Przeciwwskazania stosowania
Wirus kleszczowego zapalenia mózgu

Przeciwwskazania stosowania wirusa kleszczowego zapalenia mózgu. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Wirus kleszczowego zapalenia mózgu (KZM) w formie inaktywowanej stanowi główny składnik szczepionek przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu. Dostępne na rynku preparaty zawierające tę substancję to: Encepur Adults (1,5 mcg inaktywowanego wirusa szczepu K23 na dawkę 0,5 ml), Encepur K (0,75 mcg inaktywowanego wirusa szczepu K23 na dawkę 0,25 ml), FSME-IMMUN 0,25 ml Junior (1,2 mcg wirusa szczepu Neudörfl na dawkę 0,25 ml) oraz FSME-IMMUN 0,5 ml (2,4 mcg wirusa szczepu Neudörfl na dawkę 0,5 ml). Mimo udowodnionej skuteczności i bezpieczeństwa tych szczepionek, istnieją określone sytuacje kliniczne, w których ich stosowanie jest przeciwwskazane.¹²³⁴

Ostre i umiarkowane choroby wymagające leczenia

Jednym z głównych przeciwwskazań do stosowania szczepionek zawierających inaktywowany wirus kleszczowego zapalenia mózgu jest ostra faza choroby wymagającej leczenia. Dotyczy to zarówno preparatów Encepur, jak i FSME-IMMUN. W przypadku produktów Encepur Adults oraz Encepur K, szczepionki nie należy podawać osobom będącym w ostrej fazie choroby wymagającej leczenia i w ciągu przynajmniej 2 tygodni po wyleczeniu. To przeciwwskazanie ma na celu uniknięcie potencjalnego nałożenia się objawów niepożądanych szczepienia na objawy choroby podstawowej oraz zapewnienie optymalnej odpowiedzi immunologicznej organizmu na szczepionkę.⁵⁶

W przypadku szczepionek FSME-IMMUN, przeciwwskazanie to jest sformułowane nieco inaczej – szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu należy przełożyć, jeśli pacjent przechodzi umiarkowaną lub ostrą chorobę (przebiegającą z gorączką lub bez). Formułowanie jest podobne zarówno dla wersji Junior (0,25 ml), jak i dla dawki dla dorosłych (0,5 ml).⁷⁸

Nadwrażliwość na składniki szczepionki

Nadwrażliwość na substancję czynną (inaktywowany wirus kleszczowego zapalenia mózgu) lub na którykolwiek składnik szczepionki stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do jej podania. Dotyczy to wszystkich omawianych preparatów zawierających wirus kleszczowego zapalenia mózgu.^9101112

Nadwrażliwość na substancje pozostałe po procesie produkcji

Szczególną uwagę należy zwrócić na substancje obecne w szczepionkach w ilościach śladowych, pozostałe po procesie produkcji. W przypadku preparatów Encepur (Adults i K) są to:

• formaldehyd
• siarczan neomycyny
• chlorotetracyklina
• siarczan gentamycyny
• albumina jaja kurzego

¹³¹⁴

W przypadku szczepionek FSME-IMMUN (0,25 ml Junior i 0,5 ml) jako substancje pozostałe po procesie produkcji wymieniono:

• formaldehyd
• neomycyna
• gentamycyna
• siarczan protaminy

¹⁵¹⁶

W przypadku szczepionek FSME-IMMUN podkreślono również konieczność rozważenia wystąpienia alergii krzyżowej na aminoglikozydy inne niż neomycyna i gentamycyna.¹⁷¹⁸

Nadwrażliwość na białka jaja kurzego

Ze względu na to, że wirus kleszczowego zapalenia mózgu jest namnażany w fibroblastach zarodków kurzych (komórki CEF) lub fibroblastach kurzych, szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z nadwrażliwością na białka jaja kurzego. W przypadku szczepionek FSME-IMMUN ciężka nadwrażliwość na białka jaja i inne białka kurze (manifestująca się jako reakcja anafilaktyczna po spożyciu białka jaja kurzego) może spowodować ciężkie reakcje alergiczne u osób uczulonych, co stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do szczepienia.¹⁹²⁰

Również w przypadku preparatów Encepur (Adults i K) przeciwwskazane jest podawanie szczepionki osobom z alergią na albuminę jaja kurzego.²¹²²

Niepożądane odczyny poszczepienne po poprzednich dawkach

Wystąpienie powikłań po podaniu poprzedniej dawki szczepionki przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu stanowi przeciwwskazanie do dalszego uodparniania tym samym preparatem, przynajmniej do czasu wyjaśnienia ich przyczyn. Dotyczy to szczególnie niepożądanych odczynów poszczepiennych, które nie ograniczają się do miejsca szczepienia.²³²⁴

W przypadku uogólnionych reakcji poszczepiennych, takich jak reakcje alergiczne, gorączka o wysokich wartościach, objawy neurologiczne czy inne objawy systemowe, konieczna jest wnikliwa diagnostyka i konsultacja specjalistyczna przed podjęciem decyzji o ewentualnym kontynuowaniu cyklu szczepień czy zastosowaniu innego preparatu.

Podsumowanie przeciwwskazań

Podsumowując, przeciwwskazania do stosowania szczepionek przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu zawierających inaktywowany wirus można podzielić na:

1. Bezwzględne przeciwwskazania:
   • Nadwrażliwość na substancję czynną (inaktywowany wirus kleszczowego zapalenia mózgu) lub na którykolwiek inny składnik szczepionki
   • Nadwrażliwość na substancje pozostałe po procesie produkcji (formaldehyd, aminoglikozydy, siarczan protaminy, chlorotetracyklina)
   • Ciężka nadwrażliwość na białka jaja kurzego (reakcja anafilaktyczna po spożyciu białka jaja kurzego)
2. Przeciwwskazania względne/czasowe:
   • Ostra lub umiarkowana choroba wymagająca leczenia (szczepienie należy przełożyć na co najmniej 2 tygodnie po wyleczeniu)
   • Wystąpienie niepożądanych odczynów poszczepiennych po poprzednich dawkach szczepionki (do czasu wyjaśnienia ich przyczyn)

²⁵²⁶

Dokładna ocena stanu pacjenta, jego wywiadu chorobowego oraz potencjalnych przeciwwskazań jest niezbędna przed podjęciem decyzji o szczepieniu przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu. W przypadku wątpliwości co do możliwości podania szczepionki, należy rozważyć konsultację specjalistyczną lub dodatkowe badania diagnostyczne, szczególnie w przypadku podejrzenia nadwrażliwości na którykolwiek ze składników szczepionki.