ 20 mg/kg masy ciała (odpowiadającej 1 ml/kg preparatu), a dawki ≥ 60 mg/kg (3 ml/kg) niosą ryzyko ciężkiego zatrucia z wielofazowym przebiegiem klinicznym. Zatrucie przebiega przez pięć faz: początkową fazę żołądkowo-jelitową z bólem brzucha, nudnościami, wymiotami, biegunką i możliwym krwawieniem; fazę utajoną bezobjawową; fazę ogólnoustrojową z kwasicą metaboliczną, koagulopatią, hipowolemią, ostrą niewydolnością nerek, zaburzeniami świadomości i wstrząsem; fazę hepatotoksyczności z uszkodzeniem wątroby; oraz fazę powikłań odległych, w tym zwężeń przewodu pokarmowego. Diagnostyka opiera się na ocenie objawów i pomiarze stężenia żelaza w surowicy, które przekraczające normy potwierdza zatrucie.
aminotransferazy, deferoksamina, drgawki, encefalopatia wątrobowa, hepatotoksyczność, hipoperfuzja narządowa, hipowolemia, koagulopatia, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwiste wymioty, kwasica metaboliczna, luka anionowa, martwica przewodu pokarmowego, niedociśnienie, ostra niewydolność nerek, podrażnienie błony śluzowej, przewód pokarmowy, siarczan żelaza siedmiowodny, smoliste stolce, śpiączka, stężenie żelaza w surowicy, Tardysol Baby, terapia chelatująca, wstrząs, zaburzenia krzepnięcia, zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej, zatrucie żelazem, zwężenie przewodu pokarmowego
Leksykon leków
Przedawkowanie – Tardysol 20 mg/ml

Przedawkowanie preparatu Tardysol, zawierającego 20 mg/ml jonów żelaza w postaci żelaza siarczanu siedmiowodnego, stanowi poważne zagrożenie zdrowotne, szczególnie u dzieci. Toksyczność żelaza pojawia się już przy dawce ≥20 mg/kg masy ciała, a ryzyko ciężkich powikłań znacząco wzrasta przy dawkach ≥60 mg/kg. Zatrucie przebiega w pięciu fazach: początkowa faza żołądkowo-jelitowa objawia się bólem brzucha, nudnościami, wymiotami (w tym krwistymi), biegunką i możliwą martwicą błony śluzowej przewodu pokarmowego. Następuje faza utajona bez objawów klinicznych, po której rozwija się faza ogólnoustrojowa z kwasicą metaboliczną z luką anionową, koagulopatią, hipowolemią, niedociśnieniem, hipoperfuzją narządów, ostrą niewydolnością nerek, letargiem, śpiączką, drgawkami i wstrząsem. Kolejna faza to hepatotoksyczność z podwyższoną aktywnością aminotransferaz, koagulopatią i encefalopatią wątrobową, a późne powikłania obejmują zwężenia przewodu pokarmowego.
aminotransferazy, deferoksamina, dekontaminacja przewodu pokarmowego, drgawki, encefalopatia wątrobowa, glikol propylenowy, hematemeza, hipoperfuzja narządowa, hipowolemia, koagulopatia, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwasica metaboliczna z luką anionową, letarg, makrogol, martwica przewodu pokarmowego, niedociśnienie, niestabilność hemodynamiczna, ostra niewydolność nerek, siarczan żelaza siedmiowodny, śpiączka, stolec smolisty, terapia chelatująca, toksyczność żelaza, uszkodzenie wątroby, wstrząs, zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej, zapalenie błony śluzowej przewodu pokarmowego, zatrucie żelazem, zwężenie przewodu pokarmowego
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ferrum Lek

Produkt leczniczy Ferrum Lek w postaci tabletek do rozgryzania i żucia zawiera 100 mg żelaza w formie kompleksu wodorotlenku żelaza(III) z polimaltozą i jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 12. roku życia, dla których zaleca się stosowanie syropu. Preparat może powodować fizjologiczne ciemne zabarwienie stolca, które nie powinno być mylone z krwawieniem z przewodu pokarmowego. W przypadku niedokrwistości związanej z zakażeniem lub procesem nowotworowym konieczna jest ostrożna ocena korzyści i ryzyka, gdyż żelazo jest wówczas magazynowane w układzie siateczkowo-śródbłonkowym i nie jest efektywnie wykorzystywane. Istotne jest także ryzyko zatrucia żelazem przy przedawkowaniu, szczególnie u dzieci, co wymaga odpowiedniego przechowywania i edukacji pacjentów.
aspartam, fenyloalanina, fenyloketonuria, kontrola glikemii, magazynowanie żelaza, niedokrwistość wtórna, preparat żelaza, proces nowotworowy, przebarwienie zębów, suplementacja żelaza, toksyczność żelaza, układ siateczkowo-śródbłonkowy, wodorotlenek żelaza z polimaltozą, wymiennik węglowodanowy, zabarwienie stolca, zatrucie żelazem
Leksykon leków
Przedawkowanie – Tardyferon-Fol 80 mg Fe2+ + 0,35 mg

