układ parasympatyczny
Układ parasympatyczny (przywspółczulny) stanowi jedną z dwóch głównych części autonomicznego układu nerwowego, działając w opozycji do układu sympatycznego. Jest odpowiedzialny za koordynowanie funkcji organizmu w stanie spoczynku i procesów regeneracyjnych, co często określa się hasłem „rest and digest” (odpoczynek i trawienie).
Anatomicznie układ parasympatyczny obejmuje jądra zlokalizowane w pniu mózgu (jądra nerwów czaszkowych III, VII, IX i X) oraz segmenty krzyżowe rdzenia kręgowego (S2-S4). Kluczowym nerwem tego układu jest nerw błędny (X), unerwiający większość narządów wewnętrznych. Włókna przedzwojowe układu parasympatycznego są długie, natomiast zwoje i włókna pozazwojowe znajdują się blisko lub w obrębie narządów docelowych.
Fizjologicznie układ parasympatyczny wywołuje m.in. zwężenie źrenic, zwiększenie wydzielania śliny, spowolnienie akcji serca, rozszerzenie naczyń obwodowych, skurcz oskrzeli, stymulację perystaltyki przewodu pokarmowego, zwiększenie wydzielania enzymów trawiennych oraz relaksację zwieraczy. Głównym neuroprzekaźnikiem jest acetylocholina, działająca poprzez receptory muskarynowe.
Zaburzenia układu parasympatycznego mogą prowadzić do różnorodnych objawów klinicznych, takich jak tachykardia, suchość w ustach, zaparcia, zatrzymanie moczu czy problemy z akomodacją wzroku. Leki modulujące aktywność układu parasympatycznego obejmują m.in. antagonistów receptorów muskarynowych (np. atropina) oraz inhibitory cholinoesterazy (np. neostygmina).
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedawkowanie – DHC Continus 60 mg
Przedawkowanie dihydrokodeiny winianu, substancji czynnej leku DHC Continus, prowadzi do wieloukładowych zaburzeń, głównie w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, układu krążenia i oddechowego. Typowe objawy obejmują depresję OUN manifestującą się sennością, osłupieniem lub śpiączką, miozę (szpilkowate źrenice), nudności i wymioty, zaburzenia rytmu serca (tachykardia lub bradykardia), skurcze mięśni i rabdomiolizę, niedociśnienie z niewydolnością krążeniową oraz ciężkie zaburzenia oddechowe, w tym niewydolność oddechową lub bezdech. Mechanizmy patofizjologiczne obejmują depresję ośrodka oddechowego w pniu mózgu, wpływ na układ parasympatyczny i autonomiczny oraz rozszerzenie naczyń i depresję mięśnia sercowego.
antagonista opioidowy, arytmia, bezdech, chemoreceptorowa strefa wyzwalająca, defibrylacja, dihydrokodeina winianu, homeostaza elektrolitowa, lek wazopresyjny, mioza, nalokson, niedociśnienie, niewydolność krążeniowa, niewydolność oddechowa, nudności i wymioty, opioidowy lek przeciwbólowy, osłupienie, ośrodek oddechowy, ośrodkowy układ nerwowy, płukanie żołądka, rabdomioliza, tachykardia i bradykardia, układ autonomiczny, układ krążenia i oddechowy, układ parasympatyczny, wolemia, wstrząs krążeniowy, zatrzymanie krążenia, zespół odstawienny, źrenica - Leksykon leków
Działania niepożądane – Pilocarpinum WZF 2% 20 mg/ml
Pilocarpina w postaci kropli do oczu (Pilocarpinum WZF 2%, 20 mg/ml) może wywoływać liczne działania niepożądane, głównie ze strony narządu wzroku oraz układu nerwowego. Do najczęstszych objawów należą bóle głowy, szczególnie u młodszych pacjentów rozpoczynających terapię, oraz miejscowe podrażnienie rogówki manifestujące się bólem, pieczeniem i uczuciem kłucia. Dodatkowo obserwuje się światłowstręt, przekrwienie spojówek, łzawienie, zaburzenia widzenia przy słabym oświetleniu oraz akomodacji prowadzące do krótkowzroczności. Poważniejsze powikłania okulistyczne to odwarstwienie siatkówki, krwotoki w ciele szklistym oraz zmętnienie soczewki, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu. Warto podkreślić, że częstość występowania tych działań niepożądanych nie jest dokładnie określona, co wymaga szczególnej uwagi podczas monitorowania pacjentów.
biegunka, ból głowy, bradykardia, ciśnienie krwi, krótkowzroczność, krwotok do ciała szklistego, łzawienie, nadmierna potliwość, nadmierne ślinienie, niedociśnienie tętnicze, nudności, odwarstwienie siatkówki, pilokarpina, podrażnienie rogówki, przekrwienie spojówek, przewlekła obturacyjna choroba płuc, receptor cholinergiczny, skurcz oskrzeli, światłowstręt, układ parasympatyczny, wymioty, zaburzenia widzenia, zaburzenie akomodacji, zmętnienie soczewki - Leksykon leków
Przedawkowanie – Predox 50 mg
Przedawkowanie itoprydu chlorowodorku, substancji czynnej leku Predox 50 mg, nie zostało dotąd udokumentowane w literaturze medycznej, co sugeruje niskie ryzyko toksyczności przy stosowaniu dawek terapeutycznych. W przypadku podejrzenia przedawkowania należy wdrożyć standardowe procedury detoksykacyjne, w tym płukanie żołądka w celu usunięcia niewchłoniętej substancji oraz leczenie objawowe. Monitorowanie pacjenta powinno obejmować ocenę stanu świadomości, funkcji układu oddechowego, parametrów życiowych (ciśnienie tętnicze, częstość akcji serca, saturacja), równowagi elektrolitowej oraz funkcji nerek i wątroby.
antagonista receptorów dopaminowych, bradykardia, detoksykacja organizmu, dystonia, funkcja nerek, funkcja wątroby, inhibitor acetylocholinoesterazy, leczenie objawowe, monitorowanie EKG, objawy cholinergiczne, objawy pozapiramidowe, płukanie żołądka, procedura detoksykacyjna, równowaga elektrolitowa, sztywność mięśniowa, układ parasympatyczny, zaburzenia OUN, zaburzenia przewodnictwa - Leksykon substancji czynnych
Pilokarpina – Właściwości farmakodynamiczne
Pilokarpina, alkaloid o działaniu cholinomimetycznym, jest stosowana głównie w okulistyce jako parasympatykomimetyk (kod ATC: S01EB01) w leczeniu jaskry oraz do zwężania źrenicy. Mechanizm jej działania polega na indukcji miozy i skurczu mięśnia rzęskowego, co zmniejsza opór odpływu cieczy wodnistej w kącie przesączania, prowadząc do obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego. Preparaty okulistyczne, takie jak Pilocarpinum WZF 2%, zawierają chlorowodorek pilokarpiny w stężeniu 20 mg/ml (2%) w formie kropli do oczu. W składzie mogą występować substancje pomocnicze, np. chlorek benzalkoniowy 0,1 mg/ml, co jest istotne w kontekście potencjalnych reakcji alergicznych u pacjentów wrażliwych na konserwanty.
acetylocholina, chlorek benzalkoniowy, chlorowodorek pilokarpiny, ciecz wodnista, ciśnienie wewnątrzgałkowe, działanie cholinomimetyczne, jaskra, jaskra z otwartym kątem przesączania, kąt przesączania, komora przednia oka, krople do oczu, lek oftalmologiczny, mięsień rzęskowy, mioza, parasympatykomimetyk, pilokarpina, układ parasympatyczny, zwężenie źrenicy - Leksykon substancji czynnych
Doksepina – Właściwości farmakodynamiczne
Doksepina, klasyfikowana jako trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny (TLPD) z kodem ATC N06AA12, działa głównie poprzez nieselektywne hamowanie wychwytu zwrotnego noradrenaliny, co jest kluczowe w patofizjologii zaburzeń depresyjnych. Jej mechanizm działania obejmuje również właściwości przeciwcholinergiczne, przeciwserotoninergiczne oraz przeciwhistaminergiczne, co wpływa na mięśnie gładkie i tłumaczy typowe działania niepożądane, takie jak suchość w jamie ustnej, zaparcia czy zaburzenia akomodacji. W przeciwieństwie do innych leków przeciwdepresyjnych, doksepina nie stymuluje bezpośrednio ośrodkowego układu nerwowego ani nie działa jako inhibitor monoaminooksydazy (IMAO), co nadaje jej unikalny profil farmakologiczny.
chlorowodorek doksepiny, dieta niskosodowa, doksepina, działanie przeciwcholinergiczne, działanie przeciwhistaminergiczne, działanie przeciwserotoninergiczne, hamowanie wychwytu zwrotnego noradrenaliny, inhibitor monoaminooksydazy, kapsułka twarda, klasyfikacja anatomiczno-terapeutyczno-chemiczna, laktoza jednowodna, mięsień gładki, nieselektywny inhibitor wychwytu zwrotnego monoamin, nietolerancja laktozy, ośrodkowy układ nerwowy, przekaźnictwo serotoninergiczne, psychoanaleptyk, reakcja adrenergiczna, receptor histaminowy, suchość jamy ustnej, szczelina synaptyczna, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, układ parasympatyczny, zaburzenie akomodacji, zależność dawka-odpowiedź - Leksykon leków
Przedawkowanie – AuroGastro 10 mg
Przedawkowanie hioscyny butylobromku zawartej w produkcie AuroGastro (10 mg substancji czynnej na tabletkę) prowadzi do objawów wynikających z blokady receptorów muskarynowych, manifestujących się m.in. mydriazą, zaburzeniami akomodacji, tachykardią, wzrostem ciśnienia tętniczego, suchością błon śluzowych, zatrzymaniem moczu oraz objawami ze strony OUN, takimi jak pobudzenie, dezorientacja i halucynacje. W ciężkich przypadkach obserwuje się depresję ośrodka oddechowego, co może wymagać interwencji ratujących życie. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z jaskrą, chorobami sercowo-naczyniowymi oraz u osób w podeszłym wieku, u których objawy mogą być bardziej nasilone i wymagać intensywnego nadzoru medycznego.
AuroGastro, cewnikowanie pęcherza moczowego, ciśnienie wewnątrzgałkowe, depresja oddechowa, dysfagia, działanie antycholinergiczne, hioscyna butylobromek, intubacja dotchawicza, jaskra, konsultacja okulistyczna, lek parasympatykomimetyczny, mydriaza, postępowanie kardiologiczne, przerost gruczołu krokowego, receptor muskarynowy, tachykardia, układ parasympatyczny, wentylacja mechaniczna, zaburzenie akomodacji, zaburzenie rytmu serca, zatrzymanie moczu, zatrzymanie stolca - Leksykon leków
Przedawkowanie – Buscopan 10 mg
Przedawkowanie hioscyny butylobromku (substancji czynnej Buscopan 10 mg) wywołuje objawy wynikające z blokady receptorów muskarynowych, obejmujące układ wzrokowy (mydriaza, światłowstręt, wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego), sercowo-naczyniowy (tachykardia, arytmie, nadciśnienie), oddechowy (depresja i zatrzymanie oddechu), moczowy (zatrzymanie moczu), pokarmowy (suchość w jamie ustnej, zaparcia), ośrodkowy układ nerwowy (pobudzenie, dezorientacja, halucynacje) oraz zaburzenia termoregulacji (hipertermia, zmniejszona potliwość). Objawy te stanowią poważne zagrożenie dla życia i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej, szczególnie u pacjentów z jaskrą, u których ryzyko wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego jest krytyczne.
Buscopan, cewnikowanie pęcherza moczowego, ciśnienie tętnicze, ciśnienie wewnątrzgałkowe, depresja oddechowa, działanie przeciwcholinergiczne, elektrolity, funkcja nerek i wątroby, hioscyna butylobromek, hipertermia, intubacja, jaskra, konsultacja okulistyczna, lek parasympatykomimetyczny, lek przeciwarytmiczny, mydriaza, niewydolność oddechowa, objawy neurologiczne, objawy przeciwcholinergiczne, parametry hemodynamiczne, powikłania urologiczne, przekaźnictwo cholinergiczne, receptory muskarynowe, sok żołądkowy, suchość jamy ustnej, tachykardia, układ parasympatyczny, wentylacja mechaniczna, zaburzenia akomodacji, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia świadomości, zatrzymanie moczu, zatrzymanie oddychania - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Solifenacin Stada
Przed rozpoczęciem terapii produktem leczniczym Solifenacin Stada należy wykluczyć inne przyczyny częstomoczu, takie jak niewydolność serca czy choroba nerek, oraz w przypadku infekcji dróg moczowych zastosować najpierw antybiotykoterapię. Szczególną ostrożność zaleca się u pacjentów ze zwężeniem ujścia pęcherza moczowego (ryzyko zatrzymania moczu), zaburzeniami drożności przewodu pokarmowego, ryzykiem spowolnienia perystaltyki, ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny ≤ 30 ml/min, maksymalna dawka 5 mg), umiarkowaną niewydolnością wątroby (Child-Pugh 7-9, dawka do 5 mg), stosujących silne inhibitory CYP3A4 oraz u osób z refluksem żołądkowo-przełykowym lub neuropatią autonomiczną. U pacjentów z ryzykiem wydłużenia odstępu QT i hipokaliemią konieczne jest monitorowanie EKG ze względu na możliwość torsade de pointes. Nie zaleca się stosowania u pacjentów z neurogenną nadreaktywnością mięśnia wypieracza pęcherza moczowego ze względu na brak danych o bezpieczeństwie i skuteczności.
anafilaksja, antybiotykoterapia, bisfosfoniany, bursztynian solifenacyny, choroba nerek, ciężka niewydolność nerek, działanie antycholinergiczne, hipokaliemia, infekcja dróg moczowych, inhibitor CYP3A4, ketokonazol, klirens kreatyniny, laktoza jednowodna, motoryka przewodu pokarmowego, neuropatia autonomicznego układu nerwowego, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, niewydolność serca, obrzęk naczynioruchowy, obturacja dróg oddechowych, postępowanie przeciwwstrząsowe, przepuklina rozworu przełykowego, reakcja anafilaktyczna, refluks żołądkowo-przełykowy, skala Childa-Pugha, solifenacyna, spowolnienie perystaltyki, torsade de pointes, układ parasympatyczny, umiarkowana niewydolność wątroby, zaburzenie drożności przewodu pokarmowego, zapalenie przełyku, zatrzymanie moczu, zespół długiego odstępu QT, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, zwężenie ujścia pęcherza moczowego - Leksykon substancji czynnych
Ambenonium – Właściwości farmakodynamiczne
Ambenonium chlorek jest silnym parasympatykomimetykiem działającym poprzez długotrwałe hamowanie enzymu acetylocholinoesterazy, co skutkuje zwiększeniem stężenia acetylocholiny w zakończeniach nerwowych. Mechanizm ten dotyczy zarówno receptorów muskarynowych, jak i nikotynowych, co prowadzi do wzmocnienia przekaźnictwa cholinergicznego na poziomie złącza nerwowo-mięśniowego. W efekcie klinicznym obserwuje się poprawę przewodnictwa nerwowo-mięśniowego oraz zwiększenie siły skurczu mięśni szkieletowych, co jest szczególnie istotne w terapii miastenii oraz innych schorzeń charakteryzujących się osłabieniem siły mięśniowej.
acetylocholina, acetylocholinoesteraza, ambenonium chlorek, błona postsynaptyczna, miastenia, mięsień szkieletowy, myasthenia gravis, neuroprzekaźnik, parasympatykomimetyk, przekaźnictwo nerwowo-mięśniowe, przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, receptor muskarynowy, receptor nikotynowy, synapsa cholinergiczna, szczelina synaptyczna, układ parasympatyczny, układ przywspółczulny, złącze nerwowo-mięśniowe - Leksykon leków
Przedawkowanie – Accordeon 80 mg
Przedawkowanie oksykodonu, zwłaszcza w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu (np. Accordeon), stanowi poważne zagrożenie życia z uwagi na stopniowe uwalnianie substancji czynnej przez okres do 12 godzin. Klinicznie manifestuje się zwężeniem źrenic (miozą), depresją oddechową, niedociśnieniem, omamami oraz w ciężkich przypadkach niewydolnością krążenia, śpiączką, bradykardią, obrzękiem płuc i toksyczną leukoencefalopatią. Współistniejące spożycie alkoholu lub leków psychotropowych nasila objawy i przyspiesza rozwój stanu zagrożenia życia. Wartości dawkowania naloksonu, antagonisty receptorów opioidowych, obejmują dożylne podanie 0,4-2 mg u dorosłych lub 0,01 mg/kg u dzieci, z możliwością powtarzania dawek co 2-3 minuty oraz infuzji ciągłej w dawce 60% dawki początkowej na godzinę. Przy ciężkich zatruciach dawki naloksonu mogą sięgać nawet 4 mg.
antagonista opioidów, bradykardia, depresja oddechowa, hipotonia, infuzja ciągła, lek psychotropowy, mioza, nalokson, niedociśnienie, niewydolność krążenia, obrzęk płuc, omamy, opróżnienie żołądka, ostry zespół odstawienny, pompa infuzyjna dożylna, przedawkowanie oksykodonu, receptor opioidowy, saturacja tlenem, senność, śpiączka, stupor, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, toksyczna leukoencefalopatia, układ parasympatyczny, węgiel aktywowany, zwężenie źrenic - Leksykon leków
Przedawkowanie – Scopolan 10 mg
Produkt leczniczy Scopolan zawiera 10 mg hioscyny butylobromku w postaci czopków i charakteryzuje się profilem bezpieczeństwa typowym dla leków o działaniu antycholinergicznym. Przedawkowanie może prowadzić do objawów takich jak zatrzymanie moczu, suchość w jamie ustnej, tachykardia, zawroty głowy oraz przemijające zaburzenia widzenia, wynikających z blokady receptorów muskarynowych i wpływu na ośrodkowy układ nerwowy. Pomimo braku doniesień o ciężkich zatruciach po jednorazowym przedawkowaniu, konieczne jest monitorowanie pacjenta pod kątem funkcji układu krążenia, moczowego oraz stanu neurologicznego.
cewnikowanie pęcherza, działanie antycholinergiczne, funkcje życiowe, hioscyna butylobromek, jaskra, lek parasympatykomimetyczny, lek sympatykomimetyczny, nerw błędny, objawy antycholinergiczne, ortostatyczny spadek ciśnienia, ośrodkowy układ nerwowy, porażenie akomodacji, receptory muskarynowe, rozszerzenie źrenic, stymulacja cholinergiczna, suchość jamy ustnej, tachykardia, układ parasympatyczny, zaburzenia hemodynamiczne, zaburzenia widzenia, zatrzymanie moczu - Leksykon leków
Przedawkowanie – Durogesic 100 mcg/h
Przedawkowanie fentanylu w systemie transdermalnym Durogesic stanowi poważne zagrożenie kliniczne, głównie z powodu ryzyka ciężkiej depresji oddechowej, która może prowadzić do zgonu. Dawkowanie plastrów waha się od 12 μg/h do 100 μg/h, z zawartością fentanylu od 2,1 mg do 16,8 mg, co wymaga precyzyjnego stosowania i monitorowania. Objawy przedawkowania obejmują głęboką sedację, miozę, hipotensję, bradykardię, hipotermię oraz sinicę, a w ciężkich przypadkach może dojść do toksycznej leukoencefalopatii, charakteryzującej się uszkodzeniem istoty białej mózgu i zaburzeniami neurologicznymi. Ryzyko jest szczególnie wysokie u pacjentów bez tolerancji na opioidy, osób starszych, z niewydolnością wątroby lub nerek, przyjmujących inhibitory CYP3A4 oraz z chorobami układu oddechowego.
akcja serca, ataksja, bezdech senny, bradykardia, ciśnienie tętnicze, CYP3A4, częstość oddechowa, depresja oddechowa, działanie neurotoksyczne, działanie opioidowe, fentanyl, hipoksemia, hipotensja, hipotermia, istota biała mózgu, mioza, naczynia obwodowe, okres półtrwania, ośrodek naczynioruchowy, ośrodek oddechowy, ośrodkowy układ nerwowy, pień mózgu, POChP, receptor opioidowy, sedacja, sinica, sinica centralna, system transdermalny, termoregulacja, toksyczna leukoencefalopatia, układ parasympatyczny, uszkodzenie mózgu, utrata przytomności, wysycenie tlenem, zaburzenia poznawcze, zaburzenia świadomości, zatrzymanie oddechu, zwężenie źrenic