Zespół napięcia przedmiesiączkowego
Epidemiologia
Zespół napięcia przedmiesiączkowego (ZNP) dotyka około 47,8% kobiet w wieku reprodukcyjnym globalnie (95% CI: 32,6-62,9), z różnicami geograficznymi – od 12% we Francji do 98% w Iranie. Objawy somatyczne i psychologiczne pojawiają się w fazie lutealnej i ustępują po rozpoczęciu miesiączki. Około 20-32% kobiet doświadcza ZNP w stopniu wpływającym na codzienne funkcjonowanie, a 2-5% spełnia kryteria przedmiesiączkowego zaburzenia dysforycznego (PMDD), które jest cięższą formą ZNP z dominującymi objawami emocjonalnymi i behawioralnymi. Czynniki ryzyka obejmują otyłość (BMI ≥30 zwiększa ryzyko trzykrotnie, a każdy wzrost BMI o 1 kg/m² podnosi ryzyko o 3%), palenie tytoniu (OR 2,5 dla objawów psychologicznych), dietę wysokokaloryczną oraz doświadczenia traumatyczne i stres. ZNP jest częstsze u kobiet z zaburzeniami nastroju i lękowymi, a także u studentek, u których częstość sięga 71,9% w Polsce i nawet do 91,8% w Turcji. Objawy ZNP znacząco obniżają jakość życia, wydajność w pracy i nauce oraz wiążą się z wyższą absencją i kosztami medycznymi.
Diagnostyka ZNP opiera się na obecności co najmniej jednego objawu fizycznego i psychologicznego pojawiającego się minimum 5 dni przed miesiączką i ustępującego do 4 dni po jej rozpoczęciu, utrzymującego się przez co najmniej 3 cykle i wpływającego na funkcjonowanie pacjentki. PMDD wymaga spełnienia kryteriów DSM-5, w tym co najmniej 5 objawów, z których jeden musi być afektywny (np. wahania nastroju, drażliwość). Częstość PMDD wynosi 3-8% populacji kobiet w wieku reprodukcyjnym. ZNP i PMDD stanowią istotne wyzwanie zdrowia publicznego ze względu na ich wpływ na zdrowie psychiczne, ryzyko samobójstw oraz obciążenie ekonomiczne związane z absencją i obniżoną produktywnością. Wczesna edukacja, zwiększenie świadomości wśród personelu medycznego i pacjentek oraz odpowiednie zarządzanie farmakologiczne i niefarmakologiczne są kluczowe dla poprawy jakości życia kobiet dotkniętych tymi zaburzeniami.
Epidemiologia zespołu napięcia przedmiesiączkowego (ZNP)
Zespół napięcia przedmiesiączkowego (ZNP) to powszechny problem zdrowotny dotykający kobiety w wieku reprodukcyjnym, charakteryzujący się objawami somatycznymi i psychologicznymi występującymi w fazie lutealnej cyklu miesiączkowego, które ustępują w ciągu kilku dni po rozpoczęciu miesiączki. Objawy te mogą znacząco wpływać na jakość życia, funkcjonowanie społeczne i ekonomiczne kobiet.12
Globalna częstotliwość występowania ZNP
Według metaanalizy obejmującej 17 badań, zbiorcza częstość występowania ZNP na świecie wynosi 47,8% (95% CI: 32,6-62,9) kobiet w wieku reprodukcyjnym.12 Szacuje się, że około 20-32% kobiet w okresie przedmenopauzalnym doświadcza ZNP w stopniu, który wpływa na ich codzienne życie.1 Natomiast wśród wszystkich kobiet w wieku reprodukcyjnym, około 30-40% odczuwa objawy syndromu.1
Badania epidemiologiczne wskazują, że około 80-90% kobiet doświadcza przynajmniej jednego objawu ZNP w ciągu swojego życia.12 Z tej grupy około 20-30% spełnia kryteria diagnostyczne ZNP, natomiast 2-5% kobiet doświadcza bardzo nasilonych objawów spełniających kryteria przedmiesiączkowego zaburzenia dysforycznego (PMDD).12
Zróżnicowanie geograficzne w występowaniu ZNP
Częstość występowania ZNP wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne. Najniższą częstość odnotowano we Francji – 12% (95% CI: 11-13), a najwyższą w Iranie – 98% (95% CI: 97-100).12 W międzynarodowym badaniu obejmującym 7226 kobiet z Europy, Ameryki Południowej i Azji stwierdzono, że częstość występowania objawów ZNP jest podobna we wszystkich krajach i regionach, jednak kobiety w niektórych krajach, takich jak Pakistan, były mniej zaznajomione z terminem ZNP w porównaniu z kobietami europejskimi.12
Badania przeprowadzone w różnych krajach wykazały następującą częstość występowania ZNP wśród studentek uniwersytetów: 33,82% w Chinach, 37% w Etiopii, 39,9% na Tajwanie, 65% w Egipcie, 72,1% do 91,8% w Turcji i 79% w Japonii.1 W Polsce częstość występowania ZNP wśród studentek uniwersytetów szacuje się na około 71,9%.1
Wpływ wieku na występowanie ZNP
ZNP może występować w dowolnym momencie życia reprodukcyjnego kobiety, od menarche do menopauzy.1 Starsze nastolatki zwykle mają bardziej nasilone objawy niż młodsze.1 Kobiety w czwartej dekadzie życia są najbardziej narażone na ciężkie objawy ZNP.12 Szacuje się, że co najmniej 20% nastolatek doświadcza umiarkowanych do ciężkich objawów ZNP.1
Duże badanie obejmujące ponad 3500 kobiet wykazało, że częstość występowania umiarkowanego do ciężkiego ZNP związanego z nastrojem wynosiła 10,7% u kobiet w wieku 15-24 lat, 8,6% u kobiet w wieku 25-34 lat, 11,2% u kobiet w wieku 35-44 lat i 10,8% u kobiet w wieku 45-54 lat.1 Inne badanie przekrojowe wykazało, że objawy przedmiesiączkowe były mniej powszechne u kobiet w wieku 36-44 lat w porównaniu z młodszymi kobietami.2
Czynniki ryzyka zespołu napięcia przedmiesiączkowego
Identyfikacja czynników ryzyka ZNP jest kluczowa dla zapobiegania objawom i zmniejszenia wpływu zespołu na życie kobiet.1
Czynniki fizyczne i środowiskowe
Dwa znane czynniki ryzyka ZNP to otyłość i palenie tytoniu. Badania wykazały, że kobiety z wskaźnikiem masy ciała (BMI) wynoszącym 30 lub więcej są prawie trzykrotnie bardziej narażone na ZNP niż kobiety bez otyłości.1 Zaobserwowano silną liniową zależność między BMI a ryzykiem wystąpienia ZNP – każdy wzrost BMI o 1 kg/m² wiązał się ze znaczącym 3% wzrostem ryzyka ZNP.1
Kobiety palące papierosy są ponad dwukrotnie bardziej narażone na cięższe objawy ZNP.1 Wieloczynnikowa analiza regresji logistycznej wykazała, że status palenia był związany ze zwiększonym ryzykiem zgłaszania objawów psychologicznych (OR 2,5, 95% CI 1,1-5,8; p < 0,05) i objawów behawioralnych (OR 2,2, 95% CI 1,0-4,9; p < 0,05).1
Spożywanie produktów o wysokiej zawartości kalorii, tłuszczu, cukru i soli wiązało się ze zwiększonym ryzykiem zgłaszania objawów fizycznych (OR 3,2, 95% CI 1,4-7,3; p < 0,05).1
Czynniki psychospołeczne
Doświadczenia życiowe mogą być również czynnikiem ryzyka ZNP. Wyniki dużego badania podłużnego przeprowadzonego przez Bertone-Johnson i wsp. sugerowały, że doświadczenie przemocy (emocjonalnej, seksualnej lub fizycznej) we wczesnym okresie życia naraża kobiety na większe ryzyko ZNP w środkowych i późnych latach reprodukcyjnych.1
Wyższe poziomy postrzeganego stresu i wyższe wyniki „codziennych utrapień” zostały zidentyfikowane jako czynniki ryzyka ZNP w badaniach populacyjnych.1 Kobiety, które przytyły lub doświadczyły stresującego wydarzenia w ciągu ostatniego roku, są bardziej narażone na diagnozę ZNP.1
