Specjalne ostrzeżenia
Hydrocortisonum-SF

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Hydrocortisonum-SF

Stosowanie glikokortykosteroidów wiąże się z szeregiem zagrożeń, które wymagają wdrożenia odpowiednich środków ostrożności. Pacjenci przyjmujący Hydrocortisonum-SF powinni otrzymać specjalną kartę zawierającą zalecenia lekarza, nazwę stosowanego produktu oraz informacje o sposobie jego stosowania i okresie leczenia. Takie postępowanie zmniejsza ryzyko związane z terapią kortykosteroidami.¹

Zawsze należy dążyć do stosowania najmniejszej skutecznej dawki kortykosteroidów. Gdy możliwe jest zmniejszenie dawki, należy to robić stopniowo, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.²

Zaburzenia psychiczne podczas terapii hydrokortyzonem

Lekarze powinni informować pacjentów i ich opiekunów o możliwości wystąpienia ciężkich psychiatrycznych działań niepożądanych podczas stosowania ogólnoustrojowych steroidów. Objawy te zwykle pojawiają się w ciągu kilku dni lub tygodni od rozpoczęcia leczenia. Ryzyko może wzrastać przy stosowaniu dużych dawek oraz przy zwiększonej ekspozycji ogólnoustrojowej, jednak wielkość dawki nie pozwala precyzyjnie przewidzieć rozpoczęcia, ciężkości ani czasu trwania takich reakcji.³

W większości przypadków objawy psychiczne ustępują po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu leku, jednak czasami może być konieczne zastosowanie specjalistycznego leczenia psychiatrycznego. Pacjentów i ich opiekunów należy zachęcać do szukania pomocy lekarskiej, gdy wystąpią niepokojące objawy psychologiczne, szczególnie w przypadku obniżonego nastroju lub myśli samobójczych. Ważne jest również poinformowanie o możliwości wystąpienia zaburzeń psychicznych nie tylko w trakcie, ale także zaraz po odstawieniu ogólnoustrojowych steroidów, mimo że takie reakcje opisywane są niezbyt często.⁴

Szczególną ostrożność należy zachować rozważając zastosowanie kortykosteroidów u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami afektywnymi występującymi obecnie lub w przeszłości, a także u osób, których krewni pierwszego stopnia cierpią na takie zaburzenia. Należy uwzględnić depresję, zaburzenia afektywne dwubiegunowe oraz wcześniejsze psychozy posteroidowe.⁵

Choroby infekcyjne i immunosupresja

U pacjentów z obniżoną odpornością ospa wietrzna może mieć wyjątkowo ciężki, a nawet śmiertelny przebieg. Pacjenci przyjmujący hydrokortyzon (lub ich opiekunowie), którzy nie przebyli wcześniej ospy wietrznej, powinni unikać bezpośredniego kontaktu z osobami chorymi na ospę wietrzną lub półpasiec. W przypadku narażenia na te choroby należy pilnie zasięgnąć porady lekarskiej.⁶

Pacjentom stosującym glikokortykosteroidy w chwili narażenia lub pacjentom, którzy stosowali je w czasie ostatnich 3 miesięcy, w ciągu 10 dni od narażenia na ospę wietrzną, należy profilaktycznie podać immunoglobulinę varicella zoster (VZIG). Jeśli dojdzie do rozwoju ospy wietrznej, pacjent wymaga odpowiedniej specjalistycznej opieki i leczenia. Nie należy przerywać stosowania kortykosteroidów, ale może zaistnieć konieczność zwiększenia stosowanej dotychczas dawki.⁷

Kortykosteroidy mogą zaostrzyć przebieg układowych zakażeń grzybiczych, dlatego nie należy ich stosować w przypadku takich zakażeń, chyba że jest to konieczne do kontrolowania zagrażających życiu reakcji na amfoterycynę. Opisywano przypadki, w których jednoczesne stosowanie amfoterycyny i hydrokortyzonu doprowadziło do przerostu serca i zastoinowej niewydolności serca.⁸

W przypadku stosowania kortykosteroidów u pacjentów z utajoną gruźlicą lub dodatnią próbą tuberkulinową konieczne jest uważne obserwowanie pacjenta ze względu na możliwość nawrotu choroby. Podczas długotrwałego leczenia kortykosteroidami zaleca się wdrożenie profilaktycznego leczenia chemioterapeutykami. Stosowanie tabletek zawierających hydrokortyzon w trakcie czynnej gruźlicy powinno być ograniczone do przypadków gruźlicy piorunującej lub rozsianej.⁹

Długotrwałe leczenie kortykosteroidami zwiększa podatność na zakażenia oraz ich nasilenie. Dodatkowo, kliniczne objawy zakażenia mogą być nietypowe, a same kortykosteroidy mogą maskować objawy infekcji. Niektóre zakażenia, takie jak posocznica i gruźlica, mogą osiągnąć poważny stopień zaawansowania zanim zostaną rozpoznane. U pacjentów stosujących kortykosteroidy mogą występować trudności z lokalizacją zakażeń.¹⁰