Przedawkowanie preparatu Tardyferon-Fol, zawierającego 80 mg jonów żelaza(II) oraz 0,35 mg kwasu foliowego, stanowi poważne zagrożenie toksyczne, szczególnie przy dawkach ≥ 20 mg Fe²⁺/kg masy ciała, a dawki ≥ 60 mg Fe²⁺/kg masy ciała wiążą się z ciężkim zatruciem. Toksyczność żelaza przebiega w pięciu fazach: początkowa faza żołądkowo-jelitowa objawia się podrażnieniem błony śluzowej, bólem brzucha, nudnościami, wymiotami, biegunką oraz krwawieniami z przewodu pokarmowego, a w ciężkich przypadkach martwicą tkanek. Faza utajona charakteryzuje się pozorną poprawą, co może maskować postępujące zatrucie. Następnie rozwija się faza układowa z kwasicą metaboliczną, koagulopatią, niestabilnością hemodynamiczną, ostrą niewydolnością nerek, śpiączką i ryzykiem wstrząsu. Faza hepatotoksyczności manifestuje się wzrostem aminotransferaz, koagulopatią i encefalopatią wątrobową, a odległym powikłaniem są zwężenia przewodu pokarmowego wynikające z gojenia uszkodzeń błony śluzowej.
aminotransferaza, badanie RTG, biegunka, ból brzucha, deferoksamina, drgawki, encefalopatia wątrobowa, hipowolemia, jon żelaza, koagulopatia, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas foliowy, kwasica metaboliczna, letarg, luka anionowa, makrogol, martwica tkanek, niedociśnienie tętnicze, nudności, ostra niewydolność nerek, płukanie jelita, przedawkowanie żelaza, równowaga kwasowo-zasadowa, śpiączka, uszkodzenie wątroby, wstrząs, wymioty, zatrucie żelazem, zwężenie przewodu pokarmowego
Leksykon leków
Interakcje leku – DropiCe 100 mg/ml

Kwas askorbowy zawarty w preparacie DropiCe wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z innymi lekami, które mogą wpływać na skuteczność terapii oraz bezpieczeństwo pacjenta. Szczególnie istotne jest unikanie jednoczesnego stosowania z produktami zobojętniającymi sok żołądkowy zawierającymi glin, co prowadzi do zwiększonego wydalania glinu z moczem, oraz z ogólnymi preparatami zobojętniającymi, zwłaszcza u pacjentów z niewydolnością nerek, ze względu na ryzyko nasilenia zaburzeń czynności nerek. Interakcje z salicylanami skutkują zwiększonym wydalaniem witaminy C, co może obniżać jej stężenie i efektywność działania. Współpodawanie z deferoksaminą może nasilać toksyczność żelaza, szczególnie w obrębie mięśnia sercowego, zwiększając ryzyko niewydolności serca. Ponadto, wysokie dawki kwasu askorbowego mogą obniżać stężenie indynawiru w osoczu, potencjalnie osłabiając terapię przeciwwirusową HIV.
badania laboratoryjne, charakterystyka produktu leczniczego, choroba wątroby, deferoksamina, fosforany nieorganiczne, indynawir, interakcja z alkoholem, interakcje lekowe, kreatynina, krew utajona w kale, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, kwas askorbowy, kwas moczowy, lek chelatujący, lek przeciwretrowirusowy, lek zobojętniający sok żołądkowy, metabolizm witamin, nadużywanie alkoholu, niewydolność nerek, niewydolność serca, oznaczanie glukozy, preparaty zawierające glin, salicylany, terapia HIV, terapia przeciwwirusowa, toksyczność żelaza, zaburzenie czynności nerek, zatrucie żelazem
Leksykon leków
Przedawkowanie – Ascofer (co odpowiada 23,2 mg jonów żelaza (II)) 200 mg

