Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Senes

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania senesu

Obecne dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania senesu (listki senesu, Cassia senna L. lub Cassia angustifolia Vahl) są w większości ekstrapolowane z badań przeprowadzonych na strąkach senesu, ponieważ brak jest szczegółowych badań dotyczących samych listków senesu lub ich przetworów. W praktyce badawczej przyjmuje się założenie, że wyniki badań na strąkach senesu można odnieść do przetworów z listków senesu.¹²

Toksyczność podprzewlekła

W 90-dniowym badaniu toksyczności podprzewlekłej przeprowadzonym na szczurach, podawano strąki senesu w dawkach od 100 mg/kg do 1500 mg/kg (co odpowiada dawce równoważnej dla człowieka 16-242 mg/kg). W badaniu zaobserwowano szereg zmian histopatologicznych:³⁴

• Niewielki przerost nabłonka jelita grubego we wszystkich badanych grupach, który był w pełni odwracalny po 8-tygodniowym okresie zdrowienia
• Zmiany rozrostowe w nabłonku wpustu żołądka, które również wykazywały pełną odwracalność
• Zależne od dawki kanalikowe nacieki bazofilowe i przerost nabłonka nerek przy dawkach ≥300 mg/kg/dzień, bez towarzyszących zaburzeń czynnościowych, które również były odwracalne
• Gromadzenie brązowego pigmentu w kanalikach nerkowych, prowadzące do ciemnych przebarwień powierzchni nerek, które pozostawały w mniejszym stopniu nawet po okresie zdrowienia

⁵⁶

Co istotne, nie zaobserwowano zmian morfologicznych w splocie nerwowym okrężnicy, co sugeruje brak neurotoksyczności na poziomie jelitowym. W przeprowadzonym badaniu nie udało się ustalić wartości NOEL (ang. no-observable-effect-level – poziom niewywołujący dających się zaobserwować skutków działania).⁷⁸

Potencjał mutagenny i genotoksyczny

Dane z badań genotoksyczności i mutagenności wskazują, że strąki senesu, ich wyciągi oraz kilka pochodnych hydroksyloantracenowych wykazywały pozytywne wyniki w testach in vitro. Wyjątek stanowiły sennozydy, reina i sennidyny, dla których nie stwierdzono działania mutagennego. Należy jednak podkreślić, że w przypadku senesu oraz aloesu-emodyny (aloe-emodyny) działanie genotoksyczne obserwowane w warunkach in vitro nie zostało potwierdzone w systemach testowych in vivo.⁹¹⁰

Warto zauważyć, że podobne właściwości genotoksyczne obserwuje się również u innych związków zawierających pochodne hydroksyloantracenu, takich jak emodyna, która występuje w przetworach z kory kruszyny. Badania wykazały, że wiele pochodnych hydroksyloantracenu wykazuje właściwości mutagenne i genotoksyczne w licznych systemach testów in vitro, jednak efekty te nie zostały potwierdzone w badaniach in vivo.¹¹¹²

Kancerogenność

W długoterminowych badaniach oceniających potencjał rakotwórczy strąków senesu zaobserwowano wpływ na nerki oraz okrężnicę/jelito ślepe.¹³¹⁴¹⁵ Podobne oddziaływanie na te narządy stwierdzono także w badaniach nad innymi związkami zawierającymi pochodne hydroksyloantracenu.¹⁶¹⁷

Toksyczność reprodukcyjna

Dla senesu i jego przetworów brak jest bezpośrednich badań toksyczności reprodukcyjnej. Natomiast w przypadku pokrewnych związków zawierających pochodne hydroksyloantracenu, takich jak emodyna, wykazano wpływ na długość cyklu rujowego oraz powstawanie nefropatii u myszy.¹⁸¹⁹ Obserwowana w tych badaniach toksyczność reprodukcyjna była związana głównie z toksycznością u samic, spowodowaną skutkami biegunki, która jest podstawowym działaniem farmakologicznym związków antranoidowych.²⁰²¹

Inne badania toksykologiczne

Warto zauważyć, że w przypadku kory kruszyny (Rhamnus frangula L.), która podobnie jak senes zawiera związki antranoidowe, badania mutagenności in vitro na modelu mikrosomalnym Salmonelli oraz w teście naprawy DNA na pierwotnych hepatocytach szczura wykazały, że emodyna, frangulina, wyciąg alkoholowy z Rhamnus frangula oraz preparaty z kory kruszyny powodowały zależny od dawki wzrost częstości mutacji lub indukcji naprawy DNA.²²²³

Ograniczenia danych przedklinicznych

Należy podkreślić, że dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania senesu są ograniczone, a większość dostępnych informacji opiera się na badaniach strąków senesu, nie zaś samych listków. Ponadto brak jest kompleksowych badań przeprowadzonych bezpośrednio na listku senesu lub jego przetworach.²⁴²⁵

Dla produktów zawierających senes w połączeniu z innymi substancjami roślinnymi (jak w przypadku preparatów Normosan i Normosan fix) brak jest badań przedklinicznych obejmujących całościowo te kombinacje.²⁶²⁷ Dodatkowo dla niektórych składników roślinnych używanych w tych preparatach, jak owoc kminku, liść mięty pieprzowej czy owoc bzu czarnego, nie wykonano badań toksyczności reprodukcyjnej, genotoksyczności i kancerogenności.²⁸²⁹

Podsumowanie danych bezpieczeństwa

Dostępne dane przedkliniczne dotyczące senesu wskazują na możliwość wystąpienia odwracalnych zmian morfologicznych w przewodzie pokarmowym i nerkach przy stosowaniu wysokich dawek. Choć obserwowano potencjalne działanie mutagenne i genotoksyczne w warunkach in vitro, nie zostało ono potwierdzone w badaniach in vivo. Długoterminowe badania kancerogenności wykazały wpływ na nerki i jelito grube/ślepe. Należy jednak pamiętać, że większość tych danych pochodzi z badań nad strąkami senesu, a nie listkami, które są głównym składnikiem omawianych preparatów leczniczych.³⁰³¹