Właściwości farmakokinetyczne
Senes

Właściwości farmakokinetyczne senesu

Senes, obecny w produktach leczniczych takich jak Figura 1, Normosan i Normosan fix, zawiera charakterystyczne związki czynne – glikozydy hydroksyantracenowe, których profil farmakokinetyczny jest dobrze poznany. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę farmakokinetyki tej substancji aktywnej.^{1 2}

Absorpcja glukozydów senesu

Glikozydy hydroksyantracenowe (sennozydy) zawarte w seneście charakteryzują się specyficzną strukturą chemiczną zawierającą wiązania β-O-glikozydowe. Ta szczególna budowa sprawia, że związki te nie podlegają absorpcji w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Enzymy trawienne człowieka nie są w stanie hydrolizować wiązań β-O-glikozydowych, co uniemożliwia wchłanianie senozydów w postaci niezmienionej.^{3 4}

Biotransformacja senozydów

Po przejściu przez górny odcinek przewodu pokarmowego, sennozydy docierają do jelita grubego w formie niezmienionej. Dopiero tam, w wyniku działania flory bakteryjnej jelita grubego, zachodzi proces biotransformacji, w którym sennozydy są przekształcane w aktywne metabolity, przede wszystkim antron reiny. Jest to kluczowy etap aktywacji farmakologicznej tych związków.^{5 6 7}

Powstałe w wyniku bakteryjnej biotransformacji aglikony antrachinonowe mogą być częściowo wchłaniane z jelita grubego do krwiobiegu. Badania na modelach zwierzęcych z wykorzystaniem radioaktywnie znakowanych antronów reiny, podawanych bezpośrednio do kątnicy, wykazały, że stopień ich absorpcji jest stosunkowo niewielki i nie przekracza 10%.^{8 9 10}

Po absorpcji do krwiobiegu, antron reiny ulega dalszym przemianom metabolicznym. W obecności tlenu zachodzi proces utlenienia antronu reiny do reiny i sennidyn. Te metabolity wykrywane są we krwi głównie w postaci koniugatów – glukuronidów i siarczanów, co świadczy o intensywnej biotransformacji wątrobowej tych związków.^{11 12 13}

Badania farmakokinetyczne u ludzi

W ramach badań farmakokinetycznych prowadzonych u ludzi, po doustnym podawaniu strąków senesu zawierających 20 mg sennozydów przez okres 7 dni, maksymalne stężenie reiny (jednego z głównych metabolitów) w osoczu krwi wynosiło 100 ng/ml. Co istotne, w trakcie tych badań nie zaobserwowano zjawiska kumulacji reiny w organizmie, co potwierdza brak tendencji do akumulacji metabolitów senesu przy regularnym stosowaniu.^{14 15 16}

Dystrybucja metabolitów senesu

Metabolity senesu wykazują ograniczoną zdolność do przenikania przez bariery biologiczne. Badania wykazały, że aktywne metabolity, w tym reina, przenikają do mleka matki, jednak dzieje się to w niewielkim stopniu.^{17 18 19}

Badania prowadzone na modelach zwierzęcych wskazują również na niewielki stopień przenikania reiny przez barierę łożyskową, co ma znaczenie przy rozpatrywaniu bezpieczeństwa stosowania preparatów zawierających senes w okresie ciąży.^{20 21 22}

Eliminacja metabolitów senesu

Eliminacja metabolitów senesu zachodzi zarówno drogą nerkową, jak i jelitową. Po doustnym podawaniu sennozydów, 3-6% metabolitów jest wydalanych z moczem. Część metabolitów podlega również wydalaniu z żółcią.^{23 24 25}

Zdecydowana większość sennozydów (około 90%) jest wydalana z kałem w postaci polimerów (polichinonowych). Oprócz tych polimerów, w kale obecne są również niezmienione sennozydy (2-6%), sennidyny, antron reiny oraz reina.^{26 27 28}

Metabolity wykrywane w badaniach

W badaniach farmakokinetycznych po doustnym podaniu preparatów zawierających senes, w moczu wykrywa się różne metabolity, głównie reinę, emodynę oraz śladowe ilości chryzofanolu. Wymienione związki są typowymi metabolitami glikozydów antrachinonowych.^{29 30}

Specyfika metabolizmu w produktach złożonych

W przypadku produktów złożonych, takich jak Normosan i Normosan fix, które oprócz listków senesu zawierają również korę kruszyny, obserwuje się podobne szlaki metaboliczne dla składników obu surowców roślinnych. Zarówno β-O-połączone glikozydy senesu (sennozydy), jak i β-O-połączone glikozydy kory kruszyny nie są absorbowane w górnej części jelita ani rozkładane przez ludzkie enzymy trawienne. Oba typy glikozydów ulegają przekształceniu przez bakterie jelita grubego – sennozydy do antronu reiny, a glikozydy kory kruszyny do emodyno-9-antronu.^{31 32}

Aglikony antrachinonowe pochodzące zarówno z senesu, jak i kory kruszyny, są wchłaniane i metabolizowane do odpowiednich pochodnych glukuronidowych i siarczanowych, które następnie są eliminowane głównie z kałem, a w mniejszym stopniu z moczem.^{33 34}