inhibitory PARP
Inhibitory PARP (polimerazy poli-ADP-rybozy) to klasa leków przeciwnowotworowych, które blokują aktywność enzymów PARP1 i PARP2 zaangażowanych w naprawę uszkodzeń DNA. Mechanizm ich działania opiera się na zjawisku syntetycznej letalności w komórkach nowotworowych z defektami w naprawie DNA, szczególnie z mutacjami genów BRCA1/2.
W praktyce klinicznej inhibitory PARP (olaparib, niraparib, rucaparib, talazoparib) znajdują zastosowanie głównie w leczeniu nowotworów jajnika, piersi, prostaty i trzustki z mutacjami BRCA. Wykazują szczególną skuteczność w terapii podtrzymującej po chemioterapii, przedłużając czas wolny od progresji choroby.
Najczęstsze działania niepożądane inhibitorów PARP obejmują zmęczenie, nudności, anemię, neutropenię i małopłytkowość. Monitorowanie morfologii krwi jest istotnym elementem nadzoru podczas terapii. Mechanizmy oporności na inhibitory PARP mogą obejmować wtórne mutacje przywracające funkcję genów naprawy DNA oraz zwiększoną ekspresję białek transportowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołu krokowego z przerzutami – Leczenie
Rak gruczołu krokowego z przerzutami (stadium IV) charakteryzuje się rozprzestrzenianiem się komórek nowotworowych poza prostatę, najczęściej do kości, węzłów chłonnych i narządów wewnętrznych. Podstawą leczenia jest terapia deprywacji androgenowej (ADT) obejmująca agoniści i antagoniści LHRH (np. goserelina, leuprolid, degarelix), antyandrogeny (enzalutamid, apalutamid, darolutamid) oraz abirateron z prednizonem. W przypadku progresji do raka opornego na kastrację (CRPC) stosuje się chemioterapię (docetaksel, kabazytaksel), immunoterapię (sipuleucel-T, inhibitory punktów kontrolnych jak pembrolizumab) oraz radiofarmaceutyki (Rad-223, Lutet-177). Terapie kombinowane, zwłaszcza potrójne (ADT + ARSI + docetaksel), wykazują istotną poprawę przeżycia całkowitego, szczególnie u pacjentów z dużą objętością choroby. Średni czas przeżycia po diagnozie wynosi około 5-6 lat, z fazą wrażliwości na hormony trwającą kilka lat.
agoniści LHRH, antyandrogeny, antygen błonowy specyficzny dla prostaty, bisfosfoniany, chemioterapia, denosumab, docetaksel, immunoterapia, inhibitory PARP, inhibitory punktów kontrolnych, kabazytaksel, lutet-177, niestabilność mikrosatelitarna, opieka paliatywna, opieka wspomagająca, przerzuty do kości, rad-223, radiofarmaceutyki, rak prostaty oporny na kastrację, rak prostaty z przerzutami, sipuleucel-T, stadium IV raka prostaty, terapia CAR-T, terapia deprywacji androgenowej, terapia potrójna, uderzenia gorąca - Leksykon chorób i schorzeń
Leiomyosarcoma – Diagnostyka i diagnoza
Leiomyosarcoma (LMS) to rzadki, agresywny mięsak wywodzący się z komórek mięśni gładkich, występujący w różnych lokalizacjach, m.in. w macicy, przewodzie pokarmowym czy naczyniach krwionośnych. Diagnostyka LMS opiera się na kompleksowej ocenie klinicznej, badaniach obrazowych (MRI, CT, PET/CT, USG, angiografia) oraz biopsji, która stanowi złoty standard potwierdzenia rozpoznania. W diagnostyce różnicowej szczególną uwagę zwraca się na odróżnienie LMS od łagodnych mięśniaków (leiomyoma) i innych mięsaków, co jest szczególnie trudne w przypadku zmian macicznych. Kryteria histopatologiczne obejmują obecność atypii cytologicznej, martwicy koagulacyjnej oraz wysokiej aktywności mitotycznej (>10 mitoz na 10 pól widzenia). Stopień złośliwości ocenia się na podstawie tych cech, a rozmiar guza powyżej 5 cm oraz obecność przerzutów pogarszają rokowanie. Badania immunohistochemiczne (SMA, ER, PR, p53, p16) oraz molekularne (analiza cytogenetyczna, sekwencjonowanie, badania ekspresji genów, płynna biopsja ctDNA) wspomagają klasyfikację i prognozę choroby, a także identyfikację potencjalnych celów terapeutycznych, np. wrażliwości na inhibitory PARP.
aktyna mięśni gładkich, analiza cytogenetyczna, angiografia, atypia cytologiczna, badanie ginekologiczne, białko C-reaktywne, białko p16, białko p53, biopsja chirurgiczna, biopsja gruboigłowa, dehydrogenaza mleczanowa, inhibitory PARP, klasyfikacja FIGO, krążące DNA guza, leiomyosarcoma, martwica koagulacyjna, mięsak naczyniowy, mięśniak gładkokomórkowy, mięśnie gładkie, morfologia krwi, płynna biopsja, pozytonowa tomografia emisyjna, receptory estrogenowe, receptory progesteronowe, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie genetyczne, stosunek neutrofilów do limfocytów, system TNM, tomografia komputerowa, ultrasonografia, wywiad lekarski - Leksykon chorób i schorzeń
Glejak wielopostaciowy – Etiologia i przyczyny
Glioblastoma (GBM) jest najczęstszym i najbardziej agresywnym pierwotnym nowotworem mózgu u dorosłych, wywodzącym się z astrocytów. Etiologia GBM wiąże się z licznymi mutacjami genetycznymi, w tym mutacjami TP53, amplifikacją EGFR (obecną w około 50% przypadków), mutacjami PTEN oraz metylacją promotora MGMT, która koreluje z lepszą odpowiedzią na chemioterapię temozolomidem. Klasyfikacja WHO z 2021 roku definiuje GBM jako nowotwór typu IDH wild-type, podczas gdy guzy z mutacją IDH są klasyfikowane jako gwiaździaki stopnia 4. Ekspozycja na wysokie dawki promieniowania jonizującego jest jedynym dobrze udokumentowanym czynnikiem środowiskowym ryzyka, z szacowanym ryzykiem rozwoju GBM po radioterapii na poziomie około 2,5%. Rzadkie zespoły genetyczne, takie jak zespół Li-Fraumeni czy nerwiakowłókniakowatość typu 1, również zwiększają ryzyko, choć większość przypadków ma charakter sporadyczny.
astrocyty, atopia, choroba von Recklinghausena, cytomegalowirus, gen BRCA1, gen PTEN, gen TP53, glioblastoma, gwiaździak, immunoterapia, inhibitory PARP, klasyfikacja WHO, komórki macierzyste, masa nowotworowa, metylacja MGMT, mutacja DNA, mutacja IDH, naczynia krwionośne, naczyniak skóry, nerwiakowłókniakowatość, nowotwór mózgu, oligodendrocyty, ośrodkowy układ nerwowy, promieniowanie jonizujące, rdzeń kręgowy, receptor EGFR, szlak PI3K, temozolomid, terapia celowana, transformacja nowotworowa, wirus cytomegalii, zespół Li-Fraumeni, zespół Lyncha, zespół Turcota