tik
Tik (łac. tic) to zaburzenie neurologiczne charakteryzujące się mimowolnymi, nagłymi, powtarzającymi się ruchami lub wokalizacjami. Tiki mogą być proste (np. mruganie, pochrząkiwanie) lub złożone (sekwencje skoordynowanych ruchów lub wypowiedzi). Klasyfikuje się je jako ruchowe lub wokalne, a także jako przemijające lub przewlekłe.
Najczęstszą postacią przewlekłego zaburzenia tikowego jest zespół Tourette’a, charakteryzujący się obecnością wielu tików ruchowych oraz co najmniej jednego tiku wokalnego, utrzymujących się ponad rok. Tiki zwykle nasilają się w okresach stresu, zmęczenia lub podekscytowania, natomiast mogą zmniejszać swoją intensywność podczas koncentracji lub wykonywania czynności angażujących uwagę.
W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić choroby neurodegeneracyjne, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, mioklonie czy dystonię. Leczenie obejmuje podejście wielokierunkowe: psychoedukację, terapię behawioralną (m.in. HRT – Habit Reversal Training) oraz w przypadkach znacznego nasilenia objawów – farmakoterapię (neuroleptyki, klonidyna, topiramat). U większości pacjentów, szczególnie dzieci, tiki mają tendencję do spontanicznego ustępowania lub znacznego złagodzenia w okresie dorosłości.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Montelukast Aurovitas 10 mg
Montelukast Aurovitas w dawce 10 mg w postaci tabletek powlekanych był szeroko badany klinicznie u około 4000 pacjentów i młodzieży powyżej 15 lat z astmą oraz u około 400 pacjentów z astmą i sezonowym alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa. Badania obejmowały także dzieci w wieku 2-14 lat stosujące tabletki do rozgryzania i żucia w dawkach 4 mg i 5 mg. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi u dorosłych i młodzieży były bóle głowy, a u dzieci bóle brzucha. Profil bezpieczeństwa potwierdzono w długoterminowych badaniach do 2 lat u dorosłych i 6 miesięcy u dzieci. Częstość działań niepożądanych klasyfikowano według standardowych kategorii: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) oraz bardzo rzadko (<1/10 000).
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, aminotransferazy, astma, bezsenność, biegunka, ból brzucha, ból głowy, ból mięśni, ból stawów, depresja, drgawki, eozynofilia płucna, hipoestezja, kołatanie serca, koszmary senne, krwawienie z nosa, kurcz mięśni, montelukast, naciek eozynofilowy, nadpobudliwość psychoruchowa, niestrawność, nudności, obrzęk naczynioruchowy, omamy, parestezje, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, somnambulizm, świąd, tik, trombocytopenia, wymioty, wysypka, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, zaburzenia pamięci, zaburzenia psychiczne, zaburzenia uwagi, zaburzenia wątroby, zachowanie samobójcze, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie naczyń, zapalenie wątroby, zawroty głowy, zespół Churga-Strauss - Leksykon leków
Działania niepożądane – Hydroxyzinum Polfarmex 10 mg
Hydroksyzyna chlorowodorek, substancja czynna preparatu Hydroxyzinum Polfarmex, wykazuje działania niepożądane wynikające z depresyjnego lub paradoksalnego pobudzającego wpływu na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), działania przeciwcholinergicznego oraz reakcji nadwrażliwości. W badaniach klinicznych z udziałem 735 pacjentów przyjmujących dawkę 50 mg/dobę hydroksyzyny, najczęstszym działaniem niepożądanym była senność (13,74% vs 2,70% w grupie placebo). Inne często występujące objawy to ból głowy (1,63%), zmęczenie (1,36%) oraz suchość w jamie ustnej (1,22%). Hydroksyzyna może wywoływać poważne reakcje alergiczne, w tym wstrząs anafilaktyczny (bardzo często ≥1/10), a także zaburzenia rytmu serca, takie jak wydłużenie odstępu QT i torsade de pointes (bardzo rzadko <1/10 000), co wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z chorobami serca lub stosujących inne leki wydłużające QT. Ponadto, lek może powodować zaburzenia psychiczne (pobudzenie, splątanie, omamy), neurologiczne (senność, drgawki), skórne (wysypki, zespół Stevensa-Johnsona) oraz objawy antycholinergiczne (suchość w jamie ustnej, zatrzymanie moczu).
agresywność, astenia, bezsenność, biegunka, ból głowy, depresja, dezorientacja, drgawka, drżenie, dyskineza, dystonia, działanie przeciwcholinergiczne, hydroksyzyna, komorowe zaburzenie rytmu serca, mimowolne oddawanie moczu, napad przymusowego patrzenia, niedociśnienie tętnicze, nieprawidłowy wynik testu wątrobowego, niewyraźne widzenie, nudność, obrzęk, obrzęk naczynioruchowy, omam, ośrodkowy układ nerwowy, ostra uogólniona osutka krostkowa, parestezja, pobudzenie, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, rumień wielopostaciowy, senność, skurcz oskrzeli, splątanie, suchość w jamie ustnej, świąd, tachykardia, tik, torsade de pointes, trombocytopenia, trudność w oddawaniu moczu, wstrząs anafilaktyczny, wydłużenie odstępu QT, wymioty, wysypka grudkowo-plamkowa, wysypka polekowa, wysypka rumieniowa, wzmożona potliwość, zaburzenie akomodacji, zapalenie skóry, zapalenie wątroby, zaparcie, zatrzymanie moczu, zawrót głowy, zespół Stevensa-Johnsona, zmęczenie, zwiększenie masy ciała - Leksykon leków
Działania niepożądane – Romilast 4 mg
Montelukast w dawce 4 mg w formie tabletek do rozgryzania i żucia był szeroko badany pod kątem bezpieczeństwa u różnych grup wiekowych pacjentów z astmą, obejmując około 851 dzieci w wieku 2-5 lat oraz ponad 1000 dzieci od 6 miesięcy do 5 lat. Profil bezpieczeństwa pozostawał stabilny podczas długotrwałego stosowania (do 12 miesięcy u dzieci i do 2 lat u dorosłych). Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi były ból głowy u dorosłych i młodzieży, ból brzucha u dzieci 6-14 lat oraz nadmierne pragnienie u dzieci 2-5 lat. Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano dodatkowe działania niepożądane, w tym bardzo częste zakażenia górnych dróg oddechowych, częste zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, wymioty), częste zwiększenie aktywności aminotransferaz (AlAT, AspAT) oraz wysypkę. Rzadziej występowały poważniejsze reakcje, takie jak zapalenie wątroby, zespół Churga-Strauss, eozynofilia płucna oraz różnorodne zaburzenia psychiczne i neuropsychiatryczne.
astma, bezsenność, biegunka, ból brzucha, ból głowy, ból mięśni, ból stawu, depresja, dezorientacja, eozynofilia płucna, gorączka, hipoestezja, jąkanie, kołatanie serca, krwawienie z nosa, kurcz mięśni, mimowolne oddawanie moczu, montelukast, myśli samobójcze, naciek eozynofilowy wątroby, nadmierne pragnienie, nadpobudliwość psychoruchowa, napad drgawkowy, niestrawność, nudności, objaw neuropsychiatryczny, obrzęk naczynioruchowy, omam, osłabienie, parestezja, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, senność, siniak, skłonność do krwawień, somnambulizm, suchość błony śluzowej, świąd, tabletki do rozgryzania i żucia, tik, trombocytopenia, wymioty, wysypka, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie pamięci, zaburzenie snu, zaburzenie uwagi, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie wątroby, zawrót głowy, zespół Churga-Strauss, zmęczenie, zwiększona aktywność aminotransferaz - Leksykon leków
Działania niepożądane – Zyrtec 10 mg
Cetyryzyna dichlorowodorek, substancja czynna leku Zyrtec w dawce 10 mg/dobę, jest selektywnym antagonistą obwodowych receptorów H1, wykazującym profil bezpieczeństwa potwierdzony w badaniach klinicznych z udziałem ponad 3200 pacjentów. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi (≥1%) były senność (9,63%), bóle głowy (7,42%), suchość błony śluzowej jamy ustnej (2,09%), zmęczenie (1,63%), zawroty głowy (1,10%), nudności (1,07%) oraz zapalenie gardła (1,29%). W populacji pediatrycznej (6 miesięcy–12 lat) najczęstsze działania niepożądane to senność (1,8%), zmęczenie (1,0%), biegunka (1,0%) i zapalenie błony śluzowej nosa (1,4%). Senność miała zwykle łagodne do umiarkowanego nasilenie i nie wpływała istotnie na codzienną aktywność zdrowych młodych osób. Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano także rzadkie przypadki zaburzeń czynności wątroby, trudności w oddawaniu moczu, zaburzeń akomodacji oraz paradoksalne pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego.
aktywność cholinolityczna, amnezja, antagonista receptorów H1, bezsenność, biegunka, ból mięśni, ból stawu, cetyryzyna dichlorowodorek, depresja, drgawka, drżenie, dyskineza, dystonia, dysuria, enzymy wątrobowe, koszmar senny, lek przeciwhistaminowy, myśl samobójcza, nietrzymanie moczu, niewyraźne widzenie, obrzęk, obrzęk naczynioruchowy, omam, omdlenie, osłabienie pamięci, ostra uogólniona osutka krostkowa, parestezja, pobudzenie OUN, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, senność, splątanie, stężenie bilirubiny, suchość błony śluzowej jamy ustnej, świąd, tachykardia, tik, trombocytopenia, wstrząs anafilaktyczny, wysypka polekowa, zaburzenie akomodacji oka, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie smaku, zachowanie agresywne, zapalenie gardła, zapalenie wątroby, zatrzymanie moczu, zawrót głowy, zwiększenie apetytu - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (adhd) – Leczenie
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u dzieci i młodzieży wymaga kompleksowego, multimodalnego podejścia terapeutycznego, łączącego farmakoterapię z interwencjami behawioralnymi i psychospołecznymi. W leczeniu dzieci w wieku przedszkolnym (4-5 lat) pierwszą linią jest terapia behawioralna, zwłaszcza trening umiejętności rodzicielskich, natomiast u dzieci szkolnych (6-11 lat) i młodzieży (12-18 lat) rekomenduje się połączenie farmakoterapii z terapią behawioralną, z uwzględnieniem rosnącej samodzielności nastolatków. Farmakoterapia, skuteczna u około 80% pacjentów, opiera się głównie na lekach stymulujących (pochodne metylofenidatu i amfetaminy) oraz lekach niestymulujących (atomoksetyna, guanfacyna, klonidyna), które poprawiają funkcje neuroprzekaźnikowe odpowiedzialne za uwagę i samoregulację. Monitorowanie leczenia obejmuje ocenę skuteczności, działań niepożądanych (np. utrata apetytu, zaburzenia snu), wzrostu, masy ciała oraz parametrów hemodynamicznych.
