klasyfikacja DSM-5
Klasyfikacja DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition) to system diagnostyczny opracowany przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, stanowiący międzynarodowy standard w klasyfikacji zaburzeń psychicznych. Wydana w 2013 roku, zastąpiła wcześniejszą wersję DSM-IV-TR, wprowadzając znaczące zmiany w podejściu do diagnostyki psychiatrycznej.
DSM-5 odchodzi od wcześniejszego systemu wieloosiowego na rzecz podejścia kategoryczno-wymiarowego, co pozwala na bardziej elastyczną i precyzyjną ocenę nasilenia objawów. Klasyfikacja obejmuje ponad 300 zaburzeń psychicznych, uporządkowanych w 20 głównych kategorii diagnostycznych, w tym zaburzenia neurorozwojowe, spektrum schizofrenii, zaburzenia afektywne, lękowe, związane z traumą, zaburzenia odżywiania i inne.
Istotną cechą DSM-5 jest uwzględnienie kontinuum nasilenia objawów oraz czynników kulturowych wpływających na ekspresję zaburzeń psychicznych. Klasyfikacja wprowadza również nowe jednostki diagnostyczne, jak zaburzenie dysregulacji nastroju i zachowania, zaburzenie gromadzenia czy zaburzenie grania w internecie, jednocześnie modyfikując kryteria dla wielu wcześniej rozpoznawanych zaburzeń, np. spektrum autyzmu czy ADHD.
W praktyce klinicznej DSM-5 stanowi cenne narzędzie diagnostyczne, choć w wielu krajach europejskich, w tym w Polsce, równolegle stosowana jest klasyfikacja ICD-11 opracowana przez Światową Organizację Zdrowia. Znajomość obu systemów jest istotna dla specjalistów zdrowia psychicznego ze względu na ich wykorzystanie w badaniach naukowych, praktyce klinicznej oraz systemach refundacji procedur medycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Arketis tabletki 20 mg 20 mg
ARKETIS to preparat zawierający 20 mg paroksetyny chlorowodorku bezwodnego, będącej selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Lek jest wskazany w leczeniu ciężkiego epizodu depresji, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD), zaburzenia lękowego z napadami paniki z agorafobią lub bez niej, fobii społecznej, uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD) oraz zespołu stresu pourazowego (PTSD). Paroksetyna jest zalecana, gdy objawy spełniają kryteria diagnostyczne ICD-10 lub DSM-5, powodują istotne upośledzenie funkcjonowania pacjenta i gdy inne metody leczenia, w tym psychoterapia, okazały się nieskuteczne lub niedostępne. Wskazania obejmują m.in. objawy takie jak obniżenie nastroju, obsesje i kompulsje, napady lęku z objawami somatycznymi, intensywny lęk społeczny, przewlekły niepokój oraz objawy PTSD utrzymujące się powyżej miesiąca.
agorafobia, ciężki epizod depresji, farmakoterapia, flashback, fobia społeczna, klasyfikacja DSM-5, klasyfikacja ICD-10, kołatanie serca, myśl samobójcza, napad lęku, objaw somatyczny, paroksetyna, paroksetyny chlorowodorek bezwodny, psychoterapia poznawczo-behawioralna, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, zaburzenie lękowe uogólnione, zaburzenie lękowe z napadami lęku, zaburzenie lęku społecznego, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zaburzenie paniczne, zaburzenie stresowe pourazowe - Leksykon chorób i schorzeń
Problemy z ejakulacją – Objawy
Zaburzenia ejakulacji u mężczyzn obejmują przede wszystkim przedwczesny wytrysk, opóźniony wytrysk oraz wytrysk wsteczny, z których każdy charakteryzuje się odmiennym mechanizmem i objawami klinicznymi. Przedwczesny wytrysk, dotykający 20-30% populacji mężczyzn, definiowany jest jako ejakulacja w czasie krótszym niż 1-3 minuty od penetracji, często z brakiem kontroli nad momentem wytrysku i występowaniem w 75-100% kontaktów seksualnych. Klasyfikacja DSM-5 wyróżnia stopnie nasilenia: łagodny (30 s do 1 min), umiarkowany (15-30 s) oraz ciężki (<15 s lub przed penetracją). Opóźniony wytrysk cechuje się znacznym wydłużeniem czasu do ejakulacji (często >30 minut) lub jej brakiem, mimo zachowanej erekcji, i może występować pierwotnie lub wtórnie, uogólnienie lub sytuacyjnie. Wytrysk wsteczny objawia się cofaniem nasienia do pęcherza moczowego, skutkując suchym orgazmem i mętnym moczem po stosunku, często po zabiegach TURP (ryzyko 70-90%) lub w przebiegu cukrzycy. Dodatkowo, zaburzenia takie jak słaby wytrysk (objętość nasienia <2 ml) oraz bolesna ejakulacja (dysejaculatio) mogą towarzyszyć innym dysfunkcjom.
bolesna ejakulacja, cukrzyca, hemospermia, klasyfikacja DSM-5, krwiomocz, łagodny przerost prostaty, opóźniony wytrysk, problem z ejakulacją, przedwczesny wytrysk, przezcewkowa resekcja prostaty, rak prostaty, stwardnienie rozsiane, suchy orgazm, uszkodzenie rdzenia kręgowego, wytrysk wsteczny, zaburzenie ejakulacji, zapalenie prostaty - Leksykon chorób i schorzeń
Patologiczny hazard – Diagnostyka i diagnoza
Patologiczny hazard, sklasyfikowany w DSM-5 jako zaburzenie związane z używaniem substancji i uzależnieniami, charakteryzuje się nawracającym, uporczywym problemowym zachowaniem hazardowym prowadzącym do klinicznie istotnego upośledzenia funkcjonowania. Diagnoza wymaga spełnienia co najmniej 4 z 9 kryteriów w ciągu 12 miesięcy, co zwiększa czułość rozpoznania w porównaniu do DSM-IV. Kryteria obejmują m.in. potrzebę zwiększania kwot pieniędzy na hazard, objawy odstawienne, powtarzające się nieudane próby kontroli, zaabsorbowanie hazardem, „gonienie strat”, kłamstwa, utratę ważnych relacji i poleganie na innych w celu uzyskania środków finansowych. Stopnie nasilenia określa się jako łagodne (4-5 kryteriów), umiarkowane (6-7) i ciężkie (8-9), z możliwością oceny remisji (wczesnej i trwałej). Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie klinicznym oraz narzędziach przesiewowych takich jak SOGS, LIE/BET, PGSI, NODS-SA i 20 pytań Anonimowych Hazardzistów, jednak wyniki przesiewowe nie zastępują pełnej oceny specjalistycznej.
ADHD, brzuszne prążkowie, czynnik ryzyka, deficyt neuropsychologiczny, diagnostyka różnicowa, epizod maniakalny, klasyfikacja DSM-5, narzędzie przesiewowe, osobowość antyspołeczna, osobowość borderline, patologiczny hazard, przyśrodkowa kora przedczołowa, trwała remisja, uzależnienie od hazardu, współistniejące zaburzenie psychiczne, zaburzenie depresyjne, zaburzenie dwubiegunowe, zaburzenie hazardowe, zaburzenie kontroli impulsów, zaburzenie lękowe, zaburzenie osobowości, zaburzenie psychiczne, zaburzenie związane z używaniem substancji, zaburzenie związane z używaniem substancji psychoaktywnych - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie depresyjne nawracające (depresja jednobiegunowa) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zaburzenie depresyjne nawracające, zgodnie z DSM-5, charakteryzuje się utrzymującym się obniżonym nastrojem, anhedonią, poczuciem bezwartościowości, zmęczeniem, zaburzeniami koncentracji oraz myślami samobójczymi. Szacuje się, że dotyka około 8% populacji USA, generując obciążenie ekonomiczne przekraczające 210 mld USD rocznie. W opiece pielęgniarskiej kluczowe jest monitorowanie ryzyka samobójstwa, ocena objawów takich jak zaburzenia snu (od nadmiernej senności 14-18 godzin do bezsenności poniżej 4 godzin), zaburzenia psychomotoryczne, utrata masy ciała, deficyty samoopieki oraz izolacja społeczna. Diagnozy pielęgniarskie obejmują m.in. ryzyko samookaleczenia, poczucie beznadziejności, nieskuteczne radzenie sobie i przewlekle obniżoną samoocenę. Interwencje koncentrują się na zapewnieniu bezpieczeństwa, wsparciu w codziennych czynnościach, edukacji pacjenta i rodziny oraz monitorowaniu farmakoterapii, w tym stosowania SSRI, SNRI, TCA, IMAO i leków atypowych, z uwzględnieniem konieczności kontynuacji leczenia przez minimum 6 miesięcy po ustąpieniu objawów.
aktywacja behawioralna, anhedonia, bezsenność, choroba sercowo-naczyniowa, cukrzyca, deficyt samoopieki, depresja jednobiegunowa, elektrowstrząsy, Geriatryczna Skala Depresji, głęboka stymulacja mózgu, higiena snu, inhibitor monoaminooksydazy, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, izolacja społeczna, klasyfikacja DSM-5, lek przeciwdepresyjny, myśli samobójcze, objaw psychotyczny, obniżona samoocena, otępienie, Patient Health Questionnaire-9, przezczaszkowa stymulacja magnetyczna, ryzyko samookaleczenia, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, terapia interpersonalna, terapia poznawczo-behawioralna, terapia światłem, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, zaburzenie depresyjne nawracające, zaburzenie odżywiania, zaburzenie psychomotoryczne - Leksykon chorób i schorzeń
Schizofrenia dziecięca – Diagnostyka i diagnoza
Schizofrenia dziecięca to rzadkie zaburzenie psychotyczne występujące przed 13. rokiem życia, z częstością około 1 na 40 000 dzieci. Diagnoza opiera się na kryteriach DSM-5, wymagających obecności co najmniej dwóch z pięciu głównych objawów (urojenia, halucynacje, zdezorganizowana mowa, zdezorganizowane lub katatoniczne zachowanie, objawy negatywne) przez minimum miesiąc oraz utrzymywania się objawów przez co najmniej 6 miesięcy z istotnym upośledzeniem funkcjonowania społecznego lub szkolnego. Diagnostyka jest skomplikowana ze względu na trudności w odróżnieniu objawów psychotycznych od typowych dla wieku dziecięcego wyobrażeń, nakładanie się symptomów z ASD, ADHD oraz innych zaburzeń rozwojowych, a także ograniczone zdolności komunikacyjne dziecka. Proces diagnostyczny wymaga wielospecjalistycznej oceny psychiatrycznej, badań laboratoryjnych, neuroobrazowych (MRI, CT), EEG oraz testów neuropsychologicznych, a także długotrwałej obserwacji w różnych środowiskach, często z udziałem psychiatry dziecięcego.
Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, apatia, badanie obrazowe mózgu, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba neurologiczna, czas nieleczonej psychozy, diagnostyka różnicowa, elektroencefalografia, epizod psychotyczny, farmakoterapia, funkcjonowanie poznawcze, guz OUN, halucynacja, klasyfikacja DSM-5, lek przeciwpsychotyczny, MRI, neurolog dziecięcy, objawy negatywne, objawy prodromalne, objawy psychotyczne, obserwacja szpitalna, padaczka, psychiatra dziecięcy, psychoedukacja, psycholog dziecięcy, remisja objawów, schizofrenia dziecięca, spłycenie afektu, terapia indywidualna, terapia rodzinna, tomografia komputerowa, urojenie, zaburzenie genetyczne, zaburzenie psychiczne, zaburzenie psychotyczne, zaburzenie schizoafektywne, zaburzenie ze spektrum autyzmu, zdezorganizowana mowa, zespół delecji 22q11, zespół interdyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Jadłowstręt psychiczny – Diagnostyka i diagnoza
Jadłowstręt psychiczny (anorexia nervosa) to poważne zaburzenie odżywiania charakteryzujące się ograniczeniem spożycia energii prowadzącym do znacznie obniżonej masy ciała, intensywnym lękiem przed przybraniem na wadze oraz zaburzonym obrazem własnego ciała. Diagnoza opiera się na kryteriach DSM-5, które wymagają m.in. BMI poniżej normy (klasyfikacja nasilenia: łagodna ≥17 kg/m², umiarkowana 16-16,99 kg/m², ciężka 15-15,99 kg/m², ekstremalna <15 kg/m²), lęku przed przyrostem masy ciała oraz zaburzeń percepcji ciała. Wyróżnia się dwa podtypy: ograniczający oraz objadająco-przeczyszczający. Atypowy jadłowstręt psychiczny (OSFED) dotyczy pacjentów z zachowaną masą ciała mimo znacznej utraty masy. Diagnostyka wymaga szczegółowego wywiadu, badania fizykalnego (m.in. bradykardia, hipotensja, hipoterma, lanugo) oraz oceny psychologicznej z wykorzystaniem narzędzi takich jak EAT, EDI czy kwestionariusz SCOFF (wynik ≥2 sugeruje zaburzenie). Badania laboratoryjne obejmują morfologię, elektrolity (hipokaliemia, hiponatremia), profil biochemiczny, hormony tarczycy i płciowe, a w cięższych przypadkach EKG, densytometrię i RTG klatki piersiowej.
