Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Dexaven

Dexaven jest preparatem zawierającym deksametazon fosforan w postaci deksametazonu sodu fosforanu, który wymaga szczególnej uwagi podczas stosowania ze względu na szereg ważnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Podczas terapii tym lekiem konieczne jest przestrzeganie określonych wytycznych, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.¹

Ogólne zalecenia dotyczące minimalizacji ryzyka

W celu ograniczenia działań niepożądanych zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki przez najkrótszy okres. Preferowane jest podawanie wymaganej dawki dobowej jako pojedynczej dawki porannej lub, jeśli to możliwe, jako dawki porannej co drugi dzień. Aby dobrać odpowiednią dawkę, konieczne jest częste monitorowanie stanu klinicznego pacjenta.²

Pacjenci powinni otrzymać specjalną kartę zawierającą zalecenia lekarza, nazwę stosowanego produktu oraz informacje o sposobie jego stosowania i okresie leczenia w celu zmniejszenia ryzyka związanego ze stosowaniem glikokortykosteroidów.³

Szczepienia podczas terapii Dexavenem

W okresie podawania glikokortykosteroidów nie należy przeprowadzać szczepień, ponieważ reakcje immunologiczne są osłabione, a wytwarzanie przeciwciał może być upośledzone. Nie należy stosować żywych szczepionek u osób z osłabioną odpowiedzią immunologiczną. Odpowiedź przeciwciał na inne szczepionki może być zmniejszona.⁴

Zaburzenia psychiczne

Podczas leczenia Dexavenem mogą wystąpić ciężkie psychiatryczne działania niepożądane. Objawy występują zwykle w ciągu kilku dni lub tygodni od rozpoczęcia leczenia. Ryzyko może być większe po dużych dawkach oraz ogólnoustrojowej ekspozycji, jednak wielkość dawki nie pozwala przewidzieć rozpoczęcia, ciężkości i długości trwania reakcji.⁵

Pacjentów i/lub ich opiekunów należy poinformować o możliwości wystąpienia zaburzeń psychicznych oraz zachęcić do korzystania z porady lekarskiej, gdy wystąpią takie objawy, szczególnie w przypadku obniżenia nastroju lub myśli samobójczych. Należy również poinformować o możliwości wystąpienia zaburzeń psychicznych w trakcie lub zaraz po odstawieniu deksametazonu, mimo iż takie reakcje opisywane są niezbyt często.⁶

Reakcje anafilaktoidalne

Po pozajelitowym podaniu glikokortykosteroidów mogą wystąpić ciężkie reakcje anafilaktoidalne, takie jak obrzęk głośni, pokrzywka i skurcz oskrzeli, szczególnie u pacjentów z alergią w wywiadzie. W przypadku wystąpienia takich reakcji zaleca się następujące postępowanie:⁷

• Natychmiastowa powolna iniekcja dożylna 0,1-0,5 ml adrenaliny (roztwór 1:1000: 0,1-0,5 mg adrenaliny zależnie od masy ciała)
• Dożylne podanie aminofiliny
• Sztuczne oddychanie, jeśli konieczne⁸

Przeciwwskazania w urazach głowy i udarze

Kortykosteroidy nie powinny być stosowane u pacjentów z urazem głowy lub udarem, ponieważ odniesienie z tego korzyści jest mało prawdopodobne, a nawet może być to szkodliwe.⁹

Dexaven w leczeniu COVID-19

Deksametazonu nie należy podawać w chorobie COVID-19 u pacjentów, którzy nie wymagają podawania tlenu lub wentylacji mechanicznej, ze względu na brak korzyści terapeutycznych i ryzyko pogorszenia stanu zdrowia w tej grupie pacjentów.¹⁰

Nie należy przerywać podawania ogólnoustrojowych kortykosteroidów u pacjentów, którzy są już leczeni ogólnoustrojowymi (doustnymi) kortykosteroidami z innych powodów (np. pacjenci z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP)), ale nie wymagają suplementacji tlenem.¹¹

Niewydolność kory nadnerczy

W trakcie długotrwałego stosowania glikokortykosteroidów rozwija się niewydolność kory nadnerczy, która może utrzymywać się przez dłuższy czas po zakończeniu leczenia. Po długotrwałym leczeniu odstąpienie glikokortykosteroidów zawsze musi przebiegać stopniowo, aby uniknąć ostrej niewydolności kory nadnerczy. Dawkę należy zmniejszać stopniowo w ciągu kilku tygodni lub miesięcy, zależnie od stosowanej dawki i okresu leczenia.¹²

Pacjent, który otrzymywał dawkę większą niż fizjologiczna (około 1 mg deksametazonu) w okresie dłuższym niż 3 tygodnie, nie powinien nagle odstawić leku. Sposób zmniejszenia dawki glikokortykosteroidów należy w dużej mierze uzależnić od prawdopodobieństwa nawrotu choroby. W trakcie odstawienia konieczna jest kliniczna ocena stanu pacjenta.¹³

Jeśli prawdopodobieństwo nawrotu choroby jest małe, ale istnieją wątpliwości dotyczące supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, stosowana dawka może być od razu zmniejszona do dawki fizjologicznej, dalsze zmniejszanie dawki powinno przebiegać wolniej.¹⁴

Nagłe odstawienie leku

Nagłe przerwanie leczenia ogólnoustrojowymi glikokortykosteroidami, które trwało do 3 tygodni, jest właściwe, jeśli uważa się, że nawrót choroby jest mało prawdopodobny. Nagłe przerwanie leczenia w przypadku stosowania deksametazonu w dawce dobowej nie większej niż 6 mg przez 3 tygodnie u większości pacjentów prawdopodobnie nie doprowadzi do klinicznie istotnego zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.¹⁵

W przypadku niżej wymienionych grup pacjentów należy rozważyć stopniowe odstawienie glikokortykosteroidów, nawet jeśli deksametazon stosowano krócej niż 3 tygodnie:¹⁶

• Pacjenci, którzy wcześniej stosowali glikokortykosteroidy, szczególnie w okresie dłuższym niż 3 tygodnie¹⁷
• Pacjenci, którym przepisano krótkotrwałe leczenie w ciągu roku od zakończenia długotrwałego leczenia (miesiące lub lata)¹⁸
• Pacjenci, u których występują czynniki ryzyka niewydolności kory nadnerczy, inne niż terapia glikokortykosteroidami¹⁹
• Pacjenci otrzymujący deksametazon w dawce większej niż 6 mg na dobę²⁰
• Pacjenci wielokrotnie przyjmujący dawki produktu leczniczego wieczorem²¹

Choroby współistniejące, uraz lub zabieg chirurgiczny w przypadku długotrwałego leczenia mogą wymagać czasowego zwiększenia dawki. Jeśli przerwanie stosowania glikokortykosteroidów nastąpi po długotrwałej terapii, może być konieczne okresowe wznowienie leczenia.²²

Działanie przeciwzapalne/immunosupresyjne, infekcje

Zahamowanie odpowiedzi przeciwzapalnej i czynności układu odpornościowego zwiększa podatność na infekcje i ich nasilenie. Kortykosteroidy mogą maskować pewne objawy zapalenia lub infekcji, a objawy mogą być często nietypowe. Ciężkie zakażenia, jak posocznica i gruźlica, mogą osiągnąć poważny stopień zaawansowania zanim zostaną zdiagnozowane.²³

Odpowiednie leczenie przeciwzakażeniowe powinno towarzyszyć terapii glikokortykosteroidami, jeśli to konieczne, np. w gruźlicy, wirusowym i grzybiczym zakażeniu oczu.²⁴

Pacjenci leczeni lekami immunosupresyjnymi są bardziej podatni na infekcje niż osoby zdrowe. Ospa wietrzna i odra mogą mieć znacznie poważniejszy przebieg, a nawet doprowadzić do zgonu u pacjentów z upośledzoną odpornością, leczonych kortykosteroidami.²⁵

Unikać narażenia powinni szczególnie pacjenci, którzy nie przebyli tych chorób wcześniej. Ryzyko rozwoju zakażenia uogólnionego różni się u poszczególnych osób i może być związane z dawką, drogą i czasem podawania kortykosteroidów oraz chorobą podstawową.²⁶

Pacjentom stosującym glikokortykosteroidy w chwili narażenia lub pacjentom, którzy stosowali je w czasie ostatnich 3 miesięcy, w ciągu 10 dni po narażeniu na ospę wietrzną, należy profilaktycznie podać immunoglobulinę varicella zoster (VZIG). W przypadku rozwoju ospy wietrznej, pacjent wymaga odpowiedniego leczenia specjalistycznego. Nie należy przerywać leczenia glikokortykosteroidami, ale może zaistnieć konieczność zwiększenia stosowanej dotychczas dawki.²⁷

Po narażeniu na odrę, wskazane jest profilaktyczne podawanie immunoglobuliny (IG).²⁸

Szczególne środki ostrożności u pacjentów z określonymi schorzeniami

Szczególną ostrożność należy zachować rozważając zastosowanie glikokortykosteroidów u pacjentów, u których występują następujące schorzenia:²⁹

• Zakażenie ropne – ze względu na ryzyko nasilenia infekcji³⁰
• Aktywny lub utajony wrzód trawienny – kortykosteroidy mogą nasilać objawy³¹
• Osteoporoza (szczególne ryzyko występuje u kobiet w okresie pomenopauzalnym) – ze względu na nasilenie utraty masy kostnej³²
• Nadciśnienie tętnicze – kortykosteroidy mogą powodować zatrzymanie płynów i sodu³³
• Zastoinowa niewydolność krążenia – ze względu na ryzyko nasilenia niewydolności³⁴
• Cukrzyca – kortykosteroidy mogą powodować hiperglikemię³⁵
• Trwająca lub przebyta ciężka psychoza maniakalno-depresyjna (zwłaszcza z przebytą psychozą posteroidową) – ryzyko zaostrzenia objawów³⁶
• Gruźlica w wywiadzie – glikokortykosteroidy mogą powodować nawrót choroby³⁷
• Jaskra (również w wywiadzie rodzinnym) – glikokortykosteroidy mogą podwyższać ciśnienie śródgałkowe³⁸
• Uszkodzenie lub marskość wątroby – ze względu na metabolizm leku³⁹
• Niewydolność nerek – ze względu na wydalanie leku⁴⁰
• Padaczka – kortykosteroidy mogą obniżać próg drgawkowy⁴¹
• Owrzodzenie błony śluzowej przewodu pokarmowego – ryzyko nasilenia objawów⁴²
• Świeża anastomozą jelitowa – ryzyko zaburzenia gojenia⁴³
• Predyspozycja na zakrzepowe zapalenie żył – kortykosteroidy mogą zwiększać ryzyko zakrzepicy⁴⁴
• Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – ryzyko perforacji⁴⁵
• Uchyłkowatość jelit – ryzyko perforacji⁴⁶
• Miastenia – możliwe nasilenie objawów⁴⁷
• Opryszczka oka zagrażająca perforacją rogówki – ryzyko progresji choroby⁴⁸
• Niedoczynność tarczycy – metabolizm kortykosteroidów może być zmieniony⁴⁹

Stosowanie w obrębie stawów i ścięgien

Przedłużone i powtarzane stosowanie glikokortykosteroidów w obrębie obciążonych stawów może prowadzić do pogorszenia zmian degeneracyjnych stawów i martwicy kości.⁵⁰

W miejscowym leczeniu zapalenia ścięgna lub zapalenia pochewki ścięgna, należy zachować szczególną ostrożność, aby wstrzyknięcie było wykonane w przestrzeń między ścięgnem a pochewką ścięgna.⁵¹

Zaburzenia widzenia

Zaburzenia widzenia mogą wystąpić w wyniku ogólnoustrojowego i miejscowego stosowania kortykosteroidów. Jeżeli u pacjenta wystąpią takie objawy, jak nieostre widzenie lub inne zaburzenia widzenia, należy rozważyć skierowanie go do okulisty w celu ustalenia możliwych przyczyn, do których może należeć zaćma, jaskra lub rzadkie choroby, takie jak centralna chorioretinopatia surowicza (CSCR), którą notowano po ogólnoustrojowym i miejscowym stosowaniu kortykosteroidów.⁵²

Zespół rozpadu guza (TLS)

Po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu zgłaszano przypadki zespołu rozpadu guza (tumor lysis syndrome – TLS), dotyczyło to pacjentów z nowotworami układu krwiotwórczego, leczonych deksametazonem w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi chemioterapeutykami. Należy podjąć odpowiednie środki ostrożności i ściśle kontrolować pacjentów z grupy wysokiego ryzyka zespołu rozpadu guza, do której należą pacjenci z wysokim indeksem proliferacyjnym, dużym rozmiarem guza oraz o dużej wrażliwości na leki cytotoksyczne.⁵³

Dzieci i młodzież

Glikokortykosteroidy wywołują zależne od dawki zahamowanie wzrostu u niemowląt, dzieci i młodzieży. Wpływ ten może być nieodwracalny.⁵⁴

Wcześniaki

Dostępne dane wskazują na występowanie długotrwałych zdarzeń niepożądanych wpływających na rozwój neurologiczny wcześniaków z przewlekłą chorobą płuc po rozpoczęciu wczesnego leczenia (<96 godzin) w dawce początkowej 0,25 mg/kg masy ciała dwa razy na dobę.⁵⁵

Specjalne ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Lek zawiera 0,1 mg chlorku benzalkoniowego w każdym 1 ml produktu co odpowiada 0,1 mg/ml w produkcie Dexaven 4 mg/ml i 0,2 mg/2 ml w produkcie Dexaven 8 mg/2ml.⁵⁶

Lek zawiera sód. Zawartość sodu wynosi 4 mg/1 ml ampułkę (Dexaven 4 mg/ml) i 8 mg/2 ml ampułkę (Dexaven 8 mg/2 ml). Zawartość sodu w dawce 20 mg wynosi 19,8785 mg. Konieczne jest branie pod uwagę dodatkowej zawartości sodu wchodzącego w skład rozcieńczalnika.⁵⁷

Produkt leczniczy zawiera siarczyn sodu, który może rzadko powodować ciężkie reakcje nadwrażliwości i skurcz oskrzeli.⁵⁸