nudności i wymioty indukowane chemio- lub radioterapią
Wskazanie
Nudności i wymioty indukowane chemio- lub radioterapią (CINV – chemotherapy-induced nausea and vomiting oraz RINV – radiotherapy-induced nausea and vomiting) to jedne z najczęstszych i najbardziej uciążliwych objawów niepożądanych występujących u pacjentów onkologicznych. Pojawiają się u 70-80% pacjentów poddawanych chemioterapii oraz u około 40-80% pacjentów poddawanych radioterapii, szczególnie napromienianiu całego ciała lub górnej części jamy brzusznej.
Objawy te dzieli się na: ostre (występujące w ciągu pierwszych 24 godzin), opóźnione (po upływie 24 godzin, mogące trwać do 5-7 dni) oraz wyprzedzające (pojawiające się przed kolejnym cyklem leczenia jako reakcja warunkowa). Szczególnie problematyczne są nudności i wymioty opóźnione, które mogą prowadzić do odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych, niedożywienia i pogorszenia jakości życia pacjenta.
W leczeniu CINV i RINV stosuje się kilka grup leków przeciwwymiotnych. Leki z grupy antagonistów receptora 5-HT3 to podstawa terapii, szczególnie dla ostrej fazy. W Polsce dostępne są: Ondansetron (Zofran, Ondansetron Kabi, Ondansetron Accord), Granisetron (Granoctine) oraz Palonosetron (Aloxi, Palonosetron Accord). Antagoniści receptora NK1, jak Aprepitant (Emend) i Netupitant (składnik preparatu Akynzeo), są szczególnie skuteczne w zapobieganiu wymiotom opóźnionym.
Kortykosteroidy, takie jak Deksametazon (Dexaven, Pabi-Dexamethason), są powszechnie stosowane w skojarzeniu z innymi lekami przeciwwymiotnymi. W przypadku nudności wywołanych opioidami lub jako leki drugiego rzutu stosuje się neuroleptyki: Metoklopramid (Metoclopramidum, Pramidin), Haloperidol (Haloperidol WZF) czy Olanzapinę (Zolafren, Olzapin, Zolaxa).
Największą trudnością w leczeniu CINV i RINV jest właściwe zapobieganie wymiotom opóźnionym oraz zarządzanie objawami u pacjentów z wymiotami opornymi na standardowe leczenie. Dodatkowym wyzwaniem jest indywidualizacja terapii w zależności od emetogenności stosowanego schematu chemioterapii, historii wymiotów u pacjenta oraz czynników ryzyka (płeć żeńska, młodszy wiek, wcześniejsze epizody choroby lokomocyjnej). Istotne jest również właściwe nawodnienie pacjenta i monitorowanie stanu odżywienia, szczególnie podczas długotrwałego leczenia onkologicznego.