supresja osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej
Supresja osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej (HPA, hypothalamic-pituitary-adrenal axis) odnosi się do zahamowania funkcjonowania fizjologicznego układu endokrynnego odpowiedzialnego za regulację reakcji organizmu na stres. Oś ta składa się z trzech głównych elementów: podwzgórza, przysadki mózgowej i kory nadnerczy, które wspólnie kontrolują wydzielanie hormonów steroidowych, głównie kortyzolu.
Najczęstszą przyczyną supresji osi HPA jest długotrwałe stosowanie egzogennych glikokortykosteroidów (GKS), które poprzez mechanizm ujemnego sprzężenia zwrotnego hamują wydzielanie kortykoliberyny (CRH) z podwzgórza i hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) z przysadki. W konsekwencji dochodzi do zmniejszenia stymulacji kory nadnerczy i ograniczenia endogennej produkcji kortyzolu.
Klinicznie supresja osi HPA może manifestować się objawami niewydolności nadnerczy podczas próby odstawienia egzogennych steroidów lub w sytuacjach stresowych. Objawy te obejmują: zmęczenie, osłabienie, zawroty głowy, nudności, wymioty, bóle mięśniowe i stawowe, hipoglikemię oraz hipotonię. W skrajnych przypadkach może dojść do przełomu nadnerczowego, stanowiącego zagrożenie życia.
Diagnostyka supresji osi HPA opiera się na testach stymulacyjnych, takich jak test z ACTH (synactenowy) czy test z metyraponem. Leczenie polega na powolnym zmniejszaniu dawek steroidów oraz stosowaniu fizjologicznej suplementacji kortyzolu w okresach zwiększonego zapotrzebowania (stres, choroba, zabieg operacyjny). Czas potrzebny do przywrócenia prawidłowej funkcji osi może wynosić od kilku miesięcy do nawet roku po odstawieniu steroidów.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Klobetazol – Przedawkowanie
Klobetazol, silny kortykosteroid miejscowy dostępny w postaci propionianu klobetazolu (0,5 mg/g lub 0,5 mg/ml), jest stosowany w leczeniu różnych dermatoz. Pomimo miejscowego zastosowania, długotrwałe użycie, aplikacja na rozległe powierzchnie skóry lub nieprawidłowe stosowanie może prowadzić do nadmiernej absorpcji systemowej i poważnych działań niepożądanych, w tym hiperkortyzolizmu (zespołu Cushinga). Objawy przedawkowania obejmują m.in. obrzęki, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemię, cukromocz, osłabienie odporności oraz zahamowanie osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej, co wymaga szczególnej uwagi klinicznej.
absorpcja systemowa, cukromocz, hiperglikemia, hiperkortyzolizm, kortykosteroid, nadciśnienie tętnicze, niedobór glikokortykosteroidów, obniżona odporność, obrzęk, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, supresja osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej, zahamowanie osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej, zespół Cushinga