Właściwości farmakodynamiczne
Aripsan 5 mg

Arypiprazol, substancja czynna leku Aripsan, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym o mechanizmie częściowego agonizmu receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5HT1a oraz antagonizmu receptorów 5HT2a. W badaniach PET wykazano dawkozależne zmniejszenie wiązania ligandu receptora D2/D3 w jądrze ogoniastym i skorupie, potwierdzając działanie in vivo. Skuteczność arypiprazolu w leczeniu schizofrenii potwierdzono w badaniach krótkoterminowych (4-6 tygodni) na 1228 pacjentach, wykazując istotną poprawę objawów pozytywnych i negatywnych. W badaniu 52-tygodniowym arypiprazol utrzymywał odpowiedź terapeutyczną u 77% pacjentów, z lepszą tolerancją niż haloperydol. W 26-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo arypiprazol zmniejszył ryzyko nawrotu schizofrenii (34% vs 57%). W porównaniu z olanzapiną wykazał mniejszy przyrost masy ciała (≥7% u 13% vs 33%). Analiza lipidogramu nie wykazała klinicznie istotnych zmian parametrów lipidowych (np. cholesterol całkowity zmiana -0,15 mmol/l vs -0,11 mmol/l placebo).

Pobierz ChPL PDF Aripsan – Tabletki – 5 mg
  1. Właściwości farmakodynamiczne leku Aripsan
    1. Mechanizm działania
    2. Profil powinowactwa receptorowego
  2. Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania
    1. Schizofrenia u pacjentów dorosłych
    2. Wpływ na masę ciała
    3. Wpływ na stężenia lipidów
    4. Epizody maniakalne w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I
    5. Skuteczność i bezpieczeństwo stosowania u dzieci i młodzieży
    6. Kolejne rozdziały
Wskazania
  1. epizod maniakalny o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I
  2. schizofrenia
  3. zapobieganie nowym epizodom maniakalnym w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I
Substancja czynna
  1. arypiprazol
Kategoria leku
  1. leki atypowe przeciwpsychotyczne
  2. leki przeciwpsychotyczne

Właściwości farmakodynamiczne leku Aripsan

Lek Aripsan, zawierający substancję czynną arypiprazol, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako inne leki przeciwpsychotyczne (kod ATC: N05AX12). Dostępny jest w trzech dawkach: 5 mg, 10 mg i 15 mg w postaci tabletek, które różnią się wyglądem i zawartością laktozy jednowodnej jako substancji pomocniczej.1

Mechanizm działania

Skuteczność arypiprazolu w leczeniu schizofrenii i zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I wynika ze złożonego mechanizmu działania na receptory neuroprzekaźników w ośrodkowym układzie nerwowym. Działanie to polega na częściowym agonizmie wobec receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5HT1a oraz antagonizmie wobec receptorów serotoninowych 5HT2a.2

W badaniach na modelach zwierzęcych wykazano, że arypiprazol wykazuje właściwości antagonistyczne w stanach hiperaktywności dopaminergicznej oraz właściwości agonistyczne w stanach hipoaktywności dopaminergicznej, co tłumaczy jego stabilizujący wpływ na układ dopaminergiczny.3

Profil powinowactwa receptorowego

W badaniach in vitro arypiprazol charakteryzuje się następującym profilem wiązania z receptorami:4

  • Silne powinowactwo do receptorów:
    • dopaminowych D2 i D3
    • serotoninowych 5HT1a i 5HT2a
  • Umiarkowane powinowactwo do receptorów:
    • dopaminowych D4
    • serotoninowych 5HT2c i 5HT7
    • adrenergicznych alfa-1
    • histaminowych H1

Substancja wykazuje również umiarkowane powinowactwo do miejsc wychwytu zwrotnego serotoniny, natomiast nie wiąże się istotnie z receptorami muskarynowymi. Ta złożona interakcja z różnymi typami receptorów wyjaśnia szerokie spektrum działania klinicznego arypiprazolu.5

W badaniach z wykorzystaniem pozytonowej tomografii emisyjnej u osób zdrowych, którym podawano arypiprazol w dawkach od 0,5 do 30 mg raz na dobę przez 2 tygodnie, zaobserwowano zależne od dawki zmniejszenie wiązania rakloprydu znakowanego ¹¹C (ligandu receptora D2/D3) w jądrze ogoniastym i skorupie. Potwierdza to wpływ arypiprazolu na receptory dopaminowe w warunkach in vivo.6

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Schizofrenia u pacjentów dorosłych

Skuteczność arypiprazolu w leczeniu schizofrenii u dorosłych potwierdzono w trzech krótkoterminowych badaniach klinicznych (4-6 tygodni) z udziałem 1228 pacjentów z objawami pozytywnymi i negatywnymi. Wykazano w nich istotnie większą poprawę objawów psychotycznych w grupie otrzymującej arypiprazol w porównaniu z placebo.7

Aripsan wykazuje również skuteczność w podtrzymywaniu poprawy klinicznej podczas długotrwałego leczenia. W 52-tygodniowym badaniu porównawczym z haloperydolem odsetek pacjentów, u których utrzymywała się odpowiedź na leczenie, był zbliżony w obu grupach (arypiprazol 77%, haloperydol 73%). Istotnie więcej pacjentów ukończyło pełny okres badania w grupie arypiprazolu (43%) niż haloperydolu (30%). Dodatkowo, w ocenie drugorzędowych punktów końcowych (w skalach PANSS i Montgomery-Asberg) arypiprazol wykazał przewagę nad haloperydolem.8

W 26-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo u pacjentów z ustabilizowaną przewlekłą schizofrenią wykazano, że arypiprazol znacząco zmniejsza ryzyko nawrotu choroby – częstość nawrotów wyniosła 34% w grupie leczonej arypiprazolem w porównaniu do 57% w grupie placebo.9

Wpływ na masę ciała

W 26-tygodniowym badaniu z podwójnie ślepą próbą, porównującym arypiprazol z olanzapiną u 314 dorosłych pacjentów ze schizofrenią, wykazano istotnie mniejszy przyrost masy ciała w grupie leczonej arypiprazolem. Przyrost masy ciała o ≥7% w stosunku do wartości wyjściowej (czyli co najmniej 5,6 kg przy średniej masie początkowej około 80,5 kg) odnotowano u 13% pacjentów leczonych arypiprazolem (n=18), podczas gdy w grupie olanzapiny odsetek ten wyniósł 33% (n=45).10

Wpływ na stężenia lipidów

Zbiorcza analiza wyników kontrolowanych placebo badań klinicznych wykazała, że arypiprazol nie powoduje klinicznie istotnych zmian parametrów lipidowych:11

Parametr lipidowy Zmiana z poziomu prawidłowego na wysoki/niski Średnia zmiana vs wartość wyjściowa
Cholesterol całkowity 2,5% arypiprazol vs 2,8% placebo
(<5,18 mmol/l do ≥6,22 mmol/l)		 -0,15 mmol/l (95% CI: -0,182, -0,115) arypiprazol
-0,11 mmol/l (95% CI: -0,148, -0,066) placebo
Triglicerydy na czczo 7,4% arypiprazol vs 7,0% placebo
(<1,69 mmol/l do ≥2,26 mmol/l)		 -0,11 mmol/l (95% CI: -0,182, -0,046) arypiprazol
-0,07 mmol/l (95% CI: -0,148, 0,007) placebo
Cholesterol HDL 11,4% arypiprazol vs 12,5% placebo
(≥1,04 mmol/l do <1,04 mmol/l)		 -0,03 mmol/l (95% CI: -0,046, -0,017) arypiprazol
-0,04 mmol/l (95% CI: -0,056, -0,022) placebo
Cholesterol LDL na czczo 0,6% arypiprazol vs 0,7% placebo
(<2,59 mmol/l do ≥4,14 mmol/l)		 -0,09 mmol/l (95% CI: -0,139, -0,047) arypiprazol
-0,06 mmol/l (95% CI: -0,116, -0,012) placebo

Epizody maniakalne w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I

Skuteczność arypiprazolu w leczeniu epizodów maniakalnych w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I potwierdzono w kilku badaniach klinicznych:12

  • Dwa 3-tygodniowe badania kontrolowane placebo ze zmienną dawką wykazały większą skuteczność arypiprazolu w monoterapii niż placebo w redukcji objawów maniakalnych. Badania obejmowały pacjentów z objawami psychotycznymi lub bez oraz pacjentów z szybką zmianą faz lub bez.
  • W 3-tygodniowym badaniu ze stałą dawką arypiprazol nie wykazał przewagi nad placebo.
  • Dwa 12-tygodniowe badania porównujące arypiprazol z litem lub haloperydolem wykazały, że arypiprazol był skuteczniejszy od placebo w 3. tygodniu, a efekt leczenia podtrzymującego był porównywalny z litem i haloperydolem w 12. tygodniu.

W badaniu pacjentów z epizodem maniakalnym lub mieszanym, którzy wykazywali częściową odpowiedź na monoterapię litem lub walproinianem, dodanie arypiprazolu jako leku wspomagającego znacząco zwiększyło skuteczność w redukcji objawów maniakalnych w porównaniu do monoterapii litem lub walproinianem.13

W zakresie zapobiegania nawrotom choroby, w 26-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo (z przedłużeniem do 74 tygodni) u pacjentów z remisją objawów maniakalnych podczas leczenia arypiprazolem, wykazano większą skuteczność arypiprazolu niż placebo w zapobieganiu nawrotom choroby dwubiegunowej, głównie w zapobieganiu nawrotom manii.14

W 52-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo u pacjentów z epizodem maniakalnym lub mieszanym, którzy osiągnęli trwałą remisję podczas terapii skojarzonej arypiprazolu z litem lub walproinianem przez 12 tygodni, wykazano, że leczenie skojarzone z arypiprazolem było bardziej skuteczne niż placebo w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej (współczynnik ryzyka 0,54) i manii (współczynnik ryzyka 0,35), natomiast nie wykazano przewagi w zapobieganiu nawrotom depresji.15

Skuteczność i bezpieczeństwo stosowania u dzieci i młodzieży

Schizofrenia u młodzieży

W 6-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo z udziałem 302 nastoletnich pacjentów (13-17 lat) ze schizofrenią wykazano, że arypiprazol powoduje statystycznie istotnie większą poprawę objawów psychotycznych w porównaniu z placebo. Analiza podgrupy pacjentów w wieku 15-17 lat (74% całkowitej badanej populacji) potwierdziła utrzymywanie się efektu terapeutycznego podczas 26-tygodniowego badania prowadzonego metodą próby otwartej.16

Epizody maniakalne w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I u dzieci i młodzieży

Arypiprazol badano w 30-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo z udziałem 296 dzieci i młodzieży (10-17 lat) z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I, z epizodami maniakalnymi lub mieszanymi, z objawami psychotycznymi lub bez. Wśród włączonych pacjentów, 139 miało współistniejące rozpoznanie ADHD.17

Arypiprazol wykazał przewagę nad placebo w poprawie wyniku w skali Y-MRS (Young Mania Rating Scale) w 4. i 12. tygodniu badania. Efekt terapeutyczny był bardziej wyraźny u pacjentów ze współistniejącym ADHD niż u pacjentów bez ADHD.18

Poniższa tabela przedstawia średnią poprawę wyniku w skali Y-MRS w zależności od współistnienia zaburzeń psychicznych:19

Grupa pacjentów Dawka Tydzień 4. Tydzień 12.
Ze współistniejącymi zaburzeniami psychicznymi Arypiprazol 10 mg (n=48) 14,9 15,1
Arypiprazol 30 mg (n=51) 16,7 16,9
Placebo (n=52) 7,0 8,2
Bez współistniejących zaburzeń psychicznych Arypiprazol 10 mg (n=27) 12,8 15,9
Arypiprazol 30 mg (n=25) 15,3 14,7
Placebo (n=18) 9,4 9,7
Z ADHD Arypiprazol 10 mg (n=44) 15,2 15,6
Arypiprazol 30 mg (n=48) 15,9 16,7
Placebo (n=47) 6,3 7,0
Bez ADHD Arypiprazol 10 mg (n=37) 12,7 15,7
Arypiprazol 30 mg (n=30) 14,6 13,4
Placebo (n=25) 9,9 10,0

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi występującymi w trakcie leczenia dawką 30 mg były: zaburzenia pozapiramidowe (28,3%), senność (27,3%), ból głowy (23,2%) i nudności (14,1%). Średni przyrost masy ciała w 30-tygodniowym okresie leczenia wynosił 2,9 kg, w porównaniu do 0,98 kg u pacjentów otrzymujących placebo.20

Drażliwość związana z zaburzeniami autystycznymi u dzieci i młodzieży

Arypiprazol badano u pacjentów w wieku 6-17 lat z zaburzeniami autystycznymi w dwóch 8-tygodniowych badaniach kontrolowanych placebo (z zastosowaniem dawki zmiennej 2-15 mg/dobę w jednym badaniu i stałej 5, 10 lub 15 mg/dobę w drugim) oraz w 52-tygodniowym badaniu otwartym.21

Dawkowanie w badaniach rozpoczynano od 2 mg/dobę, zwiększając po tygodniu do 5 mg/dobę, a następnie co tydzień o 5 mg/dobę do osiągnięcia dawki docelowej. Ponad 75% badanych pacjentów było w wieku poniżej 13 lat.22

Arypiprazol wykazał statystycznie większą skuteczność w porównaniu do placebo w redukcji objawów drażliwości mierzonej podskalą drażliwości Listy Zachowań Aberracyjnych (Aberrant Behaviour Checklist Irritability subscale), jednak kliniczne znaczenie tej obserwacji nie zostało ustalone.23

Profil bezpieczeństwa obejmował przyrost masy ciała i zmiany stężenia prolaktyny. W zbiorczej analizie badań, częstość występowania niskiego stężenia prolaktyny wynosiła 58,7% u dziewcząt (<3 ng/ml) i 86,6% u chłopców (<2 ng/ml) leczonych arypiprazolem. W badaniach kontrolowanych placebo średni przyrost masy ciała wynosił 0,4 kg w grupie placebo i 1,6 kg w grupie arypiprazolu.<sup data-drug="Aripsan" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Profil bezpieczeństwa obejmował przyrost masy ciała i zmianę stężenia prolaktyny. Czas trwania długoterminowego badania dotyczącego bezpieczeństwa był ograniczony do 52-tygodni. W zebranych badaniach, częstość występowania małego stężenia prolaktyny u dziewcząt (< 3 ng/ml) i u chłopców (24

W długoterminowym badaniu podtrzymującym kontrolowanym placebo, po 13-26 tygodniach stabilizacji z zastosowaniem arypiprazolu (dawki 2-15 mg/dobę), pacjenci z trwałą odpowiedzią kontynuowali leczenie arypiprazolem lub otrzymywali placebo przez kolejne 16 tygodni. Współczynniki Kaplana-Meiera dla nawrotu w 16. tygodniu wynosiły 35% dla arypiprazolu i 52% dla placebo (współczynnik ryzyka nawrotu 0,57; różnica nieistotna statystycznie).25

Średni przyrost masy ciała w fazie stabilizacji (do 26 tygodni) wynosił 3,2 kg, a w fazie randomizowanej (16 tygodni) obserwowano dalszy średni wzrost o 2,2 kg dla arypiprazolu w porównaniu do 0,6 kg dla placebo. Objawy pozapiramidowe zgłaszano głównie w fazie stabilizacji u 17% pacjentów, z czego drgawki stanowiły 6%.26

Tiki związane z zespołem Tourette’a u dzieci i młodzieży

Skuteczność arypiprazolu w leczeniu tików związanych z zespołem Tourette’a badano u dzieci i młodzieży w dwóch randomizowanych, podwójnie zaślepionych badaniach kontrolowanych placebo:27

  • 8-tygodniowe badanie w Stanach Zjednoczonych z udziałem 99 pacjentów leczonych arypiprazolem i 44 otrzymujących placebo, w wieku 7-17 lat, wykorzystujące stałe dawki zależne od masy ciała (5-20 mg/dobę, dawka początkowa 2 mg). Pacjenci uzyskali średni wynik 30 punktów w łącznej skali tików w Globalnej Skali Nasilenia Tików z Yale (TTS-YGTSS) przed rozpoczęciem leczenia.
  • 10-tygodniowe badanie w Korei Południowej z udziałem 32 pacjentów leczonych arypiprazolem i 29 otrzymujących placebo, w wieku 6-18 lat, ze zmiennymi dawkami 2-20 mg/dobę (dawka początkowa 2 mg). Pacjenci uzyskali średni wynik 29 punktów w skali TTS-YGTSS przed rozpoczęciem leczenia.

W obu badaniach pacjenci leczeni arypiprazolem wykazali większą poprawę wyniku w skali TTS-YGTSS w porównaniu z placebo. W badaniu amerykańskim poprawa wyniosła 13,35 w grupie niskiej dawki (5 lub 10 mg) i 16,94 w grupie wysokiej dawki (10 lub 20 mg) w porównaniu do 7,09 w grupie placebo. W badaniu koreańskim poprawa wyniosła 14,97 w grupie arypiprazolu w porównaniu do 9,62 w grupie placebo.28

Jednak w obu badaniach nie określono klinicznego znaczenia wyników dotyczących skuteczności, biorąc pod uwagę efekt terapeutyczny w porównaniu do istotnego efektu placebo oraz niejasny wpływ na funkcjonowanie psychospołeczne. Brak również danych długoterminowych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa arypiprazolu w tej niestabilnej chorobie.29

Europejska Agencja Leków wstrzymała obowiązek dołączania wyników badań arypiprazolu w jednej lub kilku podgrupach populacji dzieci i młodzieży w leczeniu schizofrenii oraz w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej.30

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl