środek chelatujący

Środek chelatujący (chelator) to związek chemiczny zdolny do tworzenia kompleksów chelatowych z jonami metali. W medycynie chelatory są stosowane głównie w leczeniu zatruć metalami ciężkimi oraz w przypadkach nadmiaru metali w organizmie, takich jak żelazo czy miedź.

Mechanizm działania chelatora polega na otaczaniu jonu metalu poprzez wiązania koordynacyjne, tworząc strukturę przypominającą kleszcze (z greckiego „chele” – kleszcze). Powstały kompleks jest rozpuszczalny w wodzie i może być wydalony z organizmu, najczęściej przez nerki.

Do najpopularniejszych środków chelatujących stosowanych klinicznie należą: kwas etylenodiaminotetraoctowy (EDTA) – używany w zatruciach ołowiem; deferoksamina – w leczeniu hemochromatozy i innych stanów nadmiaru żelaza; D-penicylamina – stosowana w chorobie Wilsona do usuwania nadmiaru miedzi; dimerkaptopropanol (BAL) – w zatruciach arsenem i rtęcią.

Terapia chelatująca wymaga ścisłego nadzoru medycznego ze względu na możliwe działania niepożądane, które mogą obejmować uszkodzenie nerek, zaburzenia elektrolitowe, reakcje alergiczne oraz usuwanie niezbędnych mikroelementów z organizmu. Nowoczesne chelatory są projektowane z myślą o zwiększonej selektywności wobec określonych metali, co pozwala zminimalizować efekty uboczne.

Powiązane wpisy

  1. 15.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl