wynaczynienie pozażylne
Wynaczynienie pozażylne (ang. extravasation) to proces, w którym lek lub płyn podawany dożylnie przedostaje się poza naczynie żylne do otaczających tkanek. Jest to powikłanie terapii dożylnej, które może prowadzić do różnych skutków, od łagodnego bólu i stanu zapalnego po poważne uszkodzenia tkanek, w tym martwicę.
Wynaczynienia można sklasyfikować na nieszkodliwe, drażniące i uszkadzające (ang. vesicants). Substancje uszkadzające mogą powodować poważne konsekwencje, takie jak owrzodzenia, martwica tkanek czy uszkodzenia funkcjonalne. Do leków o szczególnie wysokim ryzyku uszkodzenia tkanek należą środki przeciwnowotworowe, roztwory hipertoniczne, wazoaktywne oraz niektóre antybiotyki.
Postępowanie w przypadku wynaczynienia obejmuje natychmiastowe przerwanie infuzji, ocenę miejsca wynaczynienia, zastosowanie odpowiednich środków (np. ciepłych/zimnych okładów, antidotów), dokumentację zdarzenia oraz dalszą obserwację pacjenta. W przypadku poważnych wynaczynierzeń może być konieczna konsultacja chirurgiczna.
Profilaktyka wynaczynienia obejmuje właściwy dobór miejsca wkłucia, odpowiednią technikę kaniulacji, regularne monitorowanie miejsca wkłucia, szkolenie personelu oraz stosowanie pomp infuzyjnych z detektorami ciśnienia. U pacjentów wysokiego ryzyka (np. w podeszłym wieku, z chorobami naczyniowymi) należy rozważyć zastosowanie centralnego dostępu żylnego dla leków potencjalnie uszkadzających tkanki.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Skład i postać leku – Doxorubicinum Accord 2 mg/ml
Doxorubicinum Accord to koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji zawierający doksorubicynę chlorowodorek w stężeniu 2 mg/ml, dostępny w fiolkach o pojemnościach od 5 ml (10 mg substancji czynnej) do 100 ml (200 mg). Roztwór cechuje się pH 2,5-3,5 oraz osmolalnością 270-320 mOsm/kg. Substancje pomocnicze obejmują chlorek sodu, kwas solny oraz wodę do wstrzykiwań, a także sód w ilości 3,5 mg/ml (0,15 mmol). Produkt wymaga rozcieńczenia w 0,9% roztworze chlorku sodu lub 5% roztworze glukozy i podawany jest dożylnie w infuzji trwającej 2-15 minut, co minimalizuje ryzyko powikłań takich jak zakrzepica żylna czy wynaczynienie z martwicą tkanek. Nie zaleca się mieszania doksorubicyny z heparyną, 5-fluorouracylem ani roztworami o pH zasadowym ze względu na ryzyko wytrącenia osadu lub degradacji leku.
5-fluorouracyl, bufor fosforanowy, cewnik dożylny, chlorek sodu, doksorubicyna, doksorubicyny chlorowodorek, heparyna, koncentrat do sporządzania roztworu, kwas solny, lek cytotoksyczny, podchloryn sodu, roztwór chlorku sodu, roztwór glukozy, woda do wstrzykiwań, wodorowęglan sodu, wynaczynienie pozażylne, zakrzepica żylna - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Adriblastina PFS 2 mg/ml
Adriblastina PFS, zawierająca doksorubicynę chlorowodorek w stężeniu 2 mg/ml, jest podawana wyłącznie dożylnie, z zaleceniem unikania podawania doustnego, domięśniowego oraz dokanałowego ze względu na brak aktywności i ryzyko powikłań. Standardowa dawka początkowa w monoterapii u dorosłych wynosi 60-90 mg/m² powierzchni ciała, podawana jako pojedyncza dawka, dawka podzielona na 3 dni lub w 1. i 8. dniu cyklu, powtarzana co 3-4 tygodnie przy prawidłowym ustępowaniu toksyczności. Alternatywnie stosuje się dawkę 10-20 mg/m² raz w tygodniu. W terapii skojarzonej, np. schemat AC w raku piersi, doksorubicyna podawana jest w dawce 60 mg/m² wraz z cyklofosfamidem 600 mg/m² co 21 dni, zwykle przez 4 cykle. Podanie odbywa się we wlewie dożylnym trwającym 3-10 minut, aby zmniejszyć ryzyko zakrzepicy i wynaczynienia, z wykluczeniem bolusów dożylnych.
bilirubina w osoczu, cyklofosfamid, doksorubicyna chlorowodorek, kardiotoksyczność, leczenie uzupełniające, lek cytotoksyczny, mielosupresja, monoterapia, naciek nowotworowy szpiku kostnego, niewydolność wątroby, podanie dożylne, przerzut do węzłów chłonnych, radioterapia, rak piersi, roztwór glukozy, wlew dożylny, wstrzyknięcie dożylne, wynaczynienie pozażylne, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakrzepica, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej - Leksykon substancji czynnych
Doksorubicyna – Dawkowanie i sposób podawania
Doksorubicyna chlorowodorek jest podawana głównie dożylnie, w monoterapii lub w schematach skojarzonych, z dawkami dostosowanymi do powierzchni ciała pacjenta (60-90 mg/m² w monoterapii, 30-60 mg/m² w leczeniu skojarzonym). Podanie odbywa się najczęściej we wlewie dożylnym trwającym 3-10 minut, co minimalizuje ryzyko wynaczynienia i kardiotoksyczności. Alternatywnie stosuje się schemat cotygodniowy (10-20 mg/m²), który wykazuje podobną skuteczność, ale mniejsze ryzyko kardiotoksyczne. Maksymalna dawka skumulowana wynosi 450-550 mg/m², a u pacjentów wysokiego ryzyka kardiotoksyczności – 400 mg/m². U pacjentów z niewydolnością wątroby dawkę redukuje się odpowiednio do stężenia bilirubiny (50% przy 1,2-3,0 mg/dl, 25% powyżej 3,0 mg/dl), a u ciężkiej niewydolności wątroby lek jest przeciwwskazany. W przypadku ciężkiej niewydolności nerek (GFR <10 ml/min) zaleca się podanie 75% dawki.
bilirubina, cyklofosfamid, dawka skumulowana, doksorubicyna chlorowodorek, działanie kardiotoksyczne, frakcja wyrzutowa lewej komory, infuzja dożylna, kardiotoksyczność, leczenie uzupełniające, lek cytotoksyczny, mielosupresja, naciek nowotworowy szpiku kostnego, parametry hematologiczne, przezcewkowa resekcja, radioterapia, rak pęcherza in situ, rak pęcherza moczowego, terapia przeciwnowotworowa, wynaczynienie pozażylne, zahamowanie szpiku kostnego, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej