kwas N-acetylo-5-salicylowy
Kwas N-acetylo-5-salicylowy, znany również jako aspiryna lub kwas acetylosalicylowy, jest powszechnie stosowanym niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym (NLPZ). Działa poprzez hamowanie enzymów cyklooksygenazy (COX-1 i COX-2), co prowadzi do zmniejszenia produkcji prostaglandyn odpowiedzialnych za procesy zapalne, ból i gorączkę.
W niskich dawkach (75-150 mg) aspiryna wykazuje działanie przeciwzakrzepowe poprzez hamowanie agregacji płytek krwi, co znajduje zastosowanie w profilaktyce wtórnej chorób sercowo-naczyniowych, takich jak zawał mięśnia sercowego czy udar niedokrwienny mózgu. Dawki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe są znacznie wyższe (300-1000 mg).
Najczęstsze działania niepożądane obejmują podrażnienie błony śluzowej żołądka, które może prowadzić do krwawień z przewodu pokarmowego. Inne powikłania to szumy uszne przy stosowaniu wysokich dawek, reakcje alergiczne oraz zwiększone ryzyko krwawień. Przeciwwskazania obejmują m.in. aktywną chorobę wrzodową, zaburzenia krzepnięcia, ciężką niewydolność wątroby oraz ciążę (szczególnie III trymestr).
U dzieci i młodzieży aspiryna nie powinna być stosowana w infekcjach wirusowych ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a – rzadkiego, ale potencjalnie śmiertelnego powikłania charakteryzującego się encefalopatią i stłuszczeniem wątroby.