Rak podjęzykowy
Leczenie
Leczenie raka podjęzykowego wymaga indywidualnego, wielospecjalistycznego podejścia, uwzględniającego wielkość guza, stopień zaawansowania oraz lokalizację zmiany. Wczesne stadia (I i II) są zwykle leczone chirurgicznie (wide local excision dla guzów <0,5 cm z marginesem ≥1 cm) lub radioterapią, z 5-letnim przeżyciem swoistym dla choroby wynoszącym odpowiednio 90% i 80%. W przypadku przerzutów do węzłów chłonnych szyi zalecana jest limfadenektomia szyjna. Radioterapia, najczęściej EBRT, może być stosowana samodzielnie lub jako uzupełnienie leczenia chirurgicznego, a nowoczesne techniki takie jak IMRT z SIB czy stereotaktyczne donapromienianie hipofrakcjonowane są opcją dla pacjentów niekwalifikujących się do operacji. Chemioterapia, najczęściej cisplatyna z 5-FU, oraz terapia celowana (cetuksymab) i immunoterapia (pembrolizumab, niwolumab) są stosowane w zaawansowanych stadiach lub nawrotach choroby. Terapia fotodynamiczna może być opcją w bardzo wczesnych zmianach powierzchniowych.
- Rak podjęzykowy (Floor of the mouth cancer) – Leczenie
- Chirurgia jako podstawowa metoda leczenia
- Usuwanie węzłów chłonnych
- Radioterapia w leczeniu raka podjęzykowego
- Chemioterapia
- Terapia celowana i immunoterapia
- Terapia fotodynamiczna
- Strategie leczenia w zależności od stadium zaawansowania
- Leczenie wczesnych stadiów raka podjęzykowego
- Leczenie zaawansowanych stadiów raka podjęzykowego
- Leczenie nawrotów i przerzutów
- Skutki uboczne leczenia i rehabilitacja
- Rokowanie w raku podjęzykowym
- Zintegrowane podejście do leczenia
Rak podjęzykowy (Floor of the mouth cancer) – Leczenie
Leczenie raka podjęzykowego, czyli nowotworu zlokalizowanego w dnie jamy ustnej, wymaga kompleksowego podejścia i zależy od wielu czynników, takich jak wielkość guza, stopień zaawansowania choroby, dokładna lokalizacja oraz ogólny stan zdrowia pacjenta. Terapia jest zawsze dobierana indywidualnie przez zespół specjalistów, w skład którego wchodzą chirurdzy głowy i szyi, onkolodzy, radioterapeuci oraz inni specjaliści związani z diagnostyką i leczeniem nowotworów obszaru głowy i szyi.123
Chirurgia jako podstawowa metoda leczenia
Chirurgia jest najczęstszym i zwykle pierwszym wyborem w leczeniu raka podjęzykowego, szczególnie we wczesnych stadiach choroby. Celem zabiegu operacyjnego jest całkowite usunięcie guza wraz z marginesem zdrowych tkanek otaczających zmianę nowotworową, co ma zapewnić usunięcie wszystkich komórek nowotworowych.123
Zakres zabiegu chirurgicznego zależy od wielkości guza i stopnia zaawansowania choroby. W przypadku małych guzów o średnicy poniżej 0,5 cm często wystarczające jest szerokie wycięcie miejscowe (wide local excision), o ile istnieje odpowiedni margines zdrowej błony śluzowej pomiędzy guzem a dziąsłem.12
Podczas zabiegu chirurgicznego usuwany jest nie tylko sam guz, ale również klinicznie zdrowa tkanka otaczająca z marginesem co najmniej 1 centymetra, aby zapobiec pozostawieniu niewidocznych komórek nowotworowych w dnie jamy ustnej i zapobiec tworzeniu się nowego guza.1
W przypadku guzów naciekających okostną, preferowaną metodą jest zabieg chirurgiczny. Natomiast jeśli guz naciska na język, często stosowana jest radioterapia.1
Usuwanie węzłów chłonnych
W przypadku gdy rak podjęzykowy rozprzestrzenia się, często pierwszym miejscem, do którego migruje, są węzły chłonne szyi. Dlatego przy podejrzeniu lub potwierdzeniu przerzutów do węzłów chłonnych, wykonuje się operację usunięcia węzłów chłonnych szyi (limfadenektomia szyjna).123
Usunięcie węzłów chłonnych szyi może być wykonane jednocześnie z zabiegiem usunięcia guza pierwotnego. Celem tego zabiegu jest usunięcie węzłów chłonnych, w których potwierdzono obecność komórek nowotworowych lub które z dużym prawdopodobieństwem mogą zawierać komórki rakowe, oraz zmniejszenie ryzyka nawrotu choroby w przyszłości.1
Elektywne usunięcie węzłów chłonnych jest najczęściej zalecane w przypadku raków, które rozpoczynają się w języku, dnie jamy ustnej lub dolnych dziąsłach.1
Radioterapia w leczeniu raka podjęzykowego
Radioterapia wykorzystuje promienie o wysokiej energii do niszczenia komórek nowotworowych. W leczeniu raka podjęzykowego może być stosowana samodzielnie lub w połączeniu z chirurgią i/lub chemioterapią.12
Radioterapia może być stosowana w następujących sytuacjach:
- Jako jedyna metoda leczenia niewielkich guzów we wczesnym stadium12
- Po operacji w celu zniszczenia ewentualnych pozostałych komórek nowotworowych12
- Przed operacją w celu zmniejszenia rozmiaru guza1
- W połączeniu z chemioterapią (chemoradioterapia)12
- W przypadku gdy pacjent nie kwalifikuje się do zabiegu chirurgicznego z powodu innych schorzeń1
Najczęstszym rodzajem radioterapii stosowanej w leczeniu raka podjęzykowego jest radioterapia z wiązką zewnętrzną (EBRT), polegająca na napromienianiu guza z zewnątrz ciała.12
Brachyterapia (radioterapia wewnętrzna) może być stosowana w niektórych przypadkach małych guzów w jamie ustnej, w tym w dnie jamy ustnej. Brachyterapia może być stosowana w połączeniu z radioterapią z wiązką zewnętrzną.1
Nowoczesne techniki radioterapii, takie jak radioterapia z modulacją intensywności wiązki (IMRT) z równoczesnym zintegrowanym boostem (SIB) oraz stereotaktyczne donapromienianie hipofrakcjonowane, mogą być stosowane w leczeniu zaawansowanego raka dna jamy ustnej u pacjentów niekwalifikujących się do leczenia chirurgicznego.1
Chemioterapia
Chemioterapia wykorzystuje silne leki do zabijania komórek nowotworowych. W leczeniu raka podjęzykowego może być stosowana w różnych scenariuszach:12
- Po operacji w celu zabicia ewentualnych pozostałych komórek nowotworowych1
- W połączeniu z radioterapią (chemoradioterapia) w celu zwiększenia skuteczności leczenia12
- Przed operacją (terapia neoadjuwantowa) w celu zmniejszenia guza i ułatwienia jego usunięcia12
- W przypadku gdy rak rozprzestrzenił się do innych części ciała1
Jedną z popularniejszych kombinacji leków stosowanych w chemioterapii raka podjęzykowego jest połączenie cisplatyny i fluorouracylu (5-FU), które osiąga wysokie wskaźniki odpowiedzi przy akceptowalnym poziomie toksyczności.12
Terapia celowana i immunoterapia
Terapia celowana wykorzystuje leki, które atakują specyficzne substancje chemiczne w komórkach nowotworowych, blokując je i powodując śmierć komórek rakowych.123
Jednym z leków stosowanych w terapii celowanej raka podjęzykowego jest cetuksymab – przeciwciało monoklonalne i inhibitor szlaku receptora naskórkowego czynnika wzrostu (EGFR), który może przyspieszać wzrost komórek nowotworowych głowy i szyi.12
Immunoterapia to rodzaj leczenia wykorzystujący leki, które pomagają układowi odpornościowemu pacjenta zwalczać komórki nowotworowe. W leczeniu raka podjęzykowego stosowane są m.in. inhibitory punktów kontrolnych, takie jak pembrolizumab – przeciwciało monoklonalne hamujące szlak białka programowanej śmierci komórki (PD-1), oraz niwolumab – w pełni ludzkie przeciwciało monoklonalne przeciwko PD-1.123
Immunoterapia może być stosowana w przypadkach raka podjęzykowego, który nie reaguje na inne metody leczenia, nawraca po leczeniu lub rozprzestrzenił się do innych części ciała.12
Terapia fotodynamiczna
Terapia fotodynamiczna wykorzystuje leki, które sprawiają, że komórki nowotworowe stają się wrażliwe na światło. Po zastosowaniu leku i naświetleniu komórek światłem o określonej długości fali dochodzi do ich zniszczenia.12
Metoda ta może być zalecana w przypadku zmian w jamie ustnej, które są zagrożone rozwojem nowotworu, lub gdy nowotwór jest wykryty bardzo wcześnie i występuje tylko na powierzchni jamy ustnej.1
Strategie leczenia w zależności od stadium zaawansowania
Leczenie wczesnych stadiów raka podjęzykowego
W przypadku wczesnych stadiów raka podjęzykowego (stadium I i II) rokowania są dobre, a choroba jest wysoce uleczalna zarówno za pomocą chirurgii, jak i radioterapii. Wybór metody leczenia zależy od przewidywanych wyników funkcjonalnych i kosmetycznych oraz dostępności doświadczonego chirurga lub radioterapeuty.12
W stadium I (gdy guz jest mniejszy niż 2 cm) opcje leczenia obejmują:
- Miejscowe wycięcie chirurgiczne (dla guzów mniejszych niż 0,5 cm)12
- Radioterapię (zwłaszcza gdy guz naciska na język)1
W stadium II (gdy guz ma 2-4 cm) opcje leczenia obejmują:
- Chirurgię (preferowana, gdy guz przylega do okostnej)1
- Radioterapię (preferowana, gdy guz naciska na język)1
- Połączenie chirurgii i radioterapii1
Według badań, 5-letnie przeżycie swoiste dla choroby wynosi 90% dla stadium I i 80% dla stadium II raka dna jamy ustnej.1
Leczenie zaawansowanych stadiów raka podjęzykowego
Zaawansowane stadia raka podjęzykowego (stadium III i IV) przedstawiają szereg wyzwań terapeutycznych. Większość pacjentów z guzami w stadium III lub IV jest leczona za pomocą kombinacji chirurgii i radioterapii.12
W stadium III opcje leczenia obejmują:
- Chirurgię z resekcją brzegu żuchwy oraz usunięciem węzłów chłonnych szyi lub częściową mandibulektomię z usunięciem węzłów chłonnych1
- Radioterapię przy użyciu EBRT samodzielnie lub EBRT z implantem śródmiąższowym1
W stadium IV opcje leczenia obejmują:
- Kombinację chirurgii i radioterapii, często stosowanej po operacji1
- Radioterapię przedoperacyjną, często stosowaną w przypadku węzłów nieruchomych (> 5 cm)1
- Chemioterapię, cetuksymab lub ich kombinację (w stadium IVC)1
- Immunoterapię, samodzielnie lub z chemioterapią1
Pięcioletnie przeżycie swoiste dla choroby wynosi około 70% dla stadium III, 40-50% dla korzystnego stadium IV i 20% dla niekorzystnego stadium IV raka dna jamy ustnej.1
Leczenie nawrotów i przerzutów
Leczenie nawrotowego raka podjęzykowego zależy od lokalizacji i wielkości nawrotu, wcześniej zastosowanych metod leczenia oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta.1
Jeśli nowotwór nawraca w tym samym miejscu, a wcześniej zastosowano radioterapię, operacja jest często kolejnym krokiem leczenia, pod warunkiem że nowotwór można całkowicie usunąć, a pacjent jest wystarczająco zdrowy, aby przejść operację.12
Jeśli nowotwór nawraca w węzłach chłonnych szyi, węzły są często usuwane chirurgicznie (limfadenektomia szyjna). Po operacji może nastąpić radioterapia lub chemoradioterapia.1
Jeśli nowotwór nawraca w odległym miejscu, często stosuje się chemioterapię (i/lub cetuksymab). Możliwą opcją jest również immunoterapia z lub bez chemioterapii.12
Skutki uboczne leczenia i rehabilitacja
Skutki uboczne leczenia
Leczenie raka podjęzykowego, szczególnie w zaawansowanych stadiach, może wpłynąć na zdolność pacjenta do mówienia i jedzenia. Możliwe skutki uboczne różnią się w zależności od zastosowanej metody leczenia.12
Operacja może wiązać się z ryzykiem krwawienia i infekcji. Może też wpłynąć na wygląd pacjenta oraz zdolność do mówienia, jedzenia i połykania.1
Radioterapia w obszarze jamy ustnej i gardła może powodować szereg krótkotrwałych i długotrwałych skutków ubocznych, takich jak:
