inhibitor IL-12/23
Inhibitory IL-12/23 to klasa leków biologicznych stosowanych w leczeniu chorób autoimmunologicznych, które działają poprzez blokowanie interleukiny 12 (IL-12) i interleukiny 23 (IL-23). Te cytokiny odgrywają kluczową rolę w patogenezie wielu schorzeń zapalnych, w tym łuszczycy, łuszczycowego zapalenia stawów oraz choroby Leśniowskiego-Crohna.
Mechanizm działania inhibitorów IL-12/23 polega na wiązaniu się z podjednostką p40, która jest wspólna dla obu cytokin. Blokowanie tych cytokin prowadzi do zahamowania kaskady prozapalnej poprzez zmniejszenie aktywacji limfocytów Th1 i Th17, co skutkuje redukcją produkcji cytokin prozapalnych i zmniejszeniem nasilenia stanu zapalnego w tkankach docelowych.
Pierwszym zatwierdzonym inhibitorem IL-12/23 był ustekinumab (Stelara), monoklonalne przeciwciało wiążące podjednostkę p40. Nowsze leki z tej grupy to m.in. guselkumab, tildrakizumab i risankizumab, które selektywnie blokują IL-23 poprzez wiązanie podjednostki p19. Badania kliniczne wykazały wysoką skuteczność tych leków, szczególnie w leczeniu łuszczycy, gdzie osiągają znaczną poprawę wskaźników PASI u większości pacjentów.
Profil bezpieczeństwa inhibitorów IL-12/23 jest ogólnie korzystny, choć istnieje zwiększone ryzyko infekcji, szczególnie górnych dróg oddechowych. W rzadkich przypadkach mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości lub inne działania niepożądane. Ze względu na wpływ na układ immunologiczny, przed rozpoczęciem terapii należy wykluczyć aktywną gruźlicę i monitorować pacjentów pod kątem infekcji podczas leczenia.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Reumatoidalne zapalenie stawów związane z łuszczycą – Zapobieganie i profilaktyka
Łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS) jest przewlekłą, heterogenną chorobą zapalną rozwijającą się u około 30% pacjentów z łuszczycą, prowadzącą do nieodwracalnych uszkodzeń stawów, ścięgien i kręgosłupa. Kluczowe czynniki ryzyka to obecność łuszczycy, rodzinne występowanie ŁZS, zmiany łuszczycowe paznokci, ciężki przebieg choroby oraz nadwaga lub otyłość. Zaleca się coroczne badania przesiewowe z wykorzystaniem kwestionariuszy takich jak PASE, PEST czy ToPAS, aby umożliwić wczesne wykrycie i skierowanie pacjentów do reumatologa. Leczenie biologiczne, w tym inhibitory TNF-alfa, IL-17, IL-12/23 i IL-23 (np. adalimumab), wykazuje większą skuteczność w zapobieganiu progresji ŁZS niż konwencjonalne DMARDs, a także zmniejsza ryