czynnik proangiogenny

Czynnik proangiogenny to substancja biologicznie aktywna, która stymuluje proces angiogenezy, czyli powstawania nowych naczyń krwionośnych z już istniejących. Proces ten jest kluczowy zarówno w warunkach fizjologicznych (np. gojenie ran, cykl miesiączkowy), jak i patologicznych (rozrost nowotworów, retinopatia cukrzycowa).

Do najważniejszych czynników proangiogennych zalicza się rodzinę czynników wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF), czynniki wzrostu fibroblastów (FGF), płytkopochodny czynnik wzrostu (PDGF), transformujący czynnik wzrostu beta (TGF-β) oraz angiopoetyny. Szczególnie istotny jest VEGF, który zwiększa przepuszczalność naczyń, promuje migrację i proliferację komórek śródbłonka oraz hamuje apoptozę.

W kontekście onkologii, nadmierna ekspresja czynników proangiogennych przez komórki nowotworowe umożliwia guzowi rozrost powyżej 1-2 mm średnicy (granica dyfuzji tlenu) poprzez zapewnienie dopływu składników odżywczych i tlenu. Leki antyangiogenne, blokujące działanie czynników proangiogennych, stanowią ważną grupę terapeutyków przeciwnowotworowych, w tym bewacyzumab (przeciwciało anty-VEGF) stosowany w leczeniu raka jelita grubego, płuca i innych.

Zaburzenia równowagi między czynnikami pro- i antyangiogennymi mają znaczenie również w patogenezie chorób zapalnych, autoimmunologicznych, sercowo-naczyniowych oraz schorzeń narządu wzroku. Modulacja aktywności czynników proangiogennych stanowi obiecujący kierunek badań w terapii celowanej wielu chorób.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Bliznowiec – Etiologia i przyczyny

Bliznowiec (keloid scar) to patologiczna, przerosła blizna, wykraczająca poza granice pierwotnego uszkodzenia skóry, charakteryzująca się nadmierną produkcją kolagenu typu I i III oraz innych składników macierzy pozakomórkowej, takich jak fibronektyna i elastyna. Patogeneza obejmuje nadekspresję TGF-β1 i TGF-β2 oraz zmniejszoną ekspresję TGF-β3, co prowadzi do zwiększonej aktywności fibroblastów i zahamowania degradacji kolagenu przez metaloproteinazy macierzy (MMP) i ich inhibitory (TIMP). Dodatkowo, cytokiny prozapalne (IL-1α, IL-1β, IL-6, TNF-α) oraz czynniki wzrostu (VEGF, PDGF) nasilają proces zapalny i angiogenezę, sprzyjając rozrostowi tkanki bliznowatej. Czynniki ryzyka obejmują ciemną karnację (częstość 4,5–16%), wiek 10–30 lat, predyspozycje genetyczne (m.in. mutacje w genach AHNAK i NEDD4), zespoły genetyczne (Rubinsteina-Taybiego, Goeminne’a, Turnera, Opitza-Kaveggii, Ehlersa-Danlosa), a także lokalizację urazu w obszarach o dużym napięciu skóry (mostek, barki, ramiona).
angiogeneza, autosomalny dominujący, autosomalny recesywny, blizna przerostowa, bliznowiec, cytokiny prozapalne, czynnik martwicy nowotworów alfa, czynnik proangiogenny, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, fibroblasty, fibronektyna, hipoksja tkankowa, kolagen, macierz pozakomórkowa, mechanotransdukcja, mediatory zapalne, melanina, metaloproteinazy macierzy, odpowiedź zapalna, oparzenie, płytkopochodny czynnik wzrostu, półpasiec, predyspozycje genetyczne, proces zapalny, spontaniczny bliznowiec, TGF-β1, tkanka bliznowata, transformujący czynnik wzrostu beta, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Rubinsteina-Taybiego
Leksykon chorób i schorzeń
Złośliwy guz mózgu (rak mózgu) – Patofizjologia i mechanizm

Złośliwe guzy mózgu, w tym najczęstszy i najbardziej agresywny glejak wielopostaciowy (GBM), charakteryzują się złożoną patogenezą obejmującą liczne mutacje genetyczne i epigenetyczne, m.in. w genach TP53, IDH1/2, EGFR, PTEN oraz metylację promotora MGMT. GBM dzieli się na pierwotne i wtórne, różniące się profilem molekularnym i rokowaniem. Komórki macierzyste nowotworów oraz heterogenność guza przyczyniają się do oporności na leczenie, a mikrośrodowisko guza, w tym hipoksja, angiogeneza (z udziałem VEGF) i immunosupresja (m.in. przez TGF-β i PD-L1), sprzyjają progresji choroby. Standardowa terapia obejmuje maksymalną resekcję chirurgiczną, radioterapię oraz chemioterapię temozolomidem, szczególnie skuteczną u pacjentów z metylowanym promotorem MGMT. Mimo to średni czas przeżycia wynosi około 15 miesięcy, a pięcioletni wskaźnik przeżycia dla GBM to zaledwie 6,9%.
2-hydroksyglutaran, aberracja genetyczna, anaplastyczny astrocytoma, anaplastyczny oligodendroglioma, angiogeneza, antyoksydant, astrocyt, bariera krew-mózg, ciśnienie śródczaszkowe, czynnik proangiogenny, długie niekodujące RNA, efekt Warburga, ferroptoza, gen supresorowy nowotworu, glejak wielopostaciowy, heterogenność wewnątrzguzowa, kodelecja 1p/19q, komórka glejowa, komórki macierzyste nowotworu, macierz pozakomórkowa, metylacja DNA, metylacja promotora MGMT, mikrośrodowisko guza, modyfikacja histonów, mutacja IDH1/IDH2, naczyniowo-śródbłonkowy czynnik wzrostu, obrzęk mózgu, ośrodkowy układ nerwowy, pęcherzyki zewnątrzkomórkowe, pierwotny chłoniak OUN, przejście epitelialno-mezenchymalne, rdzeniak, reaktywne formy azotu, reaktywne formy tlenu, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, regulatorowy limfocyt T, stres oksydacyjny, telomeraza, temozolomid, transformujący czynnik wzrostu beta, wodogłowie obturacyjne, złośliwy guz mózgu
Leksykon chorób i schorzeń
Naczyniak wątroby – Etiologia i przyczyny

Naczyniak wątroby (hemangioma hepatis) jest najczęstszym łagodnym guzem wątroby, powstającym w wyniku wrodzonych wad rozwojowych naczyń krwionośnych, charakteryzujących się ektazją naczyń, a nie ich przerostem czy rozrostem. Etiologia pozostaje nie w pełni poznana, jednak kluczową rolę odgrywają zaburzenia angiogenezy, w tym nadekspresja VEGF i innych czynników proangiogennych. Czynniki genetyczne, takie jak mutacje somatyczne w genach GNAQ i GNA11 w naczyniakach wrodzonych, oraz predyspozycje rodzinne, mogą mieć znaczenie. Istotny jest również wpływ hormonów płciowych, zwłaszcza estrogenów, które mogą stymulować wzrost zmian, choć naczyniaki zazwyczaj nie wykazują ekspresji receptorów estrogenowych i progesteronowych. Dodatkowo, terapia steroidowa i anaboliki mogą przyspieszać progresję guza. Naczyniaki najczęściej diagnozowane są u osób w wieku 30-50 lat, częściej u kobiet, a tempo wzrostu wynosi około 0,1-0,3 cm rocznie. Spożycie alkoholu nie jest czynnikiem ryzyka ich powstawania.
angiogeneza, czynnik krzepnięcia, czynnik proangiogenny, drogi żółciowe, embolizacja tętnicy wątrobowej, enukleacja, fibrynoliza, gen GNAQ, hiperplazja, hipertrofia, koagulopatia ze zużycia, łagodny guz wątroby, małopłytkowość, marskość wątroby, mutacja somatyczna, naczyniak dziecięcy, naczyniak wątroby, naczyniak wrodzony, naczyniowo-śródbłonkowy czynnik wzrostu, niewydolność serca, olbrzymi naczyniak wątroby, przeszczepienie wątroby, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, resekcja wątroby, stres hipoksyczny, terapia steroidowa, transformacja złośliwa, VEGF, waskulogeneza, zespół Kasabacha-Merritta, zespół Klippela-Trenaunaya, zespół Oslera-Webera-Rendu
Leksykon chorób i schorzeń
Naczyniak wątroby – Patofizjologia i mechanizm

Naczyniak wątroby, stanowiący około 73% wszystkich łagodnych guzów wątroby, jest najczęściej łagodnym nowotworem pochodzenia mezenchymalnego, zbudowanym z wypełnionych krwią przestrzeni naczyniowych wyścielonych śródbłonkiem. Występuje u 0,4-20% populacji i dzieli się na naczyniaki jamiste (częstsze, większe, pojedyncze) oraz włośniczkowe (mniejsze, mnogie, obwodowe). Patogeneza jest wieloczynnikowa i obejmuje wady rozwojowe naczyń, zaburzenia angiogenezy z nadekspresją VEGF i aktywacją szlaku mTOR, podłoże genetyczne (mutacje w genach CCM1, CCM2, CCM3) oraz wpływ hormonów, zwłaszcza estrogenów, które mogą powodować powiększanie się zmian w okresach zwiększonego stężenia (ciąża, HTZ, doustne środki antykoncepcyjne). Naczyniaki powiększają się głównie przez ektazję naczyń, a nie proliferację komórek, co odróżnia je od nowotworów złośliwych. Zgodnie z klasyfikacją ISSVA (2018) są to malformacje żylne o powolnym przepływie.
aktyna mięśni gładkich, czynnik proangiogenny, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, guz mezenchymalny, hiperplazja, hipertrofia, komórka śródbłonka, krwotok, malformacja naczyniowa, małopłytkowość, metaloproteinaza macierzy, mTOR, mutacja, naczyniak jamisty, naczyniak wątroby, naczyniak włośniczkowy, nadciśnienie płucne, olbrzymi naczyniak wątroby, przeciek tętniczo-żylny, receptor czynnika wzrostu, waskulogeneza, zakrzepica, zastoinowa niewydolność serca, zespół Budda-Chiariego, zespół Kasabacha-Merritta
Leksykon chorób i schorzeń
Rak podstawnokomórkowy – Patofizjologia i mechanizm

