Nowotwór jamy ustnej
Patofizjologia i mechanizm
Rak jamy ustnej, stanowiący około 90% złośliwych nowotworów jamy ustnej, rozwija się w wyniku wieloetapowych zmian genetycznych i epigenetycznych, które prowadzą do dysregulacji onkogenów i genów supresorowych nowotworów. Kluczowe mutacje dotyczą genów p53 i pRb, które regulują cykl komórkowy i apoptozę. Utrata heterozygotyczności (LOH) w regionach chromosomów 3p, 9p21-22 (w 72% przypadków) oraz innych obszarach zawierających geny supresorowe jest powszechna. Szlaki sygnałowe PI3K/AKT/mTOR, RAS/RAF/MAPK, Wnt/β-katenina oraz Notch1 są aberracyjnie aktywowane, co sprzyja proliferacji, hamowaniu apoptozy i przerzutom. MikroRNA, takie jak miR-21, regulują ekspresję genów supresorowych (np. PTEN), a metylacja genów p16, MGMT i DAP-K przyczynia się do wyciszenia mechanizmów naprawy DNA. Czynniki ryzyka obejmują palenie tytoniu (zawierające silne kancerogeny, np. NNN i NNK), alkohol oraz infekcję HPV (typy 16 i 18), które poprzez białka E6 i E7 dezaktywują p53 i pRb, prowadząc do niestabilności genomu i dysregulacji cyklu komórkowego.
- Patogeneza nowotworów jamy ustnej: mechanizmy molekularne
- Mechanizmy genetyczne i molekularne
- Utrata heterozygotyczności (LOH)
- Geny supresorowe nowotworów
- Onkogeny
- Szlaki sygnałowe w patogenezie raka jamy ustnej
- Zmiany epigenetyczne w raku jamy ustnej
- Czynniki ryzyka i ich rola w patogenezie
- Mikrośrodowisko guza i jego rola w patogenezie
- Komórki macierzyste nowotworowe w patogenezie raka jamy ustnej
- Podsumowanie
Patogeneza nowotworów jamy ustnej: mechanizmy molekularne
Nowotwór jamy ustnej (rak jamy ustnej) jest jednym z najczęściej występujących nowotworów złośliwych na świecie, stanowiąc około 90% wszystkich złośliwych zmian jamy ustnej. Patogeneza raka jamy ustnej jest złożonym, wieloetapowym procesem obejmującym akumulację licznych genetycznych i epigenetycznych zmian w kluczowych genach regulatorowych, co prowadzi do zakłócenia normalnych funkcji onkogenów i genów supresorowych nowotworów.12
Mechanizmy genetyczne i molekularne
Podstawą rozwoju raka jamy ustnej jest wieloetapowy proces, w którym dochodzi do szeregu zmian genetycznych prowadzących do zaburzenia normalnych szlaków regulacyjnych kontrolujących podstawowe funkcje komórkowe, takie jak podział komórkowy, różnicowanie i śmierć komórki. W procesie nowotworzenia dochodzi do aktywacji onkogenów i inaktywacji genów supresorowych, co skutkuje zwiększoną produkcją czynników wzrostu, receptorów powierzchniowych komórek, wzmocnieniem wewnątrzkomórkowego przekazywania sygnałów i/lub zwiększoną produkcją czynników transkrypcyjnych.12
Zmiany genetyczne występujące podczas kancerogenezy mogą mieć postać mutacji punktowych, amplifikacji, rearanżacji i delecji. Uważa się, że do rozwoju raka jamy ustnej prowadzi około 6-10 zdarzeń genetycznych.12 Badania wykazały, że różne zmiany genetyczne w istotny sposób wpływają na rozwój nowotworów jamy ustnej, obejmując obszary chromosomów 3, 9, 11, 13 i 17.3
Utrata heterozygotyczności (LOH)
Utrata heterozygotyczności (Loss of Heterozygosity, LOH) jest częstym zjawiskiem w nowotworach jamy ustnej. W badaniach odnotowano utratę heterozygotyczności w regionach 9p21-22 w 72% guzów. Utrata alleli w regionach 3p i 9p oraz innych obszarach zawierających geny supresorowe nowotworów została również stwierdzona w zmianach prekursorowych raka jamy ustnej, wykazujących różny stopień dysplazji w porównaniu z normalnym nabłonkiem.12
Geny supresorowe nowotworów
Kluczowym momentem w transformacji komórki przednowotworowej w komórkę nowotworową jest inaktywacja komórkowych regulatorów negatywnych – genów supresorowych nowotworów. Jest to uważane za główne zdarzenie prowadzące do rozwoju złośliwości.1
Białko p53 – jednym z najlepiej poznanych genów supresorowych nowotworów jest gen p53. Białko p53 blokuje podział komórkowy na granicy G1/S, stymuluje naprawę DNA po jego uszkodzeniu oraz indukuje apoptozę. Mutacja p53 występuje albo jako mutacja punktowa, która prowadzi do strukturalnie zmienionego białka sekwestrującego białko typu dzikiego, tym samym inaktywując jego aktywność supresorową, albo poprzez delecję, która prowadzi do zmniejszenia lub utraty ekspresji p53 i funkcji białka.12
Wykazano, że p53 jest funkcjonalnie inaktywowany w guzach jamy ustnej, a przywrócenie p53 w liniach raka jamy ustnej i guzach indukowanych w modelach zwierzęcych odwraca fenotyp złośliwy. Mutacja p53 pozwala guzom przejść przez granicę G1-S i propagować zmiany genetyczne, które mogą prowadzić do aktywacji innych onkogenów lub inaktywacji genów supresorowych nowotworów.12
Białko retinoblastoma (pRb) – gen supresorowy retinoblastoma reguluje cykl komórkowy poprzez zapobieganie przejściu komórek przez punkt kontrolny G1 przez hipofosforylowane białko pRb, sekwestrując czynniki transkrypcyjne, takie jak E2F, które aktywują geny fazy S. W nowotworach głowy i szyi zaobserwowano zarówno regulację w górę, jak i w dół funkcji RB, co nadaje większy stopień złośliwości i agresywności, w zależności od kontekstu komórkowego.12
Obniżenie regulacji funkcji RB powoduje, że cykl komórkowy pozostaje niekontrolowany i prowadzi do ciągłego podziału komórek i proliferacji komórek; regulacja w górę RB prowadzi do zmniejszenia sygnałów proapoptotycznych, które są wyzwalane podczas cyklu komórkowego. W obu przypadkach zmiany w szlaku RB zmieniają przejście cyklu komórkowego i pozwalają na większe przeżycie komórek nowotworowych.2
Onkogeny
Nieprawidłowa ekspresja kilku onkogenów odgrywa kluczową rolę w rozwoju raka jamy ustnej, w tym receptora naskórkowego czynnika wzrostu (EGFR/c-erb 1), członków rodziny genów ras, c-myc, int-2, hst-1, PRAD-1 i bcl-1.23
Potencjał onkogenów do udziału w nowotworzeniu wynika z faktu, że ich produkty białkowe są przekaźnikami w złożonym układzie biochemicznym, który reguluje fenotyp komórek kręgowców: hormony polipeptydowe działające na powierzchni komórki, receptory tych hormonów, białka przekazujące sygnały z receptorów do głębszej maszynerii komórkowej oraz funkcje jądrowe, które organizują odpowiedź genetyczną na sygnały dopływające.1
Szlaki sygnałowe w patogenezie raka jamy ustnej
W patogenezie nowotworów jamy ustnej istotną rolę odgrywają różne szlaki sygnałowe, które są nieprawidłowo aktywowane lub regulowane w dół w komórkach nowotworowych.12
Szlak PI3K/AKT/mTOR
Szlak PI3K/AKT/mTOR jest jednym z kluczowych szlaków sygnałowych zaangażowanych w patogenezę raka jamy ustnej. Nadmierna aktywacja tego szlaku prowadzi do zwiększonej proliferacji komórek, hamowania apoptozy i promowania przerzutów. MikroRNA miR-21, które jest nadekspresjonowane w raku jamy ustnej, zmniejsza poziomy Tropomiozyny (TPM1) oraz homologa fosfatazy i tensyny (PTEN). PTEN jest ważnym genem supresorowym nowotworów, działającym jako odwrotny efekt do szlaku fosfatydyloinozytolu 3-kinazy (PI3K) poprzez defosforylację 3,4,5-trifosforanu fosfatydyloinozytolu (PIP3) do PIP2. Obniżona regulacja ekspresji PTEN przez miR-21 jest bezpośrednio odpowiedzialna za hiperstymulację szlaku PI3K/AKT i prowadzi do zwiększonej odporności komórki na śmierć i niekontrolowanej proliferacji.12
Szlak RAS/RAF/MAPK
Szlak RAS/RAF/MAPK jest często aktywowany w nowotworach jamy ustnej, szczególnie w krajach wschodnich (np. Indie, Azja Południowo-Wschodnia), gdzie zaangażowanie onkogenów ras jest bardziej powszechne. Aktywacja tego szlaku prowadzi do zwiększonej proliferacji komórek i przeżycia.12
Szlak Wnt/β-katenina
Szlak Wnt/β-katenina odgrywa ważną rolę w regulacji proliferacji komórek, różnicowania i migracji. Jego aberracyjna aktywacja przyczynia się do rozwoju i progresji raka jamy ustnej.1
Szlak NOTCH
Aktywacja szlaku sygnałowego Notch1 jest niezbędna do utrzymania komórek macierzystych raka i wymaga przyłączenia jego ligandów Jagged 1 (JAG1), JAG 2 oraz proteolitycznego uwolnienia domeny wewnątrzkomórkowej Notch (NICD) i aktywacji genów docelowych NICD. Nadal jednak nie jest jasne, czy mutacje NOTCH w nowotworach głowy i szyi są zwykle aktywujące czy inaktywujące.12
Szlaki czynników wzrostu
W patogenezie raka jamy ustnej istotną rolę odgrywają także czynniki wzrostu i ich receptory. Deregulacja receptorów czynników wzrostu następuje poprzez zwiększoną produkcję i stymulację autokrynną. Aberracyjna ekspresja transformującego czynnika wzrostu alfa (TGF-α) i beta (TGF-β) występuje w kancerogenezie. TGF-α działa w powiązaniu z EGFR, a TGF-β podąża ścieżką wraz z SMAD2 i 3.1
Stwierdzono, że TGF-β pojawia się wcześnie w kancerogenezie jamy ustnej, najpierw w nabłonku hiperplastycznym, a później w inwazyjnym raku, w naciekach komórek zapalnych, zwłaszcza eozynofilach, otaczających nabłonek naciekający. Pod względem prognostycznym, pacjenci z guzami jamy ustnej z nadekspresją TGF-α wraz z EGFR mają znacznie krótsze przeżycie niż pacjenci z nadekspresją samego EGFR.1
Zmiany epigenetyczne w raku jamy ustnej
Modyfikacje epigenetyczne, takie jak metylacja DNA, modyfikacja kowalencyjna histonów, remodelowanie chromatyny i regulacja genów przez niekodujące RNA (ncRNA), uczestniczą w powstawaniu i rozwoju raka jamy ustnej.1
MicroRNA w patogenezie raka jamy ustnej
MikroRNA (miRNA) są krótkimi (22-23 nukleotydy), niekodującymi RNA, które odgrywają kluczową rolę w regulacji ekspresji genów. Dysregulacja miRNA może przyczyniać się do rozwoju różnych chorób, w tym raka. W raku jamy ustnej stwierdzono zmienioną ekspresję wielu mikroRNA. W jednym z badań wykazano, że 10 miRNA wykazuje różnicową ekspresję w raku jamy ustnej: let-7a, let-7d, let-7f i miR-16 były regulowane w dół, podczas gdy miR-29b, miR-142-3p, miR-144, miR-203 i miR-223 były regulowane w górę.12
Zróżnicowanie ekspresji miRNA może odgrywać rolę poprzez jednoczesną aktywację genów szlaku PI3K/Akt z jednej strony i hamowanie genów szlaku p53 z drugiej. Onko-miRNA (miRNA o działaniu onkogennym) celują w geny supresorowe, podczas gdy supresorowe miRNA (miRNA o działaniu przeciwnowotworowym) celują w onkogeny.12
Metylacja DNA
Metylacja ważnych genów, takich jak p16, MGMT i DAP-K, odgrywa kluczową rolę w rozwoju raka jamy ustnej poprzez wyciszanie genów naprawy DNA, co sprawia, że komórki są bardziej podatne na mutacje.1
Czynniki ryzyka i ich rola w patogenezie
Nowotwór jamy ustnej może być indukowany przez różne czynniki ryzyka. Przewlekła ekspozycja na te bodźce sprzyja kancerogenezie i przerzutom nowotworowym poprzez wywoływanie mutacji genetycznych, zmienionych modyfikacji epigenetycznych i dysregulacji mikrośrodowiska guza.1
Tytoń i alkohol