Kortykosteroidy mogą powodować fałszywie ujemne wyniki testu z błękitem nitrotetrazolowym w zakażeniach bakteryjnych.¹¹

Stosowanie kortykosteroidów może spowodować aktywację utajonej pełzakowicy lub węgorzycy, lub zaostrzać ich przebieg. Dlatego zaleca się wykluczenie utajonej lub czynnej pełzakowicy i węgorzycy przed rozpoczęciem stosowania kortykosteroidów u pacjentów z grupy ryzyka lub z objawami sugerującymi którąkolwiek z tych chorób.¹²

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy

Doniesienia literaturowe sugerują występowanie związku pomiędzy stosowaniem kortykosteroidów a pęknięciem ściany lewej komory po niedawno przebytym zawale serca. Dlatego podczas stosowania kortykosteroidów w tej grupie pacjentów należy zachować szczególną ostrożność.¹³

Średnie i duże dawki hydrokortyzonu oraz kortyzonu mogą powodować zwiększenie ciśnienia krwi, retencję sodu i wody w organizmie oraz zwiększenie wydalania potasu. Prawdopodobieństwo takich działań jest mniejsze podczas stosowania syntetycznych pochodnych, chyba że są one stosowane w dużych dawkach. W niektórych przypadkach konieczne może być ograniczenie ilości sodu w diecie oraz suplementacja potasu. Należy pamiętać, że wszystkie kortykosteroidy zwiększają wydalanie wapnia.¹⁴

Powikłania w malarii

Istnieją doniesienia, że stosowanie kortykosteroidów w powikłaniach mózgowych w przebiegu malarii jest związane z wydłużeniem śpiączki i zwiększeniem częstości występowania zapalenia płuc oraz krwawień z przewodu pokarmowego.¹⁵

Szczególne grupy pacjentów wymagające zachowania ostrożności

Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania kortykosteroidów u pacjentów z następującymi schorzeniami:¹⁶

• niewydolność nerek
• nadciśnienie tętnicze
• cukrzyca lub występowanie cukrzycy u członków rodziny pacjenta
• zastoinowa niewydolność serca
• zakrzepowe zapalenie żył
• osutka
• przewlekłe zapalenie nerek
• ostre kłębuszkowe zapalenie nerek
• nowotwory z przerzutami
• osteoporoza (szczególnie u kobiet w okresie pomenopauzalnym)
• ciężkie zaburzenia afektywne (szczególnie jeśli występowała wcześniej psychoza posteroidowa)
• padaczka
• wcześniejsza miopatia posteroidowa
• jaskra (lub występowanie jaskry u członków rodziny pacjenta)
• miastenia
• nieswoiste wrzodziejące zapalenie jelita grubego
• zapalenie uchyłków
• świeże zespolenia jelitowe
• czynne lub utajone wrzody trawienne

Należy mieć na uwadze, że u pacjentów otrzymujących duże dawki kortykosteroidów mogą nie występować objawy podrażnienia otrzewnej po perforacji przewodu pokarmowego lub mogą być one nieznaczne.¹⁷

Zatory tłuszczowe opisywano jako potencjalne powikłanie zwiększonego stężenia hormonów kory nadnerczy.¹⁸

Działanie kortykosteroidów jest zwiększone u pacjentów z niedoczynnością tarczycy lub marskością wątroby.¹⁹

Wpływ na narząd wzroku

Długotrwałe stosowanie kortykosteroidów może wywołać zaćmę podtorebkową tylną, jaskrę z możliwością uszkodzenia nerwów wzrokowych oraz może przyczyniać się do wtórnych zakażeń oczu wywołanych przez grzyby i wirusy.²⁰

Należy zachować ostrożność podczas stosowania kortykosteroidów u pacjentów z zakażeniem w obrębie oka wywołanym przez wirusa opryszczki zwykłej ze względu na możliwość perforacji rogówki.²¹

Wpływ na układ rozrodczy

Kortykosteroidy mogą zwiększać lub zmniejszać ruchliwość i liczbę plemników.²²

Pacjentki należy poinformować o możliwości wystąpienia nieregularnych miesiączek.²³

Inne istotne ostrzeżenia

Cukrzyca może ulec nasileniu wymagającemu stosowania większych dawek insuliny. Ponadto może ujawnić się utajona cukrzyca.²⁴

Rzadko odnotowywano przypadki reakcji anafilaktoidalnych u pacjentów otrzymujących kortykosteroidy. Występowały one szczególnie u pacjentów z reakcjami alergicznymi w wywiadzie.²⁵

U pacjentów z hipoprotrombinemią należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania kwasu acetylosalicylowego i kortykosteroidów.²⁶