zapobieganie nowym epizodom maniakalnym w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I
Wskazanie

Zapobieganie nowym epizodom maniakalnym w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I stanowi kluczowy element długoterminowego leczenia pacjentów z tą jednostką chorobową. Zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu I charakteryzuje się występowaniem naprzemiennych epizodów manii i depresji, przy czym do rozpoznania wystarczy wystąpienie jednego epizodu maniakalnego. Epizody maniakalne cechują się podwyższonym lub drażliwym nastrojem, wzmożoną energią, zmniejszoną potrzebą snu, nadmierną pewnością siebie, podwyższonym napędem psychoruchowym oraz skłonnością do podejmowania ryzykownych działań.

W profilaktyce nawrotów epizodów maniakalnych stosuje się przede wszystkim leki normotymiczne (stabilizatory nastroju). W Polsce dostępne są preparaty takie jak: Lithium Carbonicum GSK (węglan litu), Convulex, Depakine Chrono, Valprolek (pochodne kwasu walproinowego), Lamitrin, Lamotrix, Plexxo, Epitrigine (lamotrygina), a także leki przeciwpsychotyczne II generacji o działaniu normotymicznym: Abilify, Apra (aripiprazol), Zyprexa, Zolaxa, Olzapin (olanzapina), Rispolept, Risperidon, Lioxam (risperidon), Seroquel, Ketrel, Kwetiapina (kwetiapina) oraz Solian (amisulpryd).

Profilaktyka farmakologiczna wymaga regularnego monitorowania stężenia niektórych leków w surowicy krwi (np. litu, kwasu walproinowego) oraz kontroli parametrów laboratoryjnych ze względu na możliwe działania niepożądane. W przypadku stosowania litu konieczne jest monitorowanie funkcji tarczycy i nerek, przy terapii walproinianami – kontrola funkcji wątroby, a przy leczeniu atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi – kontrola metabolicznych czynników ryzyka (glikemia, lipidogram, masa ciała).

Największe trudności w profilaktyce nawrotów maniakalnych wynikają z niestosowania się pacjentów do zaleceń terapeutycznych. Szacuje się, że nawet 40-60% pacjentów przerywa leczenie profilaktyczne w ciągu pierwszych 12 miesięcy. Przyczyną jest często brak wglądu w chorobę podczas remisji, odczuwanie przykrych działań niepożądanych leków oraz tęsknota za stanami hipomaniakalnymi, które pacjenci często odbierają jako przyjemne. Dodatkowym wyzwaniem jest konieczność długotrwałego, najczęściej wieloletniego lub dożywotniego stosowania leków normotymicznych oraz identyfikacja czynników wyzwalających nawroty, takich jak nieregularny tryb życia, zaburzenia rytmu snu i czuwania czy nadużywanie substancji psychoaktywnych.

Optymalne podejście terapeutyczne obejmuje nie tylko farmakoterapię, ale również psychoedukację pacjenta i jego rodziny, terapię poznawczo-behawioralną ukierunkowaną na rozpoznawanie wczesnych objawów nawrotu oraz modyfikację stylu życia. Właściwe zapobieganie nawrotom epizodów maniakalnych znacząco poprawia funkcjonowanie społeczne i zawodowe pacjentów oraz zmniejsza ryzyko samobójstwa, które w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym jest około 20-30 razy wyższe niż w populacji ogólnej.