- Zmiany skórne podobne do oparzenia słonecznego w leczonej okolicy1
- Chrypka1
- Utrata smaku1
- Zaczerwienienie, bolesność lub nawet ból w jamie ustnej i gardle1
- Suchość w ustach12
- Trudności w połykaniu1
- Uczucie zmęczenia1
- Otwarte rany w jamie ustnej i gardle1
Długotrwałe skutki radioterapii mogą obejmować trwałą suchość w ustach, uszkodzenie kości szczęki (osteoradionekroza), uszkodzenie gruczołu tarczowego, obrzęk limfatyczny oraz zwiększone ryzyko udaru wiele lat po leczeniu.12
Rehabilitacja i wsparcie
Rehabilitacja jest ważnym elementem procesu leczenia raka podjęzykowego, szczególnie po operacji i radioterapii. Współpraca z wykwalifikowanym zespołem rehabilitacyjnym może pomóc pacjentowi radzić sobie ze zmianami wynikającymi z leczenia.12
Rehabilitacja może obejmować:
- Fizjoterapię i inne usługi rehabilitacyjne pomagające radzić sobie ze zmianami funkcjonalnymi1
- Terapię mowy, która może być prowadzona od momentu wyjścia z operacji do osiągnięcia maksymalnego poziomu poprawy12
- Terapię pomagającą w żuciu i połykaniu12
- Wsparcie żywieniowe, aby pomóc pacjentowi utrzymać odpowiednią masę ciała i spożywać wystarczającą ilość białka i kalorii12
- Pomoc w radzeniu sobie z suchością w ustach12
W przypadkach, gdy z powodu zabiegu chirurgicznego konieczne było usunięcie części szczęki lub języka, może być wymagana operacja rekonstrukcyjna w celu odbudowy tego obszaru. Rekonstrukcja może obejmować implanty dentystyczne lub przeszczepy w celu naprawy brakujących kości i tkanek w jamie ustnej lub twarzy.12
Rokowanie w raku podjęzykowym
Rokowanie w raku podjęzykowym zależy w znacznym stopniu od tego, jak zaawansowany jest nowotwór w momencie diagnozy.1
Jeśli węzły chłonne nie zostały jeszcze zajęte przez nowotwór, średni wskaźnik przeżycia pięcioletniego wynosi około 70%. Jednak jeśli w węzłach chłonnych występują przerzuty, wskaźnik przeżycia spada do około 20-25%.1
W przypadku raka dna jamy ustnej ogólny 5-letni wskaźnik przeżycia swoistego dla choroby wynosi około 56%, przy czym zgon z powodu guza występuje u 44% pacjentów.1
Wyniki badań wskazują, że znaczącą poprawę 5-letniego przeżycia swoistego dla choroby obserwuje się u pacjentów z czystymi marginesami, wczesnym klinicznym stadium guza i brakiem zajęcia węzłów chłonnych. Znacznie zmniejszone 5-letnie przeżycie obserwuje się u pacjentów z zajętymi marginesami, zaawansowanym klinicznym stadium guza, dodatnimi węzłami chłonnymi i nawrotem guza.1
Ze względu na wysokie wskaźniki nawrotów w miejscu pierwotnym i na szyi oraz zwiększone ryzyko zarówno przerzutów odległych, jak i rozwoju drugich pierwotnych nowotworów, pacjenci powinni być ściśle monitorowani przez minimum co najmniej 5 lat.1
Zintegrowane podejście do leczenia
Efektywne leczenie raka podjęzykowego wymaga zintegrowanego podejścia obejmującego różne metody terapeutyczne. Kluczowe znaczenie ma indywidualne dostosowanie planu leczenia do specyficznej sytuacji pacjenta, uwzględniając stadium i lokalizację nowotworu, potencjalne skutki uboczne oraz preferencje pacjenta.12
Rak podjęzykowy jest chorobą, która przy wczesnym wykryciu może być skutecznie leczona. Wielodyscyplinarny zespół medyczny obejmujący chirurgów, onkologów, radioterapeutów, stomatologów, logopedów, dietetyków i innych specjalistów jest niezbędny do zapewnienia optymalnej opieki i wsparcia pacjentowi na każdym etapie leczenia.12
Niezależnie od zastosowanej metody leczenia, regularne badania kontrolne są kluczowe dla monitorowania odpowiedzi na leczenie i wykrywania ewentualnych nawrotów na wczesnym etapie.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.