Leki w grupie
„leki atypowe przeciwpsychotyczne”

Leki atypowe przeciwpsychotyczne, znane również jako leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji, to grupa leków stosowanych głównie w leczeniu schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej oraz innych zaburzeń psychotycznych. W przeciwieństwie do klasycznych neuroleptyków, atypowe leki przeciwpsychotyczne charakteryzują się mniejszym ryzykiem wywoływania objawów pozapiramidowych przy zachowaniu skuteczności terapeutycznej.

Mechanizm działania tych leków polega na blokowaniu receptorów dopaminergicznych D2, a także oddziaływaniu na receptory serotoninergiczne 5-HT2A. Ta dualna aktywność prowadzi do zmniejszenia objawów wytwórczych (halucynacje, urojenia) oraz poprawy objawów negatywnych (apatia, wycofanie społeczne), które są charakterystyczne dla schizofrenii.

Do najważniejszych atypowych leków przeciwpsychotycznych należą: risperidon (Rispolept, Rispen), olanzapina (Zyprexa, Olzapin), kwetiapina (Ketrel, Kvetiapin), aripiprazol (Abilify, Aripriprazol), ziprasidon (Zeldox), amisulpryd (Solian), klozapina (Clozapine, Klozapol), lurasidon (Latuda), paliperidon (Invega), asenapina (Sycrest) i kariprazyna (Reagila).

Leki te można podzielić na podgrupy w zależności od ich profilu farmakologicznego: leki o silnym działaniu antagonistycznym wobec receptorów D2 (risperidon, paliperidon), leki o wieloreceptorowym działaniu (olanzapina, kwetiapina, klozapina), częściowi agoniści receptorów dopaminowych (aripiprazol, kariprazyna) oraz leki o zrównoważonym profilu działania (ziprasidon, lurasidon).

Główną zaletą stosowania atypowych leków przeciwpsychotycznych jest ich lepsza tolerancja w porównaniu z lekami pierwszej generacji. Wywołują one znacznie mniej objawów pozapiramidowych (parkinsonizm polekowy, akatyzja, dystonia) i rzadziej prowadzą do późnych dyskinez. Dodatkowo wykazują lepszą skuteczność w leczeniu objawów negatywnych i zaburzeń poznawczych w schizofrenii.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem tej grupy leków obejmują przede wszystkim zaburzenia metaboliczne: przyrost masy ciała, hiperglikemię, cukrzycę typu 2 oraz dyslipidemię. Szczególnie olanzapina i klozapina są związane z istotnym ryzykiem metabolicznym. Ponadto, klozapina wymaga monitorowania morfologii krwi ze względu na ryzyko agranulocytozy. Inne potencjalne działania niepożądane to sedacja, hipotensja ortostatyczna, wydłużenie odstępu QT (zwłaszcza ziprasidon), hiperprolaktynemia (głównie risperidon i paliperidon) oraz zaburzenia seksualne.

Wybór konkretnego leku atypowego przeciwpsychotycznego powinien być zindywidualizowany i uwzględniać profil objawów pacjenta, współistniejące schorzenia, potencjalne interakcje lekowe oraz preferencje dotyczące drogi podania (dostępne są formy doustne, rozpuszczalne w jamie ustnej, iniekcje o przedłużonym działaniu).

Lista leków w tej grupie

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl