zahamowanie osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej
Zahamowanie osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej (oś HPA – hypothalamic-pituitary-adrenal axis) to stan, w którym dochodzi do upośledzenia fizjologicznej funkcji tej kluczowej osi neuroendokrynnej. Oś HPA odpowiada za regulację wydzielania kortyzolu – głównego hormonu stresu w organizmie człowieka.
Do zahamowania osi HPA najczęściej dochodzi w wyniku długotrwałego stosowania glikokortykosteroidów egzogennych (zewnętrznych), które poprzez mechanizm ujemnego sprzężenia zwrotnego hamują wydzielanie kortykoliberyny (CRH) przez podwzgórze i hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) przez przysadkę. W konsekwencji dochodzi do zmniejszenia endogennej produkcji kortyzolu przez korę nadnerczy i atrofii (zaniku) nadnerczy.
Kliniczne objawy zahamowania osi HPA mogą ujawnić się w sytuacjach stresowych lub po nagłym odstawieniu steroidów, prowadząc do objawów niewydolności nadnerczy, takich jak: osłabienie, zmęczenie, nudności, wymioty, bóle brzucha, hipotonia i hipoglikemia. W skrajnych przypadkach może dojść do przełomu nadnerczowego – stanu zagrażającego życiu.
Diagnostyka obejmuje ocenę porannego stężenia kortyzolu, test stymulacji ACTH (test z synacthenem) oraz test tolerancji insuliny. Leczenie polega na stopniowym, powolnym odstawianiu steroidów oraz suplementacji hormonalnej w okresach zwiększonego zapotrzebowania (stres, infekcje, zabiegi operacyjne).
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Klobetazol – Przedawkowanie
Klobetazol, silny kortykosteroid miejscowy dostępny w postaci propionianu klobetazolu (0,5 mg/g lub 0,5 mg/ml), jest stosowany w leczeniu różnych dermatoz. Pomimo miejscowego zastosowania, długotrwałe użycie, aplikacja na rozległe powierzchnie skóry lub nieprawidłowe stosowanie może prowadzić do nadmiernej absorpcji systemowej i poważnych działań niepożądanych, w tym hiperkortyzolizmu (zespołu Cushinga). Objawy przedawkowania obejmują m.in. obrzęki, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemię, cukromocz, osłabienie odporności oraz zahamowanie osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej, co wymaga szczególnej uwagi klinicznej.
absorpcja systemowa, cukromocz, hiperglikemia, hiperkortyzolizm, kortykosteroid, nadciśnienie tętnicze, niedobór glikokortykosteroidów, obniżona odporność, obrzęk, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, supresja osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej, zahamowanie osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej, zespół Cushinga