Przedawkowanie preparatu Ascofer, zawierającego 23,2 mg jonów żelaza(II) w postaci żelaza(II) glukonianu uwodnionego (200 mg), stanowi poważne zagrożenie zdrowotne, szczególnie u dzieci. Ostre zatrucie żelazem objawia się gwałtownymi wymiotami (często o czarnym zabarwieniu), biegunką z zielonkawym lub smolistym stolcem, silnymi bólami żołądka, sennością, bladością oraz sinicą. Objawy te wynikają z toksycznego działania nadmiaru żelaza na błonę śluzową przewodu pokarmowego oraz zaburzeń metabolicznych i hemodynamicznych. Reakcje opóźnione, takie jak wstrząs i krwawienia z przewodu pokarmowego, mogą pojawić się nawet po 24 godzinach od ustąpienia pierwotnych symptomów, co wymaga długotrwałej obserwacji pacjenta.
Ascofer, deferoksamina, farmakoterapia, glukonian żelaza, gospodarka płynowa, hemosyderoza, interwencja medyczna, jon żelaza, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwasica, nadmiar żelaza, niedobór żelaza, obraz kliniczny, odtrutka, ostre zatrucie, ostre zatrucie żelazem, parametr hematologiczny, płukanie żołądka, podanie domięśniowe, podanie dożylne, podrażnienie śluzówki żołądka, postępowanie terapeutyczne, preparat żelaza, przewlekłe przedawkowanie, przewód pokarmowy, równowaga kwasowo-zasadowa, utlenowanie tkanek, wskaźnik hematologiczny, wstrząs, zaburzenie hemodynamiczne, zaburzenie metaboliczne, zaburzenie ogólnoustrojowe, zatrucie żelazem
Leksykon leków
Przedawkowanie – Ferrum Lek 100 mg Fe3+

Przedawkowanie preparatu Ferrum Lek, zawierającego 100 mg żelaza w postaci kompleksu wodorotlenku żelaza(III) z polimaltozą, cechuje się niskim ryzykiem toksyczności i nadmiernego obciążenia organizmu żelazem. Kompleks ten charakteryzuje się wysoką dawką letalną 50% (LD50 > 2000 mg Fe/kg masy ciała u gryzoni), kontrolowanym, fizjologicznym mechanizmem wchłaniania oraz brakiem wolnego żelaza w przewodzie pokarmowym, co eliminuje ryzyko miejscowego działania toksycznego i biernej dyfuzji. W przeciwieństwie do klasycznych soli żelaza, które wykazują wyższą toksyczność i ryzyko przedawkowania, Ferrum Lek nie powoduje typowych objawów zatrucia, a dotychczasowe dane kliniczne nie odnotowały przypadków śmiertelnych ani ciężkich powikłań po jego przedawkowaniu.
bierna dyfuzja, dawka letalna, doświadczenie kliniczne, kompleks wodorotlenku żelaza z polimaltozą, kompleks żelaza, leczenie objawowe, przedawkowanie leku, przewód pokarmowy, rynek farmaceutyczny, sole żelaza, toksyczność żelaza, wchłanianie żelaza, wychwyt żelaza, zatrucie śmiertelne, zatrucie żelazem, żelazo
Leksykon substancji czynnych
żelazo – Przedawkowanie

Przedawkowanie żelaza stanowi poważne zagrożenie kliniczne, szczególnie u dzieci, z toksycznością ogólnoustrojową zależną od dawki i formy chemicznej żelaza. Toksyczne działanie rozpoczyna się od dawki ≥20 mg Fe/kg masy ciała, przy dawkach ≥60 mg/kg ryzyko ciężkiego zatrucia znacząco wzrasta, a dawka 200-250 mg/kg jest potencjalnie śmiertelna. Zatrucie przebiega w pięciu fazach: żołądkowo-jelitowej (0,5-6 h) z bólem brzucha, wymiotami (często krwistymi), biegunką i krwawieniem; utajonej (6-24 h) z pozorną poprawą; ogólnoustrojowej (6-72 h) z kwasicą metaboliczną, koagulopatią, hipowolemią, niewydolnością nerek, śpiączką i wstrząsem; hepatotoksyczności (12-96 h) z podwyższonymi aminotransferazami i encefalopatią; oraz późnych powikłań (2-8 tygodni) obejmujących zwężenia przewodu pokarmowego i hemosyderozę. Diagnostyka opiera się na stężeniu żelaza w surowicy (po 4-6 h: <3 μg/ml łagodne, 3-5 μg/ml średnio ciężkie, >5 μg/ml ciężkie zatrucie), badaniu RTG jamy brzusznej oraz monitorowaniu parametrów biochemicznych i hematologicznych, w tym ferrytyny w przewlekłym przeciążeniu.
biegunka, deferoksamina, derizomaltoza żelazowa, drgawki, encefalopatia wątrobowa, ferrytyna, hematochezja, hemosyderoza, hepatotoksyczność, hipoglikemia, hipoperfuzja narządów, hipowolemia, kardiomiopatia, koagulopatia, kompleks wodorotlenku żelaza z polimaltozą, kwasica metaboliczna z luką anionową, martwica przewodu pokarmowego, niedociśnienie, niestabilność hemodynamiczna, niewydolność wątroby, obrzęk płuc, ostra niewydolność nerek, ostre zatrucie żelazem, płukanie żołądka, podwyższona aktywność aminotransferaz, przedawkowanie żelaza, sinica, stężenie żelaza w surowicy, terapia chelatująca, toksyczność ogólnoustrojowa, wodorowęglan sodu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie wydzielania żółci, zatrucie żelazem