Rak podstawnokomórkowy (BCC) jest najczęstszym nowotworem złośliwym skóry, charakteryzującym się miejscową inwazyjnością i niszczeniem tkanek, ale rzadko dającym przerzuty. Kluczowym mechanizmem patogenezy jest nieprawidłowa aktywacja szlaku sygnałowego Hedgehog (HH), głównie poprzez mutacje typu „loss-of-function” w genie PTCH1 (obecne w 85-90% przypadków) oraz mutacje „gain-of-function” w genie SMO (10-20% przypadków). Mutacje te prowadzą do konstytutywnej aktywacji szlaku HH, co skutkuje nadekspresją czynników transkrypcyjnych GLI i indukcją genów odpowiedzialnych za proliferację, przeżycie komórek, angiogenezę i inwazyjność. Drugim istotnym elementem genetycznym są mutacje punktowe w genie supresorowym TP53, obecne w co najmniej 50% przypadków, które hamują apoptozę komórek uszkodzonych przez promieniowanie UV. Promieniowanie UV, zwłaszcza UVB (280-320 nm), jest głównym czynnikiem ryzyka, indukującym mutacje o charakterystycznej „sygnaturze UV” oraz immunosupresję skóry, co sprzyja karcynogenezie.
czynnik proangiogenny, dimery tyminy, ekspresja VEGF, gen TP53, komórki podstawne naskórka, metaloproteinaza macierzy, mieszek włosowy, mutacja gain-of-function, promieniowanie ultrafioletowe, rak kolczystokomórkowy skóry, rak podstawnokomórkowy, reaktywne formy tlenu, receptor Patched 1, Sonic Hedgehog, szlak Hedgehog, szlak sygnałowy Hedgehog, szlak Wnt/β-katenina, torbiel szczęki, uszkodzenie DNA, zespół Gorlina
Leksykon chorób i schorzeń
Osteosarcoma – Patofizjologia i mechanizm

Osteosarcoma (OS) jest najczęstszym pierwotnym złośliwym nowotworem kości, występującym głównie u dzieci i młodzieży w okresie intensywnego wzrostu kości, zwłaszcza w obszarach metafizarnych kości długich. Patogeneza OS jest wieloczynnikowa i obejmuje wysoką niestabilność genomową, aneuploidię, liczne aberracje chromosomowe oraz deregulację genów supresorowych nowotworów, takich jak TP53 (mutacje w 22% przypadków) i RB1. Nowo odkryty mechanizm chromotrypsji typu LTA, obecny w około 50% przypadków osteosarcoma wysokiego stopnia złośliwości, prowadzi do utraty TP53 i amplifikacji genów onkogennych. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój i progresję OS to Wnt/β-katenina, Notch, PI3K/Akt/mTOR, TGF-β/Smad, MAPK oraz Hedgehog, które regulują proliferację, różnicowanie, migrację i przeżycie komórek nowotworowych. Ponadto, mikrośrodowisko guza, w tym czynniki wzrostu (TGF, IGF, CTGF), cytokiny prozapalne (IL-6, TNF-α) oraz angiogeneza indukowana przez VEGF, odgrywają istotną rolę w patogenezie i przerzutowaniu osteosarcoma.
aberracja chromosomowa, aneuploidia, anoikis, chromotrypsja, czynnik proangiogenny, dysfagia, dystalna część kości udowej, ferroptoza, gen supresorowy nowotworu, immunogenna śmierć komórkowa, immunogenność, komórki mezenchymalne, macierz pozakomórkowa, metaloproteinaza macierzy, mikroRNA, mikrośrodowisko guza, mutacja punktowa, niestabilność genomu, nowotwór złośliwy kości, osteoliza, proksymalna część kości piszczelowej, proksymalna część kości ramiennej, szlak Notch, szlak PI3K/AKT, szlak TGF-β, szlak Wnt, utrata heterozygotyczności, VEGF

czynnik proangiogenny

Powiązane wpisy

Bliznowiec – Etiologia i przyczyny

Złośliwy guz mózgu (rak mózgu) – Patofizjologia i mechanizm

Naczyniak wątroby – Etiologia i przyczyny

Naczyniak wątroby – Patofizjologia i mechanizm

Rak podstawnokomórkowy – Patofizjologia i mechanizm

Osteosarcoma – Patofizjologia i mechanizm