Tytoń jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka przedwczesnej śmierci na całym świecie i jest uznawany za główny czynnik kancerogenny raka jamy ustnej. Ogromna ilość danych naukowych, klinicznych i epidemiologicznych wskazuje, że tytoń jest związany z rozwojem raka płaskonabłonkowego jamy ustnej, a jego kancerogenne ścieżki mogą być skomplikowane.1
Tytoń jako ważny czynnik ryzyka może powodować epigenetyczne zmiany komórek nabłonka jamy ustnej, hamować wiele systemowych funkcji immunologicznych gospodarza, a jego toksyczne metabolity mogą powodować stres oksydacyjny w tkankach i indukować raka jamy ustnej. Epigenetyczna zmiana tych genów jest częstym zjawiskiem w złośliwych nowotworach jamy ustnej i jest początkową zmianą odkrytą w błonie śluzowej jamy ustnej u tych pacjentów.12
Dym z pojedynczego papierosa składa się z ponad 4000 różnych składników, w tym niektórych farmakologicznie czynnych, toksycznych, mutagennych lub rakotwórczych. Dwa z sześciu nitrozoamin specyficznych dla tytoniu (TSNA) zidentyfikowanych w tytoniu bezdymnym, N’-nitrozonornikotyna (NNN) i 4-(metylonitrozoamino)-1 3-pirydylo-1-butanon (NNK), są silnymi kancerogenami u myszy, szczurów i chomików, zdolnymi do indukcji zarówno łagodnych, jak i złośliwych guzów jamy ustnej i jamy nosowej, a także płuc, przełyku i trzustki.1
Alkohol jest związany z rakiem jamy ustnej, z niezależnym działaniem i synergistycznie z tytoniu. Dokładny mechanizm, w jaki alkohol przyczynia się do raka jamy ustnej, nie jest dobrze zrozumiany, ale prawdopodobnie działa bezpośrednio na komórki nabłonkowe błony śluzowej jamy ustnej poprzez zwiększenie przepuszczalności i poprzez swoje efekty odwadniające.12
Połączenie „ciężkiego” palenia i „ciężkiego” picia skutkuje ilorazem szans (OR) dla raka jamy ustnej do 38 dla mężczyzn i 100 dla kobiet. Jest oczywiste, że używane w połączeniu, alkohol i tytoń wywierają synergistyczny efekt, który znacznie zwiększa ryzyko raka jamy ustnej.1
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV)
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) zwiększa ryzyko nowotworów głowy i szyi. Około 72% raka jamy ustnej i gardła jest związanych z infekcją HPV wysokiego ryzyka. Wirusy HPV, szczególnie typy 16 i 18, są związane z większością raków płaskonabłonkowych części ustnej gardła (migdałek) i podstawy języka.12
Molekularny mechanizm kancerogenezy HPV polega na tym, że białka wirusowe E6 i E7 dezaktywują p53 i białko retinoblastoma (Rb), co prowadzi do dysregulacji cyklu komórkowego. Białko E6 wiąże się z białkiem p53 za pośrednictwem komórkowej ligazy ubikwityny, rekrutując kompleks enzymów ubikwityny, ubikwitynując lizyny na p53 i powodując jego proteolizę. Staje się to główną przyczyną niestabilności chromosomowej poprzez pomijanie normalnych sygnałów zatrzymania wzrostu w punktach kontrolnych G1/S i G2/M, dodatkowo zwiększając integrację obcego DNA do genomu komórki gospodarza. Białko E7 wiąże się z produktem genu retinoblastoma (pRb), aby ułatwić przejście do fazy S cyklu komórkowego, zapobiegając wiązaniu pRb z czynnikami transkrypcji E2F, promując w ten sposób progresję cyklu komórkowego.123
Nowotwory HPV-dodatnie i HPV-ujemne można odróżnić na poziomie molekularnym. W HPV+OPC (nowotwór części ustnej gardła HPV-dodatni) p53 ulega przyspieszonej degradacji przez E6, drastycznie zmniejszając jego poziomy, podczas gdy w HPV-OPC (nowotwór części ustnej gardła HPV-ujemny) ulega mutacji genetycznej, co może prowadzić do syntezy nieprawidłowego białka p53, które może nie tylko być nieaktywne jako supresor nowotworów, ale może również wiązać się i inaktywować niezmodyfikowane dzikie typy p53, ze wzrostem aktywności onkogennej.1
Białko pRb jest inaktywowane przez E7 w HPV+OPC, ale w HPV-OPC to supresor nowotworów p16, część sieci supresorowej pRb, jest inaktywowany. Ekspresja p16 jest zależna od cyklu komórkowego i jest wyrażana ogniskowo tylko w około 5-10% normalnego nabłonka płaskiego. Podobnie jak większość nowotworów HPV+, HPV+OPC wykazuje ekspresję p16, ale p16 nie funkcjonuje jako supresor nowotworów, ponieważ mechanizm, za pomocą którego jest to osiągane, pRb, został inaktywowany przez E7.1
Stres oksydacyjny
Stres oksydacyjny, wynikający z nierównowagi między reaktywnymi formami tlenu (ROS) a przeciwutleniaczami, przyczynia się znacząco do inicjacji, promocji i progresji raka jamy ustnej, takiego jak rak płaskonabłonkowy jamy ustnej (OSCC). ROS, generowane zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie, indukują uszkodzenia komórkowe, w tym mutacje DNA i peroksydację lipidów, sprzyjając aktywacji onkogenów i kancerogenezę.1
W fazie inicjacji komórki normalne ulegają mutacjom DNA, prowadząc do pojawienia się komórek inicjowanych z trwałymi zmianami genetycznymi. Modyfikacje DNA indukowane przez ROS są obserwowane w tkankach nowotworowych, podkreślając udział stresu oksydacyjnego w inicjacji kancerogenezy.1
W fazie promocji, zainicjowane komórki ulegają szybkiemu namnażaniu, napędzanemu zwiększoną proliferacją komórek lub zahamowaniem apoptozy. Stres oksydacyjny przyczynia się znacząco do tej fazy poprzez tymczasowy wpływ na geny związane z podziałem komórkowym i zaprogramowaną śmiercią komórki. Podwyższona produkcja ROS przyczynia się do różnorodnych procesów, takich jak mutacje, hamowanie antyproteaz, regulacja w górę metaloproteinaz macierzy (MMP) i uszkodzenie sąsiednich tkanek.1
Mikrośrodowisko guza i jego rola w patogenezie
Mikrośrodowisko guza odgrywa kluczową rolę w patogenezie raka jamy ustnej, promując wzrost guza, inwazję i przerzuty.1
Makrofagi związane z guzem (TAMs)
Komórki zapalne i ich sygnały są niezbędnymi uczestnikami procesu nowotworowego, sprzyjając proliferacji, przeżyciu i migracji komórek nowotworowych. Makrofagi są najbardziej licznymi i ważnymi komórkami podścieliska w mikrośrodowisku guza, które kierują odpowiedzią zapalną. Kontrolują one proliferację komórkową i przeżycie poprzez stymulację komórek odpornościowych i promowanie zintegrowanych procesów zapalenia i naprawy tkanek.12
Wykazano, że białko CD163 jest eksprymowane w raku jamy ustnej, a liczba makrofagów związanych z guzem (TAMs) jest znacząco skorelowana z przerzutami do węzłów chłonnych i ze stopniem zróżnicowania guza. Wyższą gęstość TAMs wykryto w guzach przerzutowych oraz w słabo zróżnicowanych rakach jamy ustnej niż w przypadkach dobrze i umiarkowanie zróżnicowanych. CD163 pozytywne TAMs mogą być czynnikiem prognostycznym w przypadkach raka jamy ustnej, ponieważ gęstość TAM była znacząco skorelowana ze statusem węzłów chłonnych i stopniem zróżnicowania raka jamy ustnej.12
Mikrobiom jamy ustnej
Badania ilościowe badające związek między mikrobiomem jamy ustnej a rakiem jamy ustnej wykazały znaczne zmniejszenie różnorodności mikrobiologicznej wśród przypadków raka jamy ustnej, podkreślając dysbiozę mikrobiologiczną. Sekwencjonowanie następnej generacji ujawniło różnice w liczebności, przy czym Fusobacterium nucleatum pojawiła się jako potencjalny biomarker mikrobiologiczny znacząco związany z rakiem jamy ustnej. Analiza funkcjonalna wskazała na wzbogacenie szlaków związanych z zapaleniem i proliferacją komórek w przypadkach nowotworowych, wskazując na rolę mikrobiomu jamy ustnej w lokalnym mikrośrodowisku.1
Nerwy w patogenezie raka jamy ustnej
Przestrzeń okołonerwowa zapewnia odpowiednie mikrośrodowisko guza dla wzrostu komórek z nowotworów neurotropowych, prawdopodobnie z powodu wydzielania czynników komórkowych i obecności odpowiednich receptorów, które przyciągają komórki nowotworowe i stymulują ich wzrost i proliferację wzdłuż nerwów. Naciekanie okołonerwowe (PNI) jest odrębną formą rozprzestrzeniania się przerzutów, niezależną od inwazji limfatycznej lub naczyniowej. Ta droga przerzutów może utrudniać zdolność do ustanowienia lokalnej kontroli choroby, ponieważ komórki nowotworowe mogą wędrować wzdłuż dróg nerwowych i migrować z pierwotnego guza do odległych miejsc, które mogą zostać pominięte podczas zabiegów chirurgicznych.1
Komórki macierzyste nowotworowe w patogenezie raka jamy ustnej
Obecne badania odkryły i zweryfikowały pato-fizjologiczny wkład komórek macierzystych nowotworowych (CSCs), które są również definiowane jako komórki inicjujące guzy w długotrwałym podtrzymywaniu nowotworów. Powszechnie akceptowane jest, że CSCs są małymi subpopulacjami komórek nowotworowych, które wykazują kilka podobieństw molekularnych do zarodkowych i normalnych dorosłych komórek macierzystych. Niektórzy badacze oddzielili CSCs od różnych głównych guzów i stworzyli linie komórek nowotworowych, takie jak OSCC. Te CSCs przyczyniają się w sposób kluczowy do przerzutów, tumorigenności i nawrotów. Z tego powodu są uważane za początek nowotworu.1
CSCs mają wspólne cechy z normalnymi komórkami macierzystymi i kilka określonych cech podtrzymujących wzrost guza i inwazję. Jedną z podstawowych cech CSCs jest ich zdolność do samoodnawiania, co ewidentnie jest jednym z motywów do rozpoczęcia i utrzymania tumorigenności. Samoodnawianie CSCs może być podtrzymywane przez wiele endogennych szlaków sygnałowych, w tym Wnt, Bmp, Pten, Notch, Bmi1, TGF-β i Hedgehog, które są często aktywowane w nowotworach ludzkich.1
Unikalną cechą CSCs jest ich potencjał przerzutowy. Stwierdzono, że przejście epitelialno-mezenchymalne (EMT) nadaje potencjał migracyjny komórkom nowotworowym, a ta procedura zasadniczo wiąże się z przerzutami nowotworowymi. EMT jest procesem, poprzez który komórki nabłonkowe tracą swoje właściwości, aby uzyskać fenotyp mezenchymalny, i w związku z tym prowadzą do migracji i inwazji komórek.1
Podsumowanie
Patogeneza raka jamy ustnej jest złożonym, wieloetapowym procesem, który wymaga głębokiego zrozumienia mechanizmów leżących u podstaw rozwoju i progresji złośliwości. Stale poprawiające się zrozumienie różnorodnych molekularnych cech nowotworów, genetycznych i epigenetycznych zmian komórek nowotworowych oraz złożonych szlaków sygnałowych, które są aktywowane i często krzyżują się, otwiera obiecujące horyzonty dla odkrywania i stosowania diagnostycznych markerów molekularnych i stanowi podstawę do ery zindywidualizowanego zarządzania molekularnymi defektami leżącymi u podstaw i rządzącymi przedrakowymi zmianami i nowotworami jamy ustnej.1
Zrozumienie mechanizmów molekularnych raka jamy ustnej ma kluczowe znaczenie dla zmniejszenia zachorowalności i śmiertelności oraz poprawy długoterminowego wskaźnika przeżycia. Może to również umożliwić bardziej dokładną diagnozę i ocenę rokowania, a także może wskazać drogę do bardziej nowatorskich podejść do leczenia i zapobiegania.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.