Badania nad bliźniakami znacząco przyczyniły się do danych związanych z możliwymi czynnikami genetycznymi w ZNP, sugerując komponent dziedziczny.1
Współistniejące problemy zdrowotne
Kobiety z innymi problemami zdrowotnymi są bardziej narażone na ZNP.1 Obecne zaburzenia nastroju i lękowe lub historia zaburzeń nastroju lub lękowych są powszechne u kobiet z ZNP.2
Po dostosowanej analizie ZNP był bardziej rozpowszechniony wśród osób uczęszczających na 1/2 semestr studiów (współczynnik częstości [PR] 1,44; 95% CI 1,14-1,80), tych, które spożywały alkohol w ciągu ostatnich 30 dni (PR 1,23; 95% CI 1,04-1,47) i tych, które miały depresję (PR 1,49; 95% CI 1,30-1,71).1
Wpływ ZNP na życie kobiet
ZNP wpływa na jakość życia kobiet, ich wydajność ekonomiczną i społeczną.1 Około 23-31% kobiet w wieku reprodukcyjnym doświadcza ZNP w stopniu, który wpływa na ich codzienne życie.1
Wpływ na edukację i pracę
Studentki uniwersytetów są najbardziej dotknięte ZNP.1 Wskaźnik ZNP jest uważany za wysoki w tej populacji i niekorzystnie wpływa na ich życie i wyniki w nauce.1
ZNP jest związany z wyższymi wskaźnikami nieobecności w pracy, wyższymi wydatkami medycznymi i niższą jakością życia związaną ze zdrowiem.1 Kobiety z ZNP mają wyższe wskaźniki nieobecności w pracy, wyższe wydatki medyczne i niższą jakość życia związaną ze zdrowiem.1
W badaniu przeprowadzonym na ponad 4000 kobiet z 19 różnych krajów stwierdzono, że kobiety z umiarkowanymi do ciężkich objawami przedmiesiączkowymi wykazywały zwiększoną absencję i zmniejszoną produktywność w pracy.1
Wpływ na zdrowie psychiczne
ZNP jest związany z wysokimi wskaźnikami samobójstw i wypadków, wskaźnikami nieobecności w pracy i szkole, słabymi wynikami w nauce i ostrymi problemami psychiatrycznymi.1
Ponad połowa (53,8%) studentek zgłosiła, że ZNP pogorszył ich wydajność/produktywność w szkole/pracy i koncentrację, a 49,2% zgłosiło, że ZNP pogorszył ich aktywność w życiu społecznym.1
Objawy ZNP mogą być związane z upośledzeniem wyników akademickich, w tym słabymi ocenami i nieobecnościami. To zaburzenie u młodych kobiet jest znaczącym problemem zdrowia publicznego, ponieważ stwierdzono zwiększoną częstość występowania zaburzeń depresyjnych i lękowych u kobiet cierpiących na ZNP, co mogłoby pośrednio obciążyć społeczeństwo ekonomicznie w postaci nieobecności w pracy, częstych hospitalizacji i samobójstw.1
Różnice między ZNP a przedmiesiączkowym zaburzeniem dysforycznym (PMDD)
ZNP jest ogólnym terminem odnoszącym się do objawów fizycznych, emocjonalnych i behawioralnych występujących 1-2 tygodnie przed miesiączką i ustępujących wraz z jej rozpoczęciem. Natomiast PMDD jest cięższą formą ZNP z bardziej restrykcyjnymi kryteriami i przewagą objawów emocjonalnych i behawioralnych.1
Kryteria diagnostyczne
PMDD, zgodnie z definicją Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (APA) w Podręczniku Diagnostycznym i Statystycznym Zaburzeń Psychicznych, Piąta Edycja (DSM-5), można odróżnić od ZNP przez obecność co najmniej pięciu objawów, w tym jednego objawu afektywnego, takiego jak wahania nastroju, drażliwość i/lub depresja.12
PMDD jest klasyfikowane w DSM-5-TR jako choroba psychiczna. Kryteria PMDD wymagają, aby kobieta doświadczała co najmniej 5 z 11 objawów poznawczo-afektywnych, behawioralnych i fizycznych w ostatnim tygodniu fazy lutealnej, które ustępują wraz z lub blisko początku miesiączki. Objawy muszą również ustąpić po miesiączce i nie mogą stanowić zaostrzenia innego zaburzenia psychiatrycznego.1
Różnice w występowaniu
Częstość występowania PMDD w populacji wynosi około 3-8% kobiet w wieku reprodukcyjnym, podczas gdy ZNP dotyka 20-30% kobiet.12
Badania epidemiologiczne wskazują, że nawet 80% osób w Stanach Zjednoczonych doświadcza emocjonalnych, behawioralnych lub fizycznych objawów przedmiesiączkowych. Między 3% a 8% osób spełnia kryteria diagnostyczne PMDD.1
Na całym świecie PMDD dotyka 38% osób w wieku reprodukcyjnym, nakładając ogromne obciążenie na osoby dotknięte, ich rodziny i system opieki zdrowotnej.1
Ciężkość objawów
ZNP jest ogólnie zarządzalny i minimalnie upośledza funkcjonowanie psychospołeczne, podczas gdy PMDD uznawane jest za ciężką formę ZNP z bardziej restrykcyjnymi kryteriami i przewagą objawów emocjonalnych i behawioralnych.1
PMDD jest zaburzeniem depresyjnym, które wpływa na funkcjonowanie, jest mniej powszechne i jest wymienione w Podręczniku Diagnostyczno-Statystycznym Zaburzeń Psychicznych 5 (DSM-5), który obejmuje bardziej dotkliwe objawy ZNP.12
Najnowsze badania wskazują, że około 1,6% kobiet i dziewcząt ma objawowe PMDD, co odpowiada około 31 milionom kobiet i dziewcząt na całym świecie.1
Wyższy odsetek – 3,2% – miał tymczasowe diagnozy, w których podejrzewa się schorzenie, ale objawy nie były mierzone przez dłuższy okres czasu, aby spełnić kryteria potwierdzonej diagnozy.1
Trendy w epidemiologii ZNP
Metaregresja wykazała rosnący trend w zgłaszanej częstości występowania ZNP między 1996-2011, chociaż korelacja nie jest statystycznie istotna.1
Zmiany w czasie
Trwałość i ciężkość objawów zwykle wahają się. Jedno badanie wykazało, że tylko 36% kobiet, którym zdiagnozowano ZNP, nadal spełniało kryteria diagnostyczne rok później.1 Inne badanie wykazało, że około 36% kobiet miało ZNP, a obserwacja kontrolna wykazała, że kobiety te nadal spełniały kryteria diagnostyczne ZNP po 1 roku.1
Wpływ wieku i czynników życiowych
Objawy ZNP mogą się nasilać w miarę wchodzenia w późne lata 30. lub 40. i zbliżania się do menopauzy oraz w okresie przejściowym do menopauzy, zwanym perimenopazą.1
ZNP ustępuje całkowicie w menopauzie, gdy kobieta nie ma już okresu.12
Przeciętnie kobiety w wieku 30 lat są najbardziej narażone na ZNP.1
Metody badania epidemiologii ZNP
Prawdziwa częstość występowania ZNP jest trudna do określenia z powodu samoistnego leczenia, różnic w dostępności i dostępie do opieki medycznej, definicji kryteriów diagnostycznych i praktyk kulturowych.1
Wyzwania metodologiczne
Częstość występowania ZNP i PMDD w populacji została zawyżona z powodu niepowodzenia w zastosowaniu ścisłych kryteriów diagnostycznych. Oszacowania nawet do 80% były zgłaszane dla ZNP, w oparciu o włączenie kobiet, które mają jakąkolwiek formę przedmiesiączkowego nastroju lub objawów fizycznych.12
Gdy stosuje się ścisłe kryteria włączenia, szacunki dla ZNP wynoszą około 20-30%, a dla PMDD 2%, co ilustrują trzy badania społeczne, które wykorzystały prospektywne oceny do ustalenia diagnozy.12
Narzędzia diagnostyczne
Diagnoza ZNP opiera się na rodzaju objawów i czasie ich pojawienia się w cyklu miesiączkowym. Aby powiązać objawy z ZNP, co najmniej jeden objaw fizyczny i psychologiczny powinien wystąpić pięć dni przed miesiączką, objawy te powinny ustąpić cztery dni po miesiączce, powinny trwać przez co najmniej trzy cykle miesiączkowe i powinny niekorzystnie wpływać na codzienne czynności i relacje międzyludzkie.1
Częstość występowania ZNP, główna zmienna wynikowa w jednym z badań, została wykryta zgodnie z kryteriami diagnostycznymi zaproponowanymi przez Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów (ACOG). Objawy muszą ustąpić w ciągu 4 dni od rozpoczęcia miesiączki, bez żadnego nawrotu aż do co najmniej 13 dnia cyklu i być obecne w przypadku braku jakiejkolwiek terapii farmakologicznej lub spożywania alkoholu.1
Jeśli objawy wydają się ciężkie i niepełnosprawne, należy rozważyć przedmiesiączkowe zaburzenie dysforyczne (PMDD), które jest często niedodiagnozowane, i poprosić pacjentki o zapisywanie objawów przez 2 cykle; do diagnozy PMDD muszą być spełnione kryteria kliniczne.1
| Kraj/Region | Częstość występowania ZNP (%) | Źródło |
|---|---|---|
| Globalnie (metaanaliza) | 47,8% (95% CI: 32,6-62,9) | 1 |
| Francja | 12% (95% CI: 11-13) | 1 |
| Iran | 98% (95% CI: 97-100) | 12 |
| Chiny (studentki) | 33,82% | 1 |
| Etiopia (studentki) | 37% | 1 |
| Tajwan (studentki) | 39,9% | 1 |
| Egipt (studentki) | 65% | 1 |
| Turcja (studentki) | 72,1% – 91,8% | 1 |
| Japonia (studentki) | 79% | 1 |
| Polska (studentki) | 71,9% | 1 |
| Liban (studentki) | 62,5% | 1 |
| Tajlandia (uczennice) | 29,8% (95% CI, 24,5%-35,4%) | 1 |
Wpływ ZNP na zdrowie publiczne
ZNP jest znaczącym problemem zdrowia publicznego ze względu na jego wysoką częstość występowania i wpływ na jakość życia kobiet.1
Koszty ekonomiczne
Oprócz ingerencji w jakość życia kobiety, ZNP i PMDD mogą mieć zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie konsekwencje ekonomiczne.1
Stwierdzono, że ZNP ma znaczący wpływ na jakość życia kobiet związaną ze zdrowiem i może prowadzić do zmniejszonej produktywności w pracy i zwiększonych kosztów opieki zdrowotnej.1
Stwierdzono, że diagnoza ZNP była związana z umiarkowanym wzrostem bezpośrednich kosztów medycznych i znacznym wzrostem kosztów pośrednich wynikających z nieobecności w pracy i niższej produktywności, gdy kobiety były w pracy.1
Świadomość i edukacja
Częstość występowania ZNP jest znacząco wysoka na świecie i w naszym kraju. W związku z tym ważne jest zwiększenie świadomości pracowników służby zdrowia i kobiet na temat ZNP.1
Pierwszym krokiem w zarządzaniu ZNP jest stworzenie świadomości poprzez edukację i doradztwo, nauczenie kobiet samobadania i praktyk samopomocy.1
Większość (80%) kobiet wiedziała o ZNP, podczas gdy tylko (43,8%) wiedziała o PMDD. Najpowszechniejsze objawy afektywne i somatyczne wśród uczestników to drażliwość (74,6%) i wzdęcia brzucha (48,5%).1
Mimo pozytywnej odpowiedzi uczestniczek na ZNP w badaniu, istnieje brak wiedzy na temat konieczności konsultacji z lekarzem lub szukania leczenia na ich objawy.1
Zachowania związane z poszukiwaniem zdrowia i wiedza na temat ZNP wydają się być dość niskie wśród studentów, co wskazuje na potrzebę zapewnienia świadomości i położenia nacisku na zarządzanie objawami przedmiesiączkowymi zarówno farmakologicznie (jeśli jest to wymagane), jak i niefarmakologicznie.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.