amenorrhea, badanie densytometryczne, bradykardia, bulimia nervosa, choroba Addisona, choroba Leśniowskiego-Crohna, hipofosfatemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, hiponatremia, jadłowstręt psychiczny, klasyfikacja DSM-5, kwestionariusz SCOFF, nadczynność tarczycy, niedokrwistość, osteopenia, osteoporoza, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wskaźnik masy ciała, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie odżywiania, zachowanie przeczyszczające, zespół ponownego odżywiania - Leksykon chorób i schorzeń
Bulimia nerwicowa nieograniczona – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Bulimia nerwicowa nieograniczona (BED) charakteryzuje się napadowym objadaniem się z utratą kontroli nad zachowaniami żywieniowymi i jest najczęstszym zaburzeniem odżywiania, silnie powiązanym z otyłością oraz współistniejącymi schorzeniami somatycznymi i psychicznymi. Naturalny przebieg BED jest często długotrwały, ze średnim czasem trwania 14-16 lat, a około 50% pacjentów osiąga remisję utrzymującą się przez 12 miesięcy. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) znacząco redukuje objawy, częstotliwość napadów oraz BMI, przy czym 44,3% pacjentów osiąga wyzdrowienie, a 22,1% poprawę. Wczesna odpowiedź terapeutyczna, zwłaszcza przed szóstą sesją, jest kluczowym predyktorem remisji. Dezadaptacyjne, neurotyczne funkcjonowanie osobowości wiąże się z gorszymi wynikami leczenia, co sugeruje potrzebę oceny funkcjonowania osobowości w celu dostosowania intensywności terapii.
anoreksja, bulimia, bulimia nerwicowa nieograniczona, czynnik prognostyczny, depresja, klasyfikacja DSM-5, kwestionariusz EDE-Q, model uczenia maszynowego, napadowe objadanie się, negatywny afekt, otyłość, psychopatologia zaburzeń odżywiania, samokontrola, terapia poznawczo-behawioralna, terapia rodzinna, współwystępowanie zaburzeń psychicznych, zaburzenie depresyjne, zaburzenie odżywiania - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba dwubiegunowa – Diagnostyka i diagnoza
Choroba dwubiegunowa to przewlekłe zaburzenie psychiczne charakteryzujące się epizodami maniakalnymi, hipomaniakalnymi oraz depresyjnymi, które znacząco wpływają na funkcjonowanie pacjenta. Diagnoza opiera się na kryteriach DSM-5 lub ICD-11 i wymaga potwierdzenia co najmniej jednego epizodu manii lub hipomanii. Proces diagnostyczny obejmuje szczegółowy wywiad medyczny, badanie fizykalne, badania laboratoryjne (m.in. TSH, T3, T4, morfologia, toksykologia, EKG) w celu wykluczenia innych przyczyn objawów oraz ocenę psychiatryczną z wykorzystaniem narzędzi przesiewowych takich jak MDQ, BSDS czy HCL-32. Diagnostyka różnicowa powinna uwzględniać m.in. jednobiegunowe zaburzenie depresyjne, zaburzenia schizoafektywne, ADHD oraz zaburzenia osobowości. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie są kluczowe dla zmniejszenia ryzyka nawrotów i poprawy jakości życia pacjentów.
anhedonia, badanie funkcji tarczycy, badanie laboratoryjne, badanie obrazowe, badanie toksykologiczne, bezsenność, biomarker, choroba dwubiegunowa, choroba dwubiegunowa typu I, choroba dwubiegunowa typu II, diagnostyka różnicowa, dziennik nastrojów, epizod depresyjny, epizod hipomaniakalny, epizod maniakalny, gonitwa myśli, halucynacja, klasyfikacja DSM-5, klasyfikacja ICD-11, morfologia krwi, nadczynność tarczycy, narzędzie przesiewowe, niedoczynność tarczycy, objaw psychotyczny, obrazowanie mózgu, ocena psychiatryczna, pobudzenie psychoruchowe, rapid cycling, urojenie, zaburzenie cyklotymiczne, zaburzenie osobowości borderline, zaburzenie przewlekłe, zaburzenie schizoafektywne, zmniejszona potrzeba snu - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie reaktywnego przywiązania – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zaburzenie reaktywnego przywiązania (RAD) to poważne zaburzenie psychiczne u niemowląt i małych dzieci, wynikające z braku zdrowych więzi emocjonalnych z opiekunami, klasyfikowane w DSM-5 jako zaburzenie związane z traumą i stresem we wczesnym dzieciństwie. Objawia się trudnościami w tworzeniu więzi, zmniejszoną zdolnością do pozytywnych emocji, niezdolnością do akceptacji bliskości oraz niestabilnością emocjonalną z zachowaniami typu walka-ucieczka-zamrożenie. Interwencje pielęgniarskie obejmują profilaktykę, ochronę praw dziecka, zgłaszanie przypadków zaniedbania, kierowanie do odpowiednich usług, edukację opiekunów oraz wsparcie wielowymiarowe (fizyczne, psychiczne, społeczne). Kluczowa jest ocena stanu dziecka i monitorowanie powikłań takich jak infekcje, wstrząs czy retraumatyzacja, a także modyfikacja planu opieki na podstawie wyników oceny.
bezpieczne przywiązanie, bliskość emocjonalna, deficyt komunikacji społecznej, diagnoza różnicowa, grupa wsparcia, klasyfikacja DSM-5, maltretowanie, opieka zastępcza, pediatra rozwojowy, pracownik socjalny, praktyka oparta na dowodach, proces pielęgnowania, psychiatra dziecięcy, psycholog dziecięcy, regulacja emocjonalna, styl przywiązania, terapia zabawowa, usługi zdrowia psychicznego, zaburzenia związane z traumą, zaburzenie behawioralne, zaburzenie emocjonalne, zaburzenie reaktywnego przywiązania, zaniedbanie społeczne - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie eksplozywne przerywane – Diagnostyka i diagnoza
Zaburzenie eksplozywne przerywane (IED) charakteryzuje się nawracającymi, niekontrolowanymi wybuchami agresji, które są nieproporcjonalne do sytuacji wywołującej. Diagnoza opiera się na kryteriach DSM-5, obejmujących m.in. agresję słowną lub fizyczną występującą średnio dwa razy w tygodniu przez co najmniej 3 miesiące lub trzy epizody uszkodzenia mienia lub krzywdy fizycznej w ciągu 12 miesięcy. Kluczowe jest wykluczenie innych zaburzeń psychicznych (np. zaburzenia osobowości antyspołecznej, zaburzenia dwubiegunowego, ADHD) oraz stanów medycznych (np. uraz głowy, choroba Alzheimera) i wpływu substancji psychoaktywnych. Diagnostyka wymaga szczegółowego wywiadu psychiatrycznego, badania fizykalnego oraz zastosowania narzędzi takich jak IED-SQ i ustrukturyzowane wywiady kliniczne. Globalna częstość występowania IED szacowana jest na 4-6% populacji, a zmiany w DSM-5, w tym uwzględnienie agresji słownej, zwiększyły liczbę diagnoz.
choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, diagnostyka różnicowa, dialektyczna terapia behawioralna, epizod maniakalny, klasyfikacja DSM-5, kryteria diagnostyczne, lek przeciwlękowy, lek przeciwpsychotyczny, objawy odstawienne, ocena psychiatryczna, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, stabilizator nastroju, substancja psychoaktywna, terapia poznawczo-behawioralna, uraz głowy, ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny, wywiad kliniczny, zaburzenie dwubiegunowe, zaburzenie dysregulacji nastroju, zaburzenie eksplozywne przerywane, zaburzenie osobowości antyspołecznej, zaburzenie osobowości z pogranicza, zaburzenie psychotyczne, zespół nadpobudliwości psychoruchowej - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba nadpobudliwości z deficytem uwagi (adhd) – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka ADHD u dzieci, najczęstszego zaburzenia neurorozwojowego występującego u 5-8% dzieci w wieku szkolnym, opiera się na kryteriach DSM-5, które wymagają obecności co najmniej 6 objawów nieuwagi i/lub nadpobudliwości-impulsywności u dzieci do 16 roku życia, utrzymujących się przez minimum 6 miesięcy, obecnych przed 12 rokiem życia i występujących w co najmniej dwóch środowiskach. Diagnoza wymaga wieloźródłowego zebrania danych, w tym szczegółowego wywiadu klinicznego, informacji od rodziców i nauczycieli oraz zastosowania standaryzowanych skal oceny, takich jak Skala Vanderbilt, Skala Connersa czy system ASEBA. Kompleksowa ocena medyczna, w tym badanie fizykalne, neurologiczne oraz ocena wzroku i słuchu, jest niezbędna do wykluczenia innych przyczyn objawów. Różnicowanie ADHD od zaburzeń lękowych, nastroju, zachowania, uczenia się, snu, spektrum autyzmu czy zaburzeń drgawkowych jest kluczowe, zwłaszcza że u większości dzieci z ADHD współwystępują dodatkowe zaburzenia, takie jak zaburzenia uczenia się (20-60%), opozycyjno-buntownicze, lękowe czy tiki.
ADHD, ADHD typu mieszanego, ADHD z przewaga nadpobudliwości-impulsywności, ADHD z przewagą nieuwagi, Amerykańska Akademia Pediatrii, badanie obrazowe mózgu, biomarker, diagnostyka różnicowa, funkcja wykonawcza, interwencja edukacyjna, klasyfikacja DSM-5, leczenie farmakologiczne, lek stymulujący, naddiagnostyka, nadpobudliwość-impulsywność, neurolog dziecięcy, nieuwaga, ocena neuropsychologiczna, ocena psychologiczna, pediatra rozwojowy, psychiatra dziecięcy, psycholog dziecięcy, skala Connersa, terapia behawioralna, terapia poznawczo-behawioralna, test inteligencji, tik, wywiad kliniczny, zaburzenie drgawkowe, zaburzenie lękowe, zaburzenie nastroju, zaburzenie neurorozwojowe, zaburzenie opozycyjno-buntownicze, zaburzenie snu, zaburzenie uczenia się, zaburzenie zachowania, zaburzenie ze spektrum autyzmu, zespół Tourette’a - Leksykon chorób i schorzeń
Uogólnione zaburzenie lękowe – Objawy
Uogólnione zaburzenie lękowe (GAD) charakteryzuje się przewlekłym, nadmiernym lękiem i zamartwianiem się trwającym co najmniej 6 miesięcy, obejmującym różnorodne aspekty życia codziennego. Objawy psychiczne to m.in. trudności w kontroli zamartwiania się, nadmierne analizowanie negatywnych scenariuszy, drażliwość oraz problemy z koncentracją. Towarzyszą im liczne objawy somatyczne, takie jak napięcie mięśniowe, zmęczenie, zaburzenia snu, tachykardia, nudności czy bóle głowy. U dzieci do rozpoznania wystarczy obecność jednego objawu somatycznego, podczas gdy u dorosłych wymagane jest co najmniej trzy z sześciu podstawowych objawów. Mediana wieku zachorowania wynosi około 30 lat, a choroba częściej dotyka kobiety (stosunek 2:1). Przebieg GAD jest przewlekły z fluktuacjami nasilenia objawów, które nasilają się pod wpływem stresu i mogą zmieniać swój charakter wraz z wiekiem pacjenta.
bezsenność, ból przewlekły, depresja, fluktuacja objawów, fobia społeczna, inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, klasyfikacja DSM-5, klasyfikacja ICD, lęk, lek przeciwdepresyjny, myśli samobójcze, napięcie mięśniowe, objawy fizyczne, objawy poznawcze, objawy somatyczne, perfekcjonizm, przewlekłe zmęczenie, psychoterapia, remisja, terapia poznawczo-behawioralna, uogólnione zaburzenie lękowe, zaburzenia koncentracji, zaburzenia snu, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie paniczne, zaburzenie stresowe pourazowe, zespół jelita drażliwego - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie reaktywnego przywiązania – Objawy
Zaburzenie reaktywnego przywiązania (RAD) to poważne zaburzenie psychiczne klasyfikowane w DSM-5, występujące u około 1-2% populacji dziecięcej, a u dzieci w pieczy zastępczej nawet u 35-40%. Objawy pojawiają się zwykle przed 5. rokiem życia i obejmują trudności w tworzeniu zdrowych więzi emocjonalnych, ograniczoną zdolność do doświadczania pozytywnych emocji, brak poszukiwania lub akceptacji bliskości oraz niereaktywność na pocieszenie. RAD manifestuje się dwoma głównymi typami: zahamowanym (emocjonalne wycofanie, opór wobec pocieszania) oraz niezahamowanym (brak selektywności w relacjach, nadmierne poszukiwanie uwagi). Zaburzenie to wiąże się z licznymi współistniejącymi schorzeniami, takimi jak ADHD (około 52%), PTSD (19%) czy zaburzenia ze spektrum autyzmu (14%), co komplikuje diagnozę i wymaga holistycznego podejścia terapeutycznego. Wczesne objawy obejmują m.in. brak uśmiechu, ograniczony kontakt wzrokowy, nadmierne płakanie, opór przed karmieniem oraz niereaktywność na obecność opiekuna.
ADHD, diagnoza i leczenie, diagnoza różnicowa, emocjonalne oderwanie, klasyfikacja DSM-5, maltretowanie, nadaktywność, opóźnienia rozwojowe, problemy behawioralne, PTSD, regulacja emocji, samookaleczenia, typ niezahamowany, typ zahamowany, uzależnienie od substancji psychoaktywnych, wczesna interwencja, wyrzuty sumienia, zaburzenia lękowe, zaburzenia nastroju, zaburzenia odżywiania, zaburzenia zachowania, zaburzenia ze spektrum autyzmu, zaburzenie reaktywnego przywiązania, zaburzenie związane z traumą, zaniedbanie społeczne - Leksykon chorób i schorzeń
Depresja u dorosłych – Diagnostyka i diagnoza
Depresja jest powszechnym zaburzeniem psychicznym, dotykającym 5-8% populacji dorosłych, z rosnącą częstością sięgającą nawet 18,4% w populacji USA. Diagnoza opiera się na kryteriach DSM-5, które wymagają obecności co najmniej 5 z 9 objawów depresji przez większość dnia, niemal codziennie, przez minimum 2 tygodnie, z obowiązkowym objawem obniżonego nastroju lub anhedonii. Objawy muszą powodować istotne upośledzenie funkcjonowania i nie mogą być wynikiem substancji psychoaktywnych, leków czy chorób somatycznych. Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad kliniczny, ocenę ryzyka samobójczego oraz stosowanie narzędzi przesiewowych takich jak PHQ-9 (wyniki 5-9 – łagodna, 10-14 – umiarkowana, 15-19 – umiarkowanie ciężka, 20-27 – ciężka depresja), PHQ-2, HAM-D, BDI, GDS i CSDD. Wykluczenie somatycznych przyczyn wymaga badań laboratoryjnych (morfologia, panel metaboliczny, TSH, fT4, witamina D, B12) oraz w wybranych przypadkach badań obrazowych mózgu (CT, MRI).
anhedonia, depresja okołoporodowa, depresja z cechami mieszanymi, duża depresja, dystymia, epizod hipomaniakalny, epizod maniakalny, klasyfikacja DSM-5, myśli samobójcze, obniżenie nastroju, PHQ-9, próba samobójcza, ryzyko samobójcze, spowolnienie psychoruchowe, TSH, zaburzenie adaptacyjne, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie afektywne sezonowe, zaburzenie depresyjne, zaburzenie lękowe