ADHD, agonista receptora alfa-2, atomoksetyna, deficyt funkcji wykonawczej, farmakoterapia, guanfacyna, Indywidualny Program Edukacyjny, inhibitor wychwytu zwrotnego noradrenaliny, klonidyna, lek niestymulujący, lek stymulujący, metylofenidat, mindfulness, modyfikacja stylu życia, neuroprzekaźnik, PCIT, pochodna amfetaminy, podejście multimodalne, terapia behawioralna, terapia poznawczo-behawioralna, terapia przez sztukę, terapia przez zabawę, terapia rodzinna, tik, trening umiejętności organizacyjnych, trening umiejętności rodzicielskich, trening umiejętności społecznych, wiloksazyna, zaburzenie lękowe, zaburzenie neurorozwojowe, zaburzenie uwagi - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Aripiprazole +pharma 15 mg
Arypiprazol, lek psycholeptyczny z grupy innych leków przeciwpsychotycznych (kod ATC: N05AX12), wykazuje unikalny mechanizm działania jako częściowy agonista receptorów dopaminowych D2/D3 i serotoninowych 5HT1a oraz antagonista 5HT2a. Jego farmakodynamiczny profil obejmuje również umiarkowane powinowactwo do receptorów D4, 5HT2c, 5HT7, alfa-1 adrenergicznych i H1 histaminowych, przy minimalnym wpływie na receptory muskarynowe. W badaniach PET potwierdzono dawkozależne blokowanie receptorów D2/D3 w OUN. Skuteczność arypiprazolu w leczeniu schizofrenii potwierdzono w badaniach krótkoterminowych (4-6 tygodni) oraz długoterminowych (52 tygodnie), gdzie wykazał porównywalną skuteczność do haloperydolu, z lepszą tolerancją i mniejszym odsetkiem przerwań terapii (43% vs 30%). W 26-tygodniowym badaniu zapobiegania nawrotom schizofrenii, arypiprazol zmniejszył częstość nawrotów do 34% w porównaniu z 57% w grupie placebo. Profil metaboliczny jest korzystny, z mniejszym przyrostem masy ciała (13% pacjentów z przyrostem ≥7% vs 33% przy olanzapinie) oraz brakiem istotnych zmian lipidów. Arypiprazol wykazuje neutralny wpływ na stężenie prolaktyny, co redukuje ryzyko hiperprolaktynemii i jej powikłań.
ADHD, cholesterol całkowity, drgawka, epizod maniakalny, epizod mieszany, ginekomastia, hiperaktywność dopaminergiczna, hiperprolaktynemia, hipoaktywność dopaminergiczna, mlekotok, objaw pozapiramidowy, objawy pozytywne i negatywne, pozytonowa tomografia emisyjna, przyrost masy ciała, rapid cycling, receptor dopaminowy D2, receptor serotoninowy 5HT1a, receptor serotoninowy 5HT2a, tik, zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu I, zaburzenie autystyczne, zaburzenie miesiączkowania, zapobieganie nawrotom, zespół Tourette’a - Leksykon leków
Działania niepożądane – Amertil Bio 10 mg
Cetyryzyna, będąca selektywnym antagonistą obwodowych receptorów H1, wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa przy dawce 10 mg stosowanej u dorosłych i dzieci powyżej 6 miesięcy. W badaniach klinicznych na ponad 3200 pacjentach najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi o częstości ≥1% były senność (9,63% vs 5,0% placebo), ból głowy (7,42% vs 8,07%), suchość błony śluzowej jamy ustnej (2,09% vs 0,82%) oraz zmęczenie (1,63% vs 0,95%). U dzieci w wieku 6 miesięcy do 12 lat najczęstsze działania niepożądane to biegunka (1,0% vs 0,6%), senność (1,8% vs 1,4%) oraz zmęczenie (1,0% vs 0,3%). Senność miała zazwyczaj nasilenie łagodne do umiarkowanego, a badania psychomotoryczne nie wykazały istotnego wpływu na funkcje OUN w zalecanych dawkach. Sporadycznie zgłaszano objawy antycholinergiczne, takie jak trudności w oddawaniu moczu czy zaburzenia akomodacji, mimo braku aktywności cholinolitycznej cetyryzyny.
aktywność psychomotoryczna, aminotransferaza, antagonista receptorów H1, bezsenność, bilirubina, cetyryzyna, czynność wątroby, drgawka, dyskineza, dystonia, działanie cholinolityczne, enzym wątrobowy, fosfataza alkaliczna, lek antycholinergiczny, małopłytkowość, niewyraźne widzenie, obrzęk naczynioruchowy, ośrodkowy układ nerwowy, parestezja, placebo, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, senność, substancja czynna, suchość błony śluzowej, tachykardia, tik, trombocytopenia, wstrząs anafilaktyczny, wysypka polekowa, zaburzenie akomodacji oka, zaburzenie psychiczne, zapalenie błony śluzowej nosa, zapalenie gardła, zatrzymanie moczu, zawrót głowy, zwiększenie apetytu - Leksykon chorób i schorzeń
Tiki – Etiologia i przyczyny
Tiki to mimowolne, powtarzalne ruchy lub wokalizacje, których etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca czynniki genetyczne, neurologiczne, immunologiczne i środowiskowe. Patofizjologia tików wiąże się z dysfunkcją obwodów korowo-prążkowiowo-wzgórzowo-korowych oraz zaburzeniami metabolizmu neuroprzekaźników, w tym dopaminy, serotoniny, GABA, glutaminianu, histaminy (receptor H3) i noradrenaliny. Badania wskazują na genetyczne podłoże tików, szczególnie w zespole Tourette’a, z modelem dziedziczenia wielogenowym i autosomalnym dominującym, choć penetracja jest niepełna. Czynniki środowiskowe, takie jak komplikacje okołoporodowe, ekspozycja na toksyny, infekcje (m.in. paciorkowce grupy A, enterowirusy, Toxoplasma gondii) oraz stres, mogą modulować ryzyko i nasilenie objawów. Wśród współistniejących zaburzeń neuropsychiatrycznych najczęściej obserwuje się ADHD (60%), OCD (27%) oraz zaburzenia lękowe i depresyjne.
ADHD, borelioza, choroba Huntingtona, dziedziczenie autosomalne dominujące, funkcjonalne zaburzenie neurologiczne, GABA, jądra podstawy, kora przedczołowa, neuralgia nerwu trójdzielnego, neuroprzekaźnik, OCD, PANDAS, PANS, porażenie mózgowe, prążkowie, przekaźnictwo GABA-ergiczne, spektrum autyzmu, tik, tik funkcjonalny, układ dopaminergiczny, układ glutaminergiczny, układ serotoninergiczny, wzgórze, zaburzenie czynnościowe, zaburzenie opozycyjno-buntownicze, zaburzenie tikowe, zapalenie mózgu, zespół Downa, zespół Tourette’a - Leksykon leków
Działania niepożądane – Symkinet MR 40 mg
Metylofenidat chlorowodorek, substancja czynna leku Symkinet MR, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które należy uwzględnić podczas monitorowania terapii. Najczęściej obserwuje się zmniejszenie łaknienia (≥1/10), jadłowstręt, umiarkowane zmniejszenie masy ciała i wzrostu u dzieci oraz zmniejszenie masy ciała u dorosłych (≥1/100 do <1/10). W zakresie zaburzeń psychicznych bardzo często występują bezsenność i nerwowość, a często labilność emocjonalna, zaburzenia psychotyczne, stany maniakalne, dezorientacja, próby samobójcze, omamy oraz tiki, w tym pogorszenie istniejących w zespole Tourette'a. Wpływ na ośrodkowy układ nerwowy obejmuje ból głowy (≥1/10), drżenie, senność, akatyzję, a rzadziej drgawki typu grand mal, ruchy choreoatetotyczne oraz złośliwy zespół neuroleptyczny. Działania sercowo-naczyniowe to m.in. ból w klatce piersiowej (≥1/100 do <1/10), nadciśnienie tętnicze, obwodowe marznięcie kończyn oraz bardzo rzadko nagła śmierć sercowa.
akatyzja, bezsenność, ból głowy, dławica piersiowa, dyspepsja, ginekomastia, jadłowstręt, krwiomocz, labilność emocjonalna, leukopenia, małopłytkowość, metylofenidat chlorowodorek, nadciśnienie tętnicze, nagła śmierć sercowa, napad drgawkowy grand mal, niedokrwistość, objaw Raynauda, obrzęk naczynioruchowy, omamy wzrokowe, pancytopenia, plamica małopłytkowa, powikłanie naczyniowo-mózgowe, priapizm, próba samobójcza, reakcja anafilaktyczna, ruchy choreoatetotyczne, śpiączka wątrobowa, stan maniakalny, suchość w jamie ustnej, tik, zaburzenia psychotyczne, zaburzenie akomodacji, zapalenie naczyń, zapalenie tętnic mózgowych, zespół Tourette’a, złośliwy zespół neuroleptyczny, zmniejszenie łaknienia, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych - Leksykon leków
Działania niepożądane – Singulair 5 5 mg
Singulair 5 mg (montelukast sodowy) został oceniony w szerokich badaniach klinicznych obejmujących około 4000 dorosłych i młodzieży (≥15 lat) oraz 1750 dzieci (6-14 lat). Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były ból głowy u dorosłych i młodzieży oraz ból brzucha u dzieci. Profil bezpieczeństwa pozostawał stabilny podczas długotrwałego stosowania (do 2 lat u dorosłych i 12 miesięcy u dzieci). Po wprowadzeniu do obrotu odnotowano dodatkowe działania niepożądane, m.in. zakażenia górnych dróg oddechowych (bardzo często), biegunka, nudności, wymioty, wysypka i gorączka (często), a także rzadkie przypadki trombocytopenii, reakcji nadwrażliwości, zaburzeń psychicznych i zespołu Churga-Strauss. Częstość występowania działań niepożądanych klasyfikowano zgodnie z konwencją: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000).
aminotransferaza, anafilaksja, astma, bezsenność, biegunka, ból brzucha, ból głowy, ból mięśni, ból stawów, eozynofilia płucna, gorączka, hipoestezja, kołatanie serca, koszmar senny, krwawienie z nosa, kurcz mięśni, mimowolne oddawanie moczu, montelukast sodowy, naciek eozynofilowy wątroby, nadpobudliwość psychoruchowa, napad drgawkowy, niestrawność, nudność, obrzęk naczynioruchowy, parestezja, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, siniak, skłonność do krwawień, somnambulizm, suchość błony śluzowej jamy ustnej, świąd, tabletka do rozgryzania i żucia, tabletka powlekana, tik, trombocytopenia, wymioty, wysypka, zaburzenie pamięci, zachowanie agresywne, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie wątroby, zawrót głowy, zespół Churga-Strauss - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Explemed 30 mg
Arypiprazol, dostępny w dawkach 10 mg, 15 mg i 30 mg, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym o unikalnym mechanizmie działania, obejmującym częściową agonistyczność receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5HT1A oraz antagonizm receptorów 5HT2A. Jego farmakodynamiczny profil pozwala na skuteczne leczenie schizofrenii oraz zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I, co potwierdzają liczne badania kliniczne. W badaniach krótkoterminowych u dorosłych pacjentów z schizofrenią arypiprazol wykazał istotną poprawę objawów psychotycznych w porównaniu z placebo, a w badaniach długoterminowych utrzymywał odpowiedź terapeutyczną na poziomie 77% (w porównaniu do 73% dla haloperydolu). Ponadto, arypiprazol charakteryzuje się korzystnym profilem metabolicznym, minimalizując ryzyko przyrostu masy ciała (13% pacjentów z przyrostem ≥7% masy ciała vs. 33% dla olanzapiny) oraz nie powoduje istotnych zmian lipidogramu. W zakresie prolaktyny, częstość hiperprolaktynemii wynosiła 0,3%, porównywalnie do placebo (0,2%), a obserwowano także hipoprolaktynemię u 0,4% pacjentów.
ADHD, arypiprazol, cholesterol całkowity, cholesterol HDL, cholesterol LDL, drażliwość w zaburzeniach autystycznych, epizod maniakalny, epizod maniakalny lub mieszany, hiperaktywność dopaminergiczna, hiperprolaktynemia, hipoprolaktynemia, lek przeciwpsychotyczny, lek psycholeptyczny, objawy maniakalne, objawy pozytywne i negatywne, objawy psychotyczne, parametry lipidowe, pozytonowa tomografia emisyjna, receptor dopaminowy D2, receptor serotoninowy 5HT1a, receptor serotoninowy 5HT2a, schizofrenia, skala Montgomery-Åsberg, skala PANSS, stabilizator nastroju, tik, triglicerydy, układ receptorowy, zaburzenia pozapiramidowe, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu I, zaburzenie autystyczne, zespół Tourette’a - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenia ruchowe – Etiologia i przyczyny
Zaburzenia ruchowe to heterogenna grupa schorzeń neurologicznych, obejmująca zaburzenia hiperkinetyczne i hipokinetyczne, o złożonej, wieloczynnikowej etiologii. Genetyka odgrywa istotną rolę, czego przykładem są choroby takie jak Huntingtona (mutacja genu na chromosomie 4, dziedziczenie autosomalne dominujące, ryzyko 50% dla potomstwa), Wilsona (dziedziczenie autosomalne recesywne) oraz około 10% przypadków choroby Parkinsona z mutacjami genu GBA. Neurodegeneracja, zwłaszcza degeneracja neuronów dopaminergicznych w istocie czarnej, jest kluczowa w patogenezie choroby Parkinsona, manifestującej się bradykinezją, sztywnością i drżeniem spoczynkowym. Inne neurodegeneracyjne przyczyny to zanik wieloukładowy (MSA) i zanik móżdżkowo-rdzeniowy. Urazy mózgu, udary, hipoksja oraz leki (np. przeciwpsychotyczne, metoklopramid) mogą indukować lub nasilać zaburzenia ruchowe, w tym parkinsonizm polekowy, dystonię i dyskinezy późne. Infekcje (np. zapalenie mózgu, tężec) oraz choroby autoimmunologiczne (np. toczeń, stwardnienie rozsiane) również przyczyniają się do ich rozwoju. Czynniki naczyniowe, takie jak udar mózgu (22% wtórnych zaburzeń ruchowych) i malformacje naczyniowe, oraz ekspozycja na toksyny środowiskowe (mangan, ołów, pestycydy) mają istotne znaczenie patogenetyczne.
alfa-synukleina, ataksja, bradykinezja, choroba Huntingtona, choroba Parkinsona, choroba Wilsona, ciałko Lewy’ego, czynnościowe zaburzenie ruchowe, drżenie samoistne, dyskineza późna, dystonia, istota czarna, jądro podstawne, krwotok podpajęczynówkowy, malformacja naczyniowa mózgu, mutacja genu GBA, parkinsonizm polekowy, pląsawica Sydenhama, proces neurodegeneracyjny, rezonans magnetyczny, spastyczność, tik, udar mózgu, uraz czaszkowo-mózgowy, zaburzenie hiperkinetyczne, zaburzenie hipokinetyczne, zaburzenie ruchowe, zanik wieloukładowy, zapalenie mózgu, zespół kompleksowego bólu regionalnego - Leksykon chorób i schorzeń
Mioklonie – Diagnostyka i diagnoza
Mioklonie to nagłe, krótkotrwałe, mimowolne skurcze mięśni, które mogą mieć różne pochodzenie anatomiczne: korowe, podkorowe, rdzeniowe lub obwodowe. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu neurologicznym oraz kluczowych badaniach elektrofizjologicznych, takich jak EEG, EMG i potencjały wywołane (np. SSEP). EEG pozwala na identyfikację mioklonii korowych i ewentualnych zmian napadowych, EMG ocenia aktywność mięśniową, a korelacja EEG-EMG umożliwia precyzyjną klasyfikację fizjologiczną. Badania obrazowe, przede wszystkim MRI, służą do wykrywania zmian strukturalnych w OUN, a badania laboratoryjne (ocena funkcji nerek, wątroby, elektrolitów, markerów autoimmunologicznych) oraz płynu mózgowo-rdzeniowego pomagają wykluczyć przyczyny metaboliczne, infekcyjne i zapalne. W wybranych przypadkach wskazane są badania genetyczne, zwłaszcza przy podejrzeniu dziedzicznych zespołów, takich jak zespół mioklonia-dystonia (mutacja genu SGCE) czy postępujące padaczki miokloniczne.
akatyzja, badanie elektrofizjologiczne, badanie genetyczne, badanie neurologiczne, ceroidolipofuscynoza neuronalna, choroba Alzheimera, choroba Creutzfeldta-Jakoba, choroba Lafory, choroba neurodegeneracyjna, choroba Unverrichta-Lundborga, drżenie, dystonia, elektroencefalografia, elektromiografia, jądra podstawne, mioklonie, mioklonie korowe, młodzieńcza padaczka miokloniczna, neuroblastoma, padaczka, pląsawica, płyn mózgowo-rdzeniowy, postępująca padaczka miokloniczna, rezonans magnetyczny, skurcz mięśni, somatosensoryczne potencjały wywołane, tik, tomografia komputerowa, zaburzenie mitochondrialne, zespół mioklonia-dystonia - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Apra-swift 30 mg
Arypiprazol, substancja czynna leku Apra-swift, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym o unikalnym mechanizmie działania jako częściowy agonista receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5-HT1a oraz antagonista receptorów 5-HT2a. W badaniach klinicznych potwierdzono jego skuteczność w leczeniu schizofrenii u dorosłych, młodzieży (13-17 lat) oraz w terapii epizodów maniakalnych w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I. Arypiprazol wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa, nie powodując istotnego przyrostu masy ciała (np. 13% pacjentów z przyrostem ≥7% masy ciała w porównaniu do 33% przy olanzapinie) oraz nie wywołując klinicznie istotnej hiperprolaktynemii (0,3% vs. 0,2% placebo). W badaniach długoterminowych arypiprazol utrzymuje poprawę kliniczną i zmniejsza ryzyko nawrotów schizofrenii i manii, wykazując przewagę nad placebo i porównywalną skuteczność do haloperydolu i litu. W populacji dzieci i młodzieży (6-17 lat) arypiprazol wykazuje skuteczność w leczeniu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych oraz zespołu Tourette’a, choć dane dotyczące długoterminowego bezpieczeństwa i skuteczności są ograniczone.
Farmakodynamicznie arypiprazol wykazuje silne powinowactwo do receptorów D2, D3, 5-HT1a i 5-HT2a, umiarkowane do receptorów D4, 5-HT2c, 5-HT7, alfa-1 adrenergicznych oraz H1 histaminowych, a także do miejsc wychwytu zwrotnego serotoniny, bez istotnego powinowactwa do receptorów muskarynowych. W badaniach PET wykazano dawkozależne zmniejszenie wiązania ligandu receptora D2/D3 w jądrze ogoniastym i skorupie mózgu. Profil działań niepożądanych obejmuje zaburzenia pozapiramidowe (do 28,3% u dzieci i młodzieży), senność, ból głowy i nudności. Arypiprazol charakteryzuje się korzystnym profilem metabolicznym, nie powodując istotnych zmian lipidogramu. W terapii skojarzonej z litem lub walproinianem zmniejsza ryzyko nawrotu choroby afektywnej dwubiegunowej o 46% (HR 0,54) i manii o 65% (HR 0,35), jednak nie wykazuje przewagi w zapobieganiu nawrotom depresji. W populacji pediatrycznej obserwuje się umiarkowany przyrost masy ciała (średnio 2,9 kg w 30 tygodni), a także zmiany stężenia prolaktyny, z częstym występowaniem hipoprolaktynemii.
ADHD, Apra-swift, arypiprazol, choroba dwubiegunowa, działanie agonistyczne, działanie antagonistyczne, epizod maniakalny, haloperydol, hiperaktywność dopaminergiczna, hiperprolaktynemia, hipoprolaktynemia, lek przeciwpsychotyczny, lek psycholeptyczny, lit, objawy maniakalne, objawy negatywne, objawy pozytywne, objawy psychotyczne, pozytonowa tomografia emisyjna, profil lipidowy, receptor dopaminowy D2, receptor serotoninowy 5-HT1A, receptor serotoninowy 5HT2a, schizofrenia, stabilizator nastroju, stężenie prolaktyny, tik, walproinian, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie autystyczne, zaburzenie pozapiramidowe, zespół Tourette’a - Leksykon chorób i schorzeń
Tiki – Patofizjologia i mechanizm
Tiki, definiowane jako nagłe, szybkie, powtarzalne i nierytmiczne ruchy lub wokalizacje, są kluczowym objawem zespołu Tourette’a i innych zaburzeń tikowych. Patofizjologia tików opiera się na dysfunkcji obwodów korowo-prążkowiowo-wzgórzowo-korowych (CSTC), gdzie nieprawidłowości w jądrze ogoniastym, wzgórzu i korze czołowej prowadzą do odhamowania układu ruchowego i limbicznego. Zaburzenia neuroprzekaźnictwa, zwłaszcza nadmierna aktywność dopaminergiczna i nadwrażliwość receptorów D2, są centralnym mechanizmem, potwierdzonym przez skuteczność antagonistów dopaminy. Ponadto, dysfunkcja hamowania GABA-ergicznego oraz zaangażowanie układów glutaminergicznego, serotoninergicznego, cholinergicznego i histaminergicznego również odgrywają istotną rolę. Czynniki genetyczne, potwierdzone wyższą zgodnością tików u bliźniąt jednojajowych (66% vs. 34%), oraz czynniki środowiskowe, takie jak infekcje paciorkowcem grupy A (GABHS) i inne patogeny, wpływają na rozwój i przebieg zaburzeń tikowych. Zaawansowane techniki neuroobrazowania (MRI, DTI, PET, fMRI) wykazały zmniejszenie objętości jądra ogoniastego, utratę asymetrii jąder podstawy oraz zmiany w integralności istoty białej i funkcjonalnych połączeniach mózgowych, co potwierdza neurorozwojowy charakter zespołu Tourette’a.
antagonista dopaminy, Borrelia burgdorferi, ekspozycja i zapobieganie reakcji, funkcjonalny rezonans magnetyczny, gałka blada wewnętrzna, głęboka stymulacja mózgu, integracja sensoryczno-motoryczna, jądra podstawy, jądro ogoniaste, kompleksowa interwencja behawioralna dla tików, lek przeciwpsychotyczny, mycoplasma pneumoniae, obrazowanie tensora dyfuzji, obwód korowo-prążkowiowo-wzgórzowo-korowy, paciorkowiec grupy A, PANDAS, prążkowie, przezczaszkowa stymulacja magnetyczna, przezczaszkowa stymulacja prądem stałym, receptor dopaminowy, tik, tomografia emisyjna pojedynczego fotonu, transmisja dopaminergiczna, układ dopaminergiczny, układ glutaminergiczny, układ serotoninergiczny, zaburzenie neurorozwojowe, zaburzenie tikowe, zespół Tourette’a - Leksykon leków
Działania niepożądane – Montelukast Bluefish Pharma 4 mg
Montelukast Bluefish Pharma, zawierający montelukast sodowy, jest stosowany w terapii astmy u różnych grup wiekowych, od niemowląt (6 miesięcy) do dorosłych. Badania kliniczne obejmujące około 4000 dorosłych i młodzieży (≥15 lat), 1750 dzieci w wieku 6-14 lat, 851 dzieci 2-5 lat oraz 175 dzieci 6 miesięcy do 2 lat wykazały, że najczęstsze działania niepożądane (≥1/100 do <1/10) różnią się w zależności od wieku i obejmują m.in. ból głowy, ból brzucha, hiperkinezję, astmę, biegunkę, wypryskowe zapalenie skóry oraz pragnienie. Długotrwałe stosowanie montelukastu (do 2 lat u dorosłych i do 12 miesięcy u dzieci) nie zmienia profilu bezpieczeństwa leku.
AlAT, anafilaksja, AspAT, astma, astma okresowa, ból brzucha, ból mięśni, ból stawów, działanie niepożądane, enzym wątrobowy, eozynofilia, eozynofilia płucna, granulat, hiperkinezja, kołatanie serca, krwawienie z nosa, kurcz mięśni, mimowolne oddawanie moczu, montelukast sodowy, naciek eozynofilowy wątroby, nadpobudliwość psychoruchowa, napad drgawkowy, niestrawność, obrzęk naczynioruchowy, omam, parestezja, podwyższone aminotransferazy, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, skłonność do krwawień, somnambulizm, suchość jamy ustnej, świąd, tabletka do rozgryzania i żucia, tabletka powlekana, tik, trombocytopenia, wypryskowe zapalenie skóry, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zaburzenie pamięci, zaburzenie snu, zaburzenie uwagi, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie naczyń krwionośnych, zapalenie wątroby, zapalenie wątroby cholestatyczne, zapalenie wątroby wątrobowokomórkowe, zespół Churga-Strauss - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cetigran 10 mg
Cetyryzyna dichlorowodorek w dawce 10 mg, stosowana jako selektywny antagonista obwodowych receptorów H1, wykazuje stosunkowo dobry profil bezpieczeństwa, jednakże w badaniach klinicznych i obserwacjach po wprowadzeniu do obrotu odnotowano działania niepożądane, głównie ze strony ośrodkowego układu nerwowego. Najczęściej zgłaszane objawy to senność (9,63% vs 5,00% placebo), ból głowy (7,42% vs 8,07% placebo), suchość błony śluzowej jamy ustnej (2,09% vs 0,82% placebo) oraz zmęczenie (1,63% vs 0,95% placebo). W populacji pediatrycznej (6 miesięcy–12 lat) częstość działań niepożądanych była nieco niższa, z sennością występującą u 1,8% dzieci. Rzadziej obserwowano reakcje nadwrażliwości, zaburzenia psychiczne (agresja, splątanie, depresja, omamy), drgawki, tachykardię oraz zaburzenia czynności wątroby, które w większości przypadków ustępowały po odstawieniu leku.
aktywność cholinolityczna, aminotransferaza, antagonista receptorów H1, bezsenność, biegunka, cetyryzyna dichlorowodorek, depresja, dyskineza, dystonia, działanie niepożądane, enzym wątrobowy, fosfataza alkaliczna, GGTP, myśl samobójcza, nudności, obrzęk naczynioruchowy, omam, omdlenie, ośrodkowy układ nerwowy, paradoksalne pobudzenie, parestezja, pobudzenie, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, reakcja skórna, rotacja gałek ocznych, splątanie, stężenie bilirubiny, suchość błony śluzowej jamy ustnej, świąd, tachykardia, tik, trombocytopenia, trudność w oddawaniu moczu, wstrząs anafilaktyczny, wysypka polekowa, zaburzenie akomodacji oka, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie smaku, zapalenie błony śluzowej nosa, zatrzymanie moczu, zawroty głowy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Hydroxyzine Orion 25 mg
Hydroksyzyna chlorowodorek, substancja czynna preparatu Hydroxyzine Orion (dostępnego w dawkach 10 mg i 25 mg), wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, z których najczęstsze to depresja ośrodkowego układu nerwowego manifestująca się sennością (13,74% vs 2,70% placebo), zmęczeniem (1,36% vs 0,63% placebo), suchością w jamie ustnej (1,22% vs 0,63% placebo) oraz bólem głowy (1,63% vs 1,90% placebo). Działania te mogą ulegać zmniejszeniu po kilku dniach terapii. W rzadkich przypadkach obserwuje się paradoksalne pobudzenie, zwłaszcza u dzieci i osób starszych. Ponadto hydroksyzyna może wywoływać działania przeciwcholinergiczne, reakcje nadwrażliwości, zaburzenia psychomotoryczne oraz przeciwmuskarynowe. W badaniach klinicznych dawka 50 mg/dobę była stosowana u 735 pacjentów, co pozwoliło na dokładną ocenę profilu bezpieczeństwa leku.
anafilaksja, częstoskurcz komorowy, depresja ośrodkowego układu nerwowego, dezorientacja, dyskineza, dystonia, działanie przeciwcholinergiczne, działanie przeciwmuskarynowe, hydroksyzyna chlorowodorek, komorowe zaburzenie rytmu serca, małopłytkowość, migotanie komór, moczenie mimowolne, niedociśnienie tętnicze, obrzęk naczynioruchowy, omam, ostra uogólniona osutka krostkowa, paradoksalne pobudzenie, parestezja, pemfigoid, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, rumień wielopostaciowy, sedacja, skurcz oskrzeli, splątanie, tik, toksyczna nekroliza naskórka, torsade de pointes, utrwalona wysypka polekowa, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie akomodacji, zaburzenie koordynacji ruchowej, zaburzenie rytmu serca, zapalenie wątroby, zatrzymanie moczu, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Atomoksetyna Medice 25 mg
Atomoksetyna, stosowana głównie w populacji pediatrycznej, wiąże się z szeregiem działań niepożądanych, które należy monitorować w celu zapewnienia bezpieczeństwa terapii. Najczęściej obserwowane objawy to ból głowy (19%), ból brzucha (18%) oraz zmniejszenie łaknienia (16%), które zazwyczaj mają charakter przejściowy i rzadko prowadzą do przerwania leczenia (częstość rezygnacji odpowiednio 0,1%, 0,2% i 0,0%). W początkowym okresie terapii u 10-11% pacjentów mogą wystąpić nudności, wymioty i senność, które również są łagodne lub umiarkowane. Atomoksetyna wpływa na układ krążenia, powodując przyspieszenie tętna oraz wzrost ciśnienia tętniczego, a także może wywoływać niedociśnienie ortostatyczne (0,2%) i omdlenia (0,8%), co wymaga ostrożności u pacjentów z predyspozycjami do tych stanów.
agresja, anoreksja, astenia, atomoksetyna, bezsenność, ból brzucha, ból głowy, ból narządów płciowych, ból w klatce piersiowej, chwiejność emocjonalna, częstoskurcz zatokowy, depresja, drażliwość, drżenie, duszność, dysuria, hiperbilirubinemia, kołatanie serca, lęk, letarg, migrena, nadciśnienie tętnicze, nadmierna potliwość, napad drgawkowy, niedociśnienie ortostatyczne, niedoczulica, niestrawność, nudności, obniżony nastrój, omamy, omdlenie, opóźnienie przyrostu masy ciała, ostra niewydolność wątroby, parestezja, pobudzenie, priapizm, przyspieszenie tętna, psychoza, reakcja alergiczna, rozszerzenie źrenic, senność, świąd, tik, wahania nastroju, wrogość, wydłużenie odstępu QT, wymioty, wysypka, zachowanie samobójcze, zapalenie skóry, zapalenie wątroby, zaparcie, zatrzymanie moczu, zawroty głowy, zespół Raynauda, zmniejszenie łaknienia, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Tiki – Epidemiologia
Tiki, definiowane jako nagłe, szybkie, powtarzające się i nierytmiczne ruchy lub wokalizacje, są najczęstszymi zaburzeniami ruchowymi u dzieci, z częstością występowania w populacji szkolnej wynoszącą 6-12%, a tiki przejściowe pojawiają się u 20-25% dzieci. Zespół Tourette’a (ZT) dotyka około 0,3-1,0% dzieci w wieku szkolnym, z przewagą chłopców (stosunek płci 5:1). Tiki rozpoczynają się zwykle między 3 a 8 rokiem życia, z największym nasileniem między 10 a 12 rokiem życia, a około 50% pacjentów jest wolnych od tików do 18 roku życia. Przewlekłe zaburzenia tikowe, w tym ZT, występują u około 1% populacji ogólnej, a u dzieci z edukacją specjalną częstość tików sięga 20-23%, z 5,3-7,0% spełniającymi kryteria ZT. Współwystępowanie zaburzeń psychiatrycznych jest wysokie – u 83% dzieci z ZT stwierdza się inne zaburzenia, takie jak ADHD (19,1%), zaburzenia lękowe (29,6%) czy OCD (8,7%). Epidemiologia tików jest utrudniona przez fluktuacje objawów, niską świadomość i różnice w metodologii badań, co wpływa na zróżnicowanie szacunków rozpowszechnienia.
ADHD, CBIT, fluktuacja, kompleksowa interwencja behawioralna, OCD, przebieg kliniczny, przewlekłe zaburzenie tikowe, remisja, schorzenie współistniejące, standaryzowana zapadalność, tik, tik prosty, tik ruchowy, tik wokalny, tik złożony, zaburzenie lękowe, zaburzenie nastroju, zaburzenie neurorozwojowe, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie społeczne, zaburzenie ze spektrum autyzmu, zapadalność, zespół Tourette’a - Leksykon leków
Działania niepożądane – Hydroxyzinum Hasco 10 mg/5 ml
Hydroksyzyna w postaci syropu Hydroxyzinum Hasco (10 mg/5 ml) wykazuje działania niepożądane głównie związane z depresyjnym lub paradoksalnym pobudzającym wpływem na ośrodkowy układ nerwowy, działaniem przeciwcholinergicznym oraz reakcjami nadwrażliwości. W badaniach klinicznych na 735 pacjentach stosujących dawkę 50 mg/dobę odnotowano najczęściej senność (13,74% vs 2,70% placebo), ból głowy (1,63% vs 1,90%), zmęczenie (1,36% vs 0,63%) oraz suchość w ustach (1,22% vs 0,63%). Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłoszono także rzadkie i bardzo rzadkie działania niepożądane, takie jak reakcje alergiczne (w tym wstrząs anafilaktyczny), zaburzenia psychiczne (pobudzenie, splątanie, dezorientacja, omamy), neurologiczne (drgawki, dyskineza), kardiologiczne (tachykardia, torsade de pointes, wydłużenie QT), a także zaburzenia żołądkowo-jelitowe, skórne i nerkowe.
cetyryzyna, chlorowodorek hydroksyzyny, drgawka, dyskineza, dystonia, działanie przeciwcholinergiczne, komorowe zaburzenia rytmu serca, małopłytkowość, niedociśnienie tętnicze, obrzęk naczynioruchowy, ośrodkowy układ nerwowy, ostra uogólniona osutka krostkowa, parestezja, pokrzywka, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, rumień wielopostaciowy, skurcz oskrzeli, tachykardia, tik, torsade de pointes, wstrząs anafilaktyczny, wydłużenie odstępu QT, wysypka polekowa, zaburzenie akomodacji, zapalenie skóry, zatrzymanie moczu, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Medikinet CR 5 mg
Medikinet CR (chlorowodorek metylofenidatu) w postaci kapsułek o zmodyfikowanym uwalnianiu wymaga szczególnej ostrożności podczas przepisywania i stosowania, zwłaszcza u pacjentów pediatrycznych w wieku 6-18 lat z ADHD. Decyzja o terapii powinna być poprzedzona dokładną oceną nasilenia i przewlekłości objawów. Długotrwałe stosowanie powyżej 12 miesięcy wymaga regularnego monitorowania parametrów klinicznych, takich jak stan układu krążenia, wzrost i masa ciała u dzieci, łaknienie oraz pojawienie się lub nasilenie zaburzeń psychicznych (np. tiki ruchowe i wokalne, agresja, lęk, depresja, psychoza, mania). Zaleca się coroczne próby odstawienia leku, szczególnie u dzieci w okresie wakacyjnym, w celu oceny funkcjonowania bez farmakoterapii. Metylofenidat jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 6 lat oraz osób powyżej 60 lat ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności.
ADHD, badanie kliniczne kontrolowane, chlorowodorek metylofenidatu, ciśnienie skurczowe i rozkurczowe, działanie sympatykomimetyczne, kapsułka o zmodyfikowanym uwalnianiu, kardiomiopatia, komorowe zaburzenia rytmu, lek pobudzający, mózgowe porażenie połowicze, nagła śmierć sercowa, niedokrwienie mózgu, objawy neurologiczne, ocena kardiologiczna, ośrodkowy układ nerwowy, perseweracja, podniecenie, psychoza, reakcja idiosynkratyczna, tik, zaburzenia sercowo-naczyniowe, zapalenie naczyń mózgowych - Leksykon chorób i schorzeń
Tiki – Diagnostyka i diagnoza
Zaburzenia tikowe, obejmujące tiki ruchowe i wokalne, są powszechnymi neuropsychiatrycznymi schorzeniami wieku rozwojowego, z przewagą występowania u chłopców (ok. 5-krotnie częściej niż u dziewcząt). Diagnostyka opiera się na kryteriach DSM-5, które wyróżniają zespół Tourette’a (co najmniej dwa tiki ruchowe i jeden wokalny utrzymujące się ponad rok, z początkiem przed 18. rokiem życia), przewlekłe zaburzenia tikowe (jeden typ tików utrzymujący się ponad rok) oraz przemijające zaburzenia tikowe (trwające krócej niż 12 miesięcy). Kluczowe jest wykluczenie innych przyczyn tików, takich jak choroby neurologiczne, stosowanie leków czy substancji psychoaktywnych. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu neurologicznym, nagraniach wideo oraz skalach oceny nasilenia tików (np. Yale Global Tic Severity Scale), a także badaniach dodatkowych, takich jak poziom TSH, MRI mózgu czy EEG, w zależności od wskazań klinicznych.
ADHD, badanie genetyczne, biomarker, choroba Huntingtona, drżenie, dystonia, elektroencefalografia, infekcja paciorkowcowa, kompulsja, koprolalia, mioklonia, napad częściowy złożony, napad padaczkowy, neuroobrazowanie, niedoczynność tarczycy, PANDAS, pląsawica, pląsawica Sydenhama, powirusowe zapalenie mózgu, przemijające zaburzenie tikowe, przewlekłe zaburzenie tikowe, tik, tik ruchowy, tik wokalny, Yale Global Tic Severity Scale, zaburzenie lękowe, zaburzenie nastroju, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie snu, zaburzenie tikowe, zaburzenie ze spektrum autyzmu, zachowanie opozycyjno-buntownicze, zespół Tourette’a - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba nadpobudliwości z deficytem uwagi (adhd) – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka ADHD u dzieci, najczęstszego zaburzenia neurorozwojowego występującego u 5-8% dzieci w wieku szkolnym, opiera się na kryteriach DSM-5, które wymagają obecności co najmniej 6 objawów nieuwagi i/lub nadpobudliwości-impulsywności u dzieci do 16 roku życia, utrzymujących się przez minimum 6 miesięcy, obecnych przed 12 rokiem życia i występujących w co najmniej dwóch środowiskach. Diagnoza wymaga wieloźródłowego zebrania danych, w tym szczegółowego wywiadu klinicznego, informacji od rodziców i nauczycieli oraz zastosowania standaryzowanych skal oceny, takich jak Skala Vanderbilt, Skala Connersa czy system ASEBA. Kompleksowa ocena medyczna, w tym badanie fizykalne, neurologiczne oraz ocena wzroku i słuchu, jest niezbędna do wykluczenia innych przyczyn objawów. Różnicowanie ADHD od zaburzeń lękowych, nastroju, zachowania, uczenia się, snu, spektrum autyzmu czy zaburzeń drgawkowych jest kluczowe, zwłaszcza że u większości dzieci z ADHD współwystępują dodatkowe zaburzenia, takie jak zaburzenia uczenia się (20-60%), opozycyjno-buntownicze, lękowe czy tiki.
ADHD, ADHD typu mieszanego, ADHD z przewaga nadpobudliwości-impulsywności, ADHD z przewagą nieuwagi, Amerykańska Akademia Pediatrii, badanie obrazowe mózgu, biomarker, diagnostyka różnicowa, funkcja wykonawcza, interwencja edukacyjna, klasyfikacja DSM-5, leczenie farmakologiczne, lek stymulujący, naddiagnostyka, nadpobudliwość-impulsywność, neurolog dziecięcy, nieuwaga, ocena neuropsychologiczna, ocena psychologiczna, pediatra rozwojowy, psychiatra dziecięcy, psycholog dziecięcy, skala Connersa, terapia behawioralna, terapia poznawczo-behawioralna, test inteligencji, tik, wywiad kliniczny, zaburzenie drgawkowe, zaburzenie lękowe, zaburzenie nastroju, zaburzenie neurorozwojowe, zaburzenie opozycyjno-buntownicze, zaburzenie snu, zaburzenie uczenia się, zaburzenie zachowania, zaburzenie ze spektrum autyzmu, zespół Tourette’a - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Atofab
Produkt leczniczy Atofab zawierający atomoksetynę stosowany w terapii ADHD wymaga szczególnej uwagi ze względu na ryzyko wystąpienia zachowań samobójczych, zwłaszcza u dzieci i młodzieży, oraz potencjalne poważne działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego. U pacjentów leczonych atomoksetyną obserwowano niewielkie przyspieszenie tętna (średnio <10 uderzeń/min) i wzrost ciśnienia tętniczego (średnio <5 mm Hg), jednak u 8-12% dzieci i młodzieży oraz 6-10% dorosłych występowały istotne zmiany tętna (≥20 uderzeń/min) i ciśnienia (≥15-20 mm Hg), które u 15-26% dzieci i 27-32% dorosłych utrzymywały się lub nasilały. Przed rozpoczęciem terapii konieczna jest dokładna ocena kardiologiczna, a podczas leczenia systematyczne monitorowanie tętna i ciśnienia tętniczego, szczególnie u pacjentów z istniejącymi zaburzeniami układu krążenia. Atofab jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami sercowo-naczyniowymi i mózgowo-naczyniowymi, a w przypadku wystąpienia objawów takich jak kołatanie serca, ból w klatce piersiowej czy omdlenia, wskazana jest pilna konsultacja kardiologiczna.
ADHD, atomoksetyna, choroba mózgowo-naczyniowa, ciężkie zaburzenie depresyjne, ciśnienie tętnicze krwi, drgawka, nagły zgon, objaw psychotyczny, obrzęk naczynioruchowy, omam, ostra niewydolność wątroby, pokrzywka, przerost mięśnia sercowego, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, tachykardia, tik, uszkodzenie wątroby, wysypka, zaburzenie lękowe, zaburzenie psychotyczne, zaburzenie sercowo-naczyniowe, zachowanie agresywne, zachowanie samobójcze, zespół Tourette’a, żółtaczka - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Atenza
Produkt leczniczy Atenza, zawierający metylofenidat chlorowodorek, jest wskazany do leczenia zespołu ADHD u dzieci i młodzieży w wieku 6-18 lat, po dokładnej ocenie nasilenia i przewlekłości objawów. Nie jest zalecany u dzieci poniżej 6 lat oraz u osób w podeszłym wieku (powyżej 65 lat) ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności. Długotrwałe stosowanie metylofenidatu powyżej 12 miesięcy wymaga szczegółowego monitorowania stanu zdrowia pacjenta, w tym parametrów układu sercowo-naczyniowego, rozwoju, masy ciała, apetytu oraz występowania zaburzeń psychicznych. Leczenie nie powinno być bezterminowe, a u dzieci i młodzieży zaleca się przerwanie terapii podczas lub po okresie dojrzewania.
brak spontaniczności, depresja, długookresowa terapia, drażliwość, laktoza jednowodna, mania, metylofenidat chlorowodorek, perseweracja, pobudzenie psychoruchowe, psychoza, tabletka powlekana, tik, tik ruchowy, tik wokalny, układ sercowo-naczyniowy, urojenie, zaburzenie łaknienia, zaburzenie lękowe, zaburzenie psychiczne, zachowanie agresywne, zespół ADHD - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Aripsan 5 mg
Arypiprazol, substancja czynna leku Aripsan, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym o mechanizmie częściowego agonizmu receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5HT1a oraz antagonizmu receptorów 5HT2a. W badaniach PET wykazano dawkozależne zmniejszenie wiązania ligandu receptora D2/D3 w jądrze ogoniastym i skorupie, potwierdzając działanie in vivo. Skuteczność arypiprazolu w leczeniu schizofrenii potwierdzono w badaniach krótkoterminowych (4-6 tygodni) na 1228 pacjentach, wykazując istotną poprawę objawów pozytywnych i negatywnych. W badaniu 52-tygodniowym arypiprazol utrzymywał odpowiedź terapeutyczną u 77% pacjentów, z lepszą tolerancją niż haloperydol. W 26-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo arypiprazol zmniejszył ryzyko nawrotu schizofrenii (34% vs 57%). W porównaniu z olanzapiną wykazał mniejszy przyrost masy ciała (≥7% u 13% vs 33%). Analiza lipidogramu nie wykazała klinicznie istotnych zmian parametrów lipidowych (np. cholesterol całkowity zmiana -0,15 mmol/l vs -0,11 mmol/l placebo).
ADHD, antagonizm, arypiprazol, cholesterol HDL, cholesterol LDL, częściowy agonizm, epizod maniakalny, epizod mieszany, hiperaktywność dopaminergiczna, hipoaktywność dopaminergiczna, leczenie skojarzone, lek przeciwpsychotyczny, objaw maniakalny, objaw psychotyczny, objawy pozytywne i negatywne, pozytonowa tomografia emisyjna, prolaktyna, receptor dopaminowy D2, receptor serotoninowy, schizofrenia, szybka zmiana faz, tik, triglicerydy, wiązanie receptorowe, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie autystyczne, zaburzenie pozapiramidowe, zespół Tourette’a - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cetip 10 mg
Cetyryzyna dichlorowodorek w dawce 10 mg/dobę, stosowana jako lek przeciwhistaminowy, wykazuje profil bezpieczeństwa potwierdzony w badaniach klinicznych obejmujących ponad 3200 pacjentów. Najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym jest senność (9,63% vs 5,00% placebo), zwykle o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu, niezakłócająca istotnie codziennych funkcji. Inne często występujące działania obejmują ból głowy (7,42% vs 8,07% placebo), zawroty głowy (1,10% vs 0,98%), suchość w jamie ustnej (2,09% vs 0,82%) oraz nudności (1,07% vs 1,14%). Rzadziej notowano zaburzenia czynności wątroby (zwiększona aktywność aminotransferaz, fosfatazy alkalicznej, gamma-glutamylotranspeptydazy oraz bilirubiny), które ustępowały po odstawieniu leku. U dzieci w wieku 6-12 lat najczęstsze działania niepożądane to biegunka (1,0% vs 0,6% placebo), senność (1,8% vs 1,4%), zapalenie błony śluzowej nosa (1,4% vs 1,1%) oraz zmęczenie (1,0% vs 0,3%).
aminotransferaza, amnezja, antagonista receptorów H1, cetyryzyna dichlorowodorek, częstoskurcz, drgawki, dyskineza, dystonia, działanie cholinolityczne, enzymy wątrobowe, fosfataza alkaliczna, gamma-glutamylotranspeptydaza, lek przeciwhistaminowy, małopłytkowość, nadwrażliwość, obrzęk naczynioruchowy, ośrodkowy układ nerwowy, parestezja, pobudzenie OUN, pobudzenie psychoruchowe, pokrzywka, rotacja gałek ocznych, stężenie bilirubiny, suchość jamy ustnej, świąd, tik, trudność w oddawaniu moczu, wstrząs anafilaktyczny, wysypka polekowa, zaburzenie akomodacji, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie pamięci, zaburzenie ruchowe, zaburzenie smaku, zapalenie błony śluzowej nosa, zapalenie gardła, zatrzymanie moczu - Leksykon substancji czynnych
Haloperydol – Wskazania do stosowania
Haloperydol, należący do grupy leków przeciwpsychotycznych (neuroleptyków), jest dostępny w formie tabletek, kropli doustnych (0,2%) oraz roztworu do wstrzykiwań. Wskazania do jego stosowania u dorosłych obejmują leczenie schizofrenii i zaburzeń schizoafektywnych, ostrego pobudzenia psychoruchowego, epizodów manii w chorobie afektywnej dwubiegunowej, majaczenia, agresji i objawów psychotycznych w demencji (Alzheimer i demencja naczyniowa), tików (w tym zespołu Gillesa de la Tourette’a), pląsawicy w chorobie Huntingtona oraz zapobieganie i leczenie nudności i wymiotów pooperacyjnych. Postać parenteralna jest szczególnie wskazana w stanach wymagających szybkiej interwencji, np. ciężkie pobudzenie psychoruchowe lub niemożność podania leku doustnie. Warto podkreślić, że haloperydol jest stosowany często po niepowodzeniu innych metod terapeutycznych lub gdy inne leki są nieskuteczne bądź nietolerowane.
autyzm, całościowe zaburzenie rozwoju, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba Huntingtona, demencja alzheimerowska, demencja naczyniowa, działanie niepożądane, epizod manii, haloperydol, krople doustne haloperydolu, lek przeciwpsychotyczny, majaczenie, neuroleptyk, nudności pooperacyjne, pląsawica, pobudzenie psychoruchowe, postać parenteralna, roztwór do wstrzykiwań, schizofrenia, stan majaczeniowy, tik, zaburzenie funkcjonowania, zaburzenie neurologiczne, zaburzenie psychiczne, zaburzenie psychotyczne, zaburzenie schizoafektywne, zespół Tourette’a - Leksykon leków
Działania niepożądane – Hydroxyzine Orion 10 mg
Hydroksyzyna, lek przeciwhistaminowy, wykazuje przede wszystkim działanie depresyjne na ośrodkowy układ nerwowy, manifestujące się sennością (13,74% pacjentów przy dawce 50 mg/dobę), zmęczeniem (1,36%) oraz zawrotami głowy. Efekty te zwykle ustępują po kilku dniach terapii. Wśród innych często obserwowanych działań niepożądanych znajdują się suchość w jamie ustnej (1,22%), bóle głowy (1,63%) oraz reakcje przeciwcholinergiczne i nadwrażliwości. Rzadziej występują poważniejsze objawy, takie jak drgawki, dezorientacja, omamy, a także zaburzenia rytmu serca, w tym zatrzymanie akcji serca i migotanie komór. Hydroksyzyna może również powodować wydłużenie odstępu QT, co zwiększa ryzyko torsade de pointes, szczególnie niebezpiecznego polimorficznego częstoskurczu komorowego.
anafilaksja, częstoskurcz komorowy, depresja ośrodkowego układu nerwowego, dezorientacja, dyskineza, dystonia, działanie przeciwmuskarynowe, działanie sedatywne, efekt przeciwcholinergiczny, hydroksyzyna, lek przeciwhistaminowy, małopłytkowość, MedDRA, migotanie komór, niedociśnienie tętnicze, obrzęk naczynioruchowy, omam, parestezja, pemfigoid, pokrzywka, polimorficzny częstoskurcz komorowy, reakcja nadwrażliwości, rumień wielopostaciowy, skurcz oskrzeli, splątanie, tik, toksyczna nekroliza naskórka, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QT, wysypka grudkowo-plamkowa, wysypka polekowa, wysypka rumieniowa, zaburzenie akomodacji, zapalenie skóry, zapalenie wątroby, zatrzymanie moczu, zespół Stevensa-Johnsona, zwiększenie transaminaz - Leksykon leków
Działania niepożądane – Montelukast Sandoz 4 mg
Montelukast Sandoz, dostępny w formie tabletek do rozgryzania i żucia (4 mg) oraz innych postaci dostosowanych do wieku pacjentów, został poddany szerokim badaniom klinicznym obejmującym różne grupy wiekowe, od niemowląt (6 miesięcy) po dorosłych. Długotrwałe stosowanie leku, nawet do 2 lat u dorosłych i do 12 miesięcy u dzieci w wieku 6-14 lat, nie wykazało zmiany profilu bezpieczeństwa. Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były bóle głowy u pacjentów powyżej 6 lat, natomiast u młodszych dzieci dominowały objawy ze strony przewodu pokarmowego (ból brzucha, biegunka) oraz zmiany skórne (wypryskowe zapalenie skóry, wysypka). W najmłodszej grupie (6 miesięcy – 2 lata) obserwowano także hiperkinezję i objawy astmy.
anafilaksja, astenia, astma okresowa, bezsenność, biegunka, ból brzucha, ból głowy, ból mięśni, ból stawów, depresja, dezorientacja, enureza, eozynofilia płucna, gorączka, hiperkineza, jąkanie, kołatanie serca, krwawienie z nosa, kurcz mięśni, lunatykowanie, małopłytkowość, myśl samobójcza, naciek eozynofilowy wątroby, nadmierna aktywność psychoruchowa, napad drgawkowy, niedoczulica, niestrawność, nudność, obrzęk, obrzęk naczynioruchowy, omam, parestezja, podwyższona aktywność aminotransferaz, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, senność, siniak, skłonność do krwawień, suchość jamy ustnej, świąd, tik, uczucie zmęczenia, wymioty, wypryskowe zapalenie skóry, wysypka, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zaburzenie pamięci, zaburzenie uwagi, zachowanie agresywne, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie wątroby, zawrót głowy, zespół Churga-Strauss - Leksykon leków
Działania niepożądane – Concerta 18 mg
Metylofenidat chlorowodorek, substancja czynna leku Concerta, wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych o różnej częstości i nasileniu, potwierdzonych badaniami klinicznymi oraz zgłoszeniami po wprowadzeniu do obrotu. Najczęściej obserwowane działania niepożądane dotyczą układu nerwowego i psychiki, w tym bezsenność, nerwowość i ból głowy (≥1/10), a także labilność emocjonalna, agresja, pobudzenie, lęk, depresja, drażliwość i tiki (≥1/100 do <1/10). Metylofenidat może powodować istotne zmiany hemodynamiczne, takie jak wzrost ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca (≥1/10), a w rzadkich przypadkach zgłaszano nagłą śmierć sercową (<1/10 000). U dzieci długotrwałe stosowanie leku może prowadzić do opóźnienia wzrastania i umiarkowanego zmniejszenia przyrostu masy ciała (≥1/10), co wymaga regularnej kontroli antropometrycznej. Ponadto, częstość występowania zaburzeń hematologicznych, takich jak niedokrwistość, leukopenia, trombocytopenia i plamica małopłytkowa, wynosi ≥1/100 do <1/10, a reakcje nadwrażliwości pojawiają się niezbyt często (≥1/1000 do <1/100).
agresja, bezsenność, ból głowy, ból głowy napięciowy, bruksizm, ciśnienie tętnicze krwi, częstomocz, depresja, drażliwość, drgawka, dysfemia, dyskineza, działanie niepożądane, ginekomastia, hiperaktywność psychoruchowa, jadłowstręt, jąkanie, krwiomocz, krwotok mózgowy, labilność emocjonalna, lęk, leukopenia, mania, metylofenidat chlorowodorek, myśl samobójcza, nagła śmierć sercowa, nerwowość, niedokrwienne zaburzenie neurologiczne, niedokrwistość, nietrzymanie moczu, obrzęk naczynioruchowy, opóźnienie wzrastania, pancytopenia, parestezja, plamica małopłytkowa, pobudzenie, pokrzywka, priapizm, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, ruch choreoatetotyczny, stan maniakalny, substancja czynna, tik, trombocytopenia, zaburzenie erekcji, zaburzenie funkcji seksualnej, zaburzenie libido, zaburzenie naczyniowo-mózgowe, zaburzenie układu krwiotwórczego, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie jamy nosowo-gardłowej, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Dystonia – Diagnostyka i diagnoza
Dystonia to złożone zaburzenie ruchu charakteryzujące się mimowolnymi, podtrzymywanymi lub przerywanymi skurczami mięśni, prowadzącymi do nieprawidłowych, powtarzalnych ruchów lub nienaturalnych pozycji ciała. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na szczegółowym wywiadzie i badaniu neurologicznym, z uwzględnieniem fenotypu klinicznego: wieku początku (wczesny <26 r.ż. sugeruje etiologię genetyczną), rozkładu objawów (ogniskowa, segmentalna, uogólniona), przebiegu czasowego oraz obecności objawów towarzyszących. W diagnostyce różnicowej należy wykluczyć inne zaburzenia ruchu, schorzenia ortopedyczne, nerwowo-mięśniowe, psychogenne oraz napady padaczkowe. Badania dodatkowe obejmują badania krwi, moczu, płynu mózgowo-rdzeniowego, neuroobrazowanie (MRI, CT), EEG oraz EMG, które mogą potwierdzić obecność współskurczów agonista-antagonista. Szczególnie wskazane są badania neuroobrazowe u pacjentów z dystonią połowiczą, uogólnioną dorosłych, o wczesnym początku lub z dodatkowymi objawami neurologicznymi.
badanie fizykalne, badanie neuroobrazowe, choroba Parkinsona, ciało modzelowate, dolny zakręt skroniowy, drżenie, dystonia odpowiadająca na lewodopę, dystonia ogniskowa, dystonia segmentalna, dystonia uogólniona, elektroencefalografia, elektromiografia, gen THAP1, gen TOR1A, napad padaczkowy, pląsawica, płyn mózgowo-rdzeniowy, próg czasowej dyskryminacji somatosensorycznej, sekwencjonowanie całego eksonu, skurcz mięśni, spastyczność, tik, wczesny początek choroby, zaburzenie ruchu - Leksykon leków
Działania niepożądane – Montelukast Bluefish Pharma 10 mg
Montelukast Bluefish Pharma w dawce 10 mg, stosowany u dorosłych i młodzieży powyżej 15 lat z astmą oraz u dzieci w wieku 6-14 lat (w dawce 5 mg w formie tabletek do rozgryzania), wykazuje profil bezpieczeństwa potwierdzony w badaniach klinicznych obejmujących około 6150 pacjentów. Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były ból głowy u dorosłych i młodzieży oraz ból brzucha u dzieci. W badaniach długoterminowych (do 2 lat u dorosłych i do 12 miesięcy u dzieci) nie zaobserwowano istotnych zmian w profilu bezpieczeństwa. Częstość występowania działań niepożądanych klasyfikowana jest zgodnie z ustalonymi kategoriami: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) oraz bardzo rzadko (<1/10 000).
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, astma, bezsenność, biegunka, ból brzucha, ból głowy, ból mięśni, ból stawów, depresja, dezorientacja, eozynofilia płucna, gorączka, hipoestezja, kołatanie serca, krwawienie z nosa, kurcz mięśni, mimowolne oddawanie moczu, montelukast, myśli samobójcze, naciek eozynofilowy wątroby, nadpobudliwość psychoruchowa, napad drgawkowy, niestrawność, nudność, obrzęk, obrzęk naczynioruchowy, omam, osłabienie, parestezja, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, skłonność do krwawień, somnambulizm, suchość jamy ustnej, świąd, tik, trombocytopenia, wymioty, wysypka, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zaburzenie pamięci, zaburzenie uwagi, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie wątroby, zawrót głowy, zespół Churga-Strauss, zmęczenie, zwiększona aktywność aminotransferaz - Leksykon leków
Działania niepożądane – Orilukast 5 mg
Montelukast, substancja czynna leku Orilukast, był oceniany w badaniach klinicznych obejmujących około 4000 dorosłych i młodzieży (≥ 15 lat) oraz 1750 dzieci (6-14 lat) z przewlekłą astmą. Tabletki powlekane 10 mg stosowano u starszych pacjentów, a tabletki do rozgryzania i żucia 5 mg u dzieci. Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi u dorosłych i młodzieży były bóle głowy (częstość ≥ 1/100 do < 1/10), natomiast u dzieci dominowały bóle brzucha. Długotrwałe badania (do 2 lat u dorosłych i do 12 miesięcy u dzieci) nie wykazały istotnych zmian w profilu bezpieczeństwa. Po wprowadzeniu leku do obrotu zidentyfikowano poważne działania niepożądane, takie jak reakcje nadwrażliwości (w tym anafilaksja, częstość ≥ 1/1000 do < 1/100), które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej, oraz bardzo rzadkie przypadki nacieków eozynofilowych wątroby (< 1/10 000), mogące prowadzić do zaburzeń funkcji wątroby.
anafilaksja, astenia, bezsenność, biegunka, ból brzucha, ból głowy, ból mięśniowy, ból stawowy, depresja, dezorientacja, drgawka, eozynofilia obwodowa, eozynofilia płucna, gorączka, kołatanie serca, koszmar senny, krwawienie z nosa, miąższowe uszkodzenie wątroby, mimowolne oddawanie moczu, montelukast, myśl samobójcza, naciek eozynofilowy wątroby, nadmierna aktywność psychoruchowa, niestrawność, nudność, obrzęk naczynioruchowy, omam, parestezja, podwyższona aktywność aminotransferaz, pokrzywka, przewlekła astma, reakcja nadwrażliwości, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, senność, skłonność do krwawień, skurcz mięśni, somnambulizm, suchość w jamie ustnej, świąd, tik, trombocytopenia, układowe zapalenie naczyń, wymioty, wysypka, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zaburzenie pamięci, zaburzenie snu, zachowanie agresywne, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie naczyń, zapalenie wątroby, zapalenie wątroby cholestatyczne, zawrót głowy, zespół Churga-Strauss - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Atofab
Atomoksetyna, stosowana w leczeniu ADHD, wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko działań niepożądanych, w tym zachowań samobójczych, szczególnie u dzieci i młodzieży. W badaniach klinicznych odnotowano zwiększoną częstość myśli i prób samobójczych w tej grupie wiekowej, podczas gdy u dorosłych nie stwierdzono istotnych różnic w porównaniu z placebo. Lek może powodować istotne zmiany hemodynamiczne, takie jak przyspieszenie tętna (średnio <10 uderzeń/min, u 8-12% dzieci i młodzieży oraz 6-10% dorosłych zmiany ≥20 uderzeń/min) oraz wzrost ciśnienia tętniczego (średnio <5 mm Hg, u 8-12% dzieci i młodzieży oraz 6-10% dorosłych zmiany ≥15-20 mm Hg). Długotrwałe utrzymywanie się tych zmian może prowadzić do poważnych powikłań kardiologicznych, w tym przerostu mięśnia sercowego. Z tego powodu przed rozpoczęciem terapii konieczna jest szczegółowa ocena układu krążenia, a podczas leczenia regularne monitorowanie tętna i ciśnienia co najmniej co 6 miesięcy.
ADHD, atomoksetyna, choroba mózgowo-naczyniowa, choroba układu sercowo-naczyniowego, ciężkie zaburzenie depresyjne, ciśnienie tętnicze krwi, duszność, enzym wątrobowy, epizod dużej depresji, kołatanie serca, mania, myśl samobójcza, nadciśnienie, nagły zgon, napad drgawkowy, obniżony nastrój, obrzęk naczynioruchowy, omam, omdlenie, ostra niewydolność wątroby, parametr hemodynamiczny, podwójnie ślepa próba, pokrzywka, powikłanie mózgowo-naczyniowe, próba samobójcza, przerost mięśnia sercowego, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, stan lękowy, stężenie bilirubiny, strukturalna wada serca, strukturalne zaburzenie czynności serca, tachykardia, tik, układ sercowo-naczyniowy, urojenie, uszkodzenie wątroby, zaburzenie maniakalne, zaburzenie psychotyczne, zachowanie samobójcze, zespół Tourette’a, żółtaczka - Leksykon leków
Działania niepożądane – Montelukast Aurovitas 4 mg
Montelukast Aurovitas, stosowany w terapii astmy u pacjentów w różnym wieku, wykazuje profil bezpieczeństwa potwierdzony w licznych badaniach klinicznych obejmujących około 4000 dorosłych i młodzieży (tabletki 10 mg), 1750 dzieci w wieku 6-14 lat (tabletki 5 mg), 851 dzieci 2-5 lat (tabletki 4 mg) oraz 1038 dzieci 6 miesięcy do 5 lat (granulat i tabletki 4 mg). Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi związanymi z leczeniem były: ból głowy u dorosłych i młodzieży, ból brzucha u dzieci 6-14 lat oraz pragnienie u dzieci 2-5 lat. Profil bezpieczeństwa pozostaje stabilny podczas długotrwałego stosowania (do 2 lat u dorosłych i do 12 miesięcy u dzieci). Częstość występowania działań niepożądanych według klasyfikacji układów obejmuje m.in. zakażenia górnych dróg oddechowych (bardzo często), biegunka, nudności, wymioty, podwyższenie aktywności aminotransferaz (AlAT, AspAT) oraz pokrzywkę (często). Reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksja, występują niezbyt często, a bardzo rzadko obserwowano nacieki eozynofilów w wątrobie.
anafilaksja, astenia, astma, bezsenność, biegunka, ból brzucha, ból głowy, ból mięśnia, ból stawu, depresja, drgawka, eozynofilia płucna, gorączka, granulat, hipoestezja, kołatanie serca, krwawienie z nosa, kurcz mięśnia, mimowolne oddawanie moczu, montelukast, myśl samobójcza, naciek eozynofilowy wątroby, nadpobudliwość psychoruchowa, niestrawność, nudność, obrzęk naczynioruchowy, omam, parestezja, podwyższenie aminotransferaz, pokrzywka, pragnienie, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, skłonność do krwawień, somnambulizm, świąd, tabletki do rozgryzania i żucia, tik, trombocytopenia, wymioty, wysypka, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zaburzenie uwagi, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie wątroby, zawrót głowy, zespół Churga-Strauss, zmęczenie - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Aripiprazole Aurovitas 15 mg
Aripiprazole Aurovitas jest dostępny w tabletkach o mocy 15 mg i 30 mg, stosowany w leczeniu schizofrenii, epizodów maniakalnych w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I oraz zapobieganiu nawrotom tych epizodów. Dawkowanie u dorosłych rozpoczyna się zwykle od 10-15 mg/dobę, z dawką podtrzymującą 15 mg/dobę i maksymalną dawką 30 mg/dobę. U młodzieży powyżej 15 lat ze schizofrenią dawka początkowa wynosi 2 mg/dobę (roztwór doustny) stopniowo zwiększana do 10 mg/dobę, z możliwością zwiększenia do 30 mg/dobę w wyjątkowych przypadkach. W leczeniu epizodów maniakalnych u młodzieży ≥13 lat dawka początkowa to 2 mg/dobę, zwiększana do 10 mg/dobę, z maksymalnym czasem terapii do 12 tygodni; dawki powyżej 10 mg wiążą się z większym ryzykiem działań niepożądanych, takich jak objawy pozapiramidowe, senność i przyrost masy ciała. Lek nie jest zalecany u dzieci poniżej 13 lat (epizody maniakalne) i poniżej 15 lat (schizofrenia) ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności.
aripiprazole aurovitas, arypiprazol, drażliwość, dysfagia, działanie niepożądane, epizod maniakalny, induktor cytochromu CYP3A4, inhibitor CYP2D6, inhibitor cytochromu CYP3A4, leczenie skojarzone, monoterapia, niewydolność wątroby, objawy pozapiramidowe, schizofrenia, senność, tabletka ulegająca rozpadowi w jamie ustnej, terapia skojarzona, tik, zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu I, zaburzenie autystyczne, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zespół Tourette’a, zmęczenie, zwiększenie masy ciała - Leksykon leków
Działania niepożądane – Hydroxyzinum VP 10 mg
Hydroksyzyna chlorowodorek (Hydroxyzinum VP) wykazuje działania niepożądane głównie związane z depresyjnym lub paradoksalnym pobudzającym wpływem na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), działaniem przeciwcholinergicznym oraz reakcjami nadwrażliwości. W badaniach klinicznych na 735 pacjentach przyjmujących dawkę 50 mg/dobę odnotowano najczęstsze działania niepożądane: senność (13,74% vs 2,70% placebo), ból głowy (1,63% vs 1,90%), zmęczenie (1,36% vs 0,63%) oraz suchość w jamie ustnej (1,22% vs 0,63%). Hydroksyzyna jest metabolizowana do cetyryzyny, która może wywoływać dodatkowe działania niepożądane, takie jak małopłytkowość, zaburzenia psychiczne (agresywność, depresja), neurologiczne (tiki, dystonia, parestezje, napady okoruchowe), żołądkowo-jelitowe (biegunka), moczowe (dysuria, nietrzymanie moczu) oraz ogólne (astenia, obrzęk, zwiększenie masy ciała).
astenia, biegunka, ból głowy, cetyryzyna, dystonia, dysuria, działanie niepożądane, działanie przeciwcholinergiczne, hydroksyzyna chlorowodorek, małopłytkowość, nietrzymanie moczu, obrzęk, ośrodkowy układ nerwowy, parestezja, przerost gruczołu krokowego, senność, suchość w jamie ustnej, tik, zaburzenia funkcji poznawczych, zaburzenia hematologiczne, zaburzenia neurologiczne, zaburzenia okoruchowe, zaburzenia psychiczne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zatrzymanie moczu - Leksykon leków
Działania niepożądane – CetAlergin 10 mg
Analiza danych klinicznych i obserwacyjnych dotyczących cetyryzyny dichlorowodorku (CetAlergin 10 mg) wskazuje na dominujące działania niepożądane o charakterze neurologicznym, takie jak senność (9,63% vs 5,00% placebo), zmęczenie (1,63% vs 0,95% placebo), bóle i zawroty głowy. W badaniach z udziałem ponad 3200 pacjentów wykazano, że działania te mają zazwyczaj łagodne do umiarkowanego nasilenie. Pomimo selektywności cetyryzyny jako antagonisty receptorów H1, odnotowano sporadyczne przypadki zaburzeń układu moczowego, akomodacji oka oraz suchości błon śluzowych. Dodatkowo, rzadko obserwowano zaburzenia czynności wątroby manifestujące się podwyższonymi enzymami wątrobowymi i bilirubiną, które ustępowały po odstawieniu leku. U dzieci (6 miesięcy–12 lat) najczęstsze działania niepożądane to biegunka (1,0%), senność (1,8%) oraz zmęczenie (1,0%).
aktywność cholinolityczna, aminotransferaza, amnezja, bezsenność, biegunka, ból głowy, ból stawu, bolesne oddawanie moczu, cetyryzyna dichlorowodorek, depresja, drgawka, drżenie, dyskineza, dystonia, enzym wątrobowy, fosfataza alkaliczna, koszmar senny, lek przeciwhistaminowy, mimowolne oddawanie moczu, myśl samobójcza, nieprawidłowa czynność wątroby, niewyraźne widzenie, obrzęk, obrzęk naczynioruchowy, omam, omdlenie, osłabienie, osłabienie pamięci, ostra uogólniona osutka krostkowa, parestezja, pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, receptor H1, rotacja gałek ocznych, senność, splątanie, stężenie bilirubiny, suchość błony śluzowej jamy ustnej, świąd, tachykardia, tik, trombocytopenia, trudność w oddawaniu moczu, wstrząs anafilaktyczny, wysypka, wysypka polekowa, zaburzenie akomodacji oka, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie smaku, zachowanie agresywne, zapalenie wątroby, zatrzymanie moczu, zawrót głowy, złe samopoczucie, zmęczenie, zwiększenie apetytu - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół tourette’a – Zapobieganie i profilaktyka
Zespół Tourette’a (ZT) to neurobiologiczne i genetyczne zaburzenie charakteryzujące się mimowolnymi tikami motorycznymi i wokalnymi. Obecnie brak jest metod prewencyjnych, a leczenie ma charakter wyłącznie objawowy. Wczesna diagnostyka i interwencja, zwłaszcza u dzieci, są kluczowe dla ograniczenia nasilenia objawów i ryzyka utrzymywania się tików w wieku dorosłym. W wybranych przypadkach, zwłaszcza przy współistnieniu OCD i ADHD oraz podejrzeniu PANDAS, rozważa się profilaktykę antybiotykową penicyliną benzatynową G. Zalecane jest także poradnictwo genetyczne u osób z rodzinnym występowaniem ZT w celu oceny ryzyka w kolejnych ciążach.
agonista dopaminy, agonista receptora alfa-2 adrenergicznego, antagonista receptora dopaminowego D2, CBIT, D-cykloseryna, ekspozycja z zapobieganiem reakcji, głęboka stymulacja mózgu, guanfacyna, infekcja paciorkowcowa, interwencja behawioralna, klonidyna, konsultacja genetyczna, leczenie objawowe, PANDAS, penicylina benzatynowa G, podłoże neurobiologiczne, poradnictwo genetyczne, profilaktyka antybiotykowa, profilaktyka penicylinowa, terapia behawioralna, terapia genowa, tik, toksyna botulinowa, topiramat, Trening Odwracania Nawyku, trening relaksacyjny, zaburzenie autoimmunologiczne, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, zespół Tourette’a - Leksykon leków
Działania niepożądane – Monkasta 5 mg
Produkt leczniczy Monkasta zawierający montelukast sodowy w dawce 5 mg (tabletki do rozgryzania i żucia) oraz 10 mg (tabletki powlekane) był oceniany w licznych badaniach klinicznych obejmujących około 1750 dzieci w wieku 6-14 lat oraz około 4000 dorosłych i młodzieży powyżej 15 lat. Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi u dzieci były bóle brzucha, natomiast u dorosłych ból głowy. Profil bezpieczeństwa pozostawał stabilny podczas długotrwałej terapii (do 12 miesięcy u dzieci i do 2 lat u dorosłych). Częstość występowania działań niepożądanych obejmuje m.in. zakażenia górnych dróg oddechowych (bardzo często ≥1/10), ból głowy i ból brzucha (często ≥1/100 do <1/10), podwyższone aktywności aminotransferaz (AlAT, AspAT) (często), a także rzadkie reakcje nadwrażliwości, trombocytopenię i zespół Churga-Strauss (bardzo rzadko <1/10 000).
anafilaksja, ból brzucha, ból głowy, cholestatyczne zapalenie wątroby, dezorientacja, eozynofilia płucna, hipoestezja, kołatanie serca, krwawienie z nosa, mimowolne oddawanie moczu, montelukast sodowy, myśli samobójcze, naciek eozynofilowy wątroby, nadpobudliwość psychoruchowa, napad drgawkowy, niestrawność, obrzęk naczynioruchowy, omam, parestezja, podwyższone aminotransferazy, podwyższone enzymy wątrobowe, pokrzywka, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, skłonność do krwawień, somnambulizm, suchość jamy ustnej, świąd, tabletki do rozgryzania, tik, trombocytopenia, zaburzenie koncentracji, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie snu, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie wątrobowokomórkowe, zapalenie wątroby, zawrót głowy, zespół Churga-Strauss - Leksykon leków
Działania niepożądane – Romilast 5 mg
Montelukast, substancja czynna preparatu Romilast w dawce 5 mg (tabletki do rozgryzania i żucia) oraz 10 mg (tabletki powlekane), był oceniany w licznych badaniach klinicznych obejmujących około 4000 pacjentów powyżej 15 roku życia oraz 1750 dzieci w wieku 6-14 lat. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi były ból głowy u dorosłych i młodzieży oraz ból brzucha u dzieci. Długoterminowe badania (do 2 lat u dorosłych i do 12 miesięcy u dzieci) nie wykazały istotnych zmian w profilu bezpieczeństwa. Częstość działań niepożądanych klasyfikowano od bardzo często (≥1/10) do bardzo rzadko (<1/10 000), z najczęstszymi działaniami takimi jak zakażenia górnych dróg oddechowych (bardzo często), biegunka, nudności, wymioty, wysypka i gorączka (często). Wśród rzadkich i bardzo rzadkich działań wymieniono m.in. trombocytopenię, reakcje anafilaktyczne, zespół Churga-Strauss, zapalenie wątroby oraz ciężkie reakcje skórne jak rumień wielopostaciowy.
bezsenność, biegunka, ból brzucha, ból głowy, ból mięśni, ból stawów, eozynofilia płucna, gorączka, hipoestezja, jąkanie, kołatanie serca, koszmar senny, krwawienie z nosa, kurcz mięśniowy, moczenie mimowolne, montelukast, myśli samobójcze, naciek eozynofilowy wątroby, nadpobudliwość psychoruchowa, napad drgawkowy, niestrawność, nudność, obrzęk naczynioruchowy, omam, parestezja, podwyższone aminotransferazy, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, skłonność do krwawień, somnambulizm, suchość jamy ustnej, świąd, tabletki do rozgryzania i żucia, tik, trombocytopenia, wymioty, wysypka, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie pamięci, zaburzenie snu, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie wątroby, zapalenie wątroby cholestatyczne, zawrót głowy, zespół Churga-Strauss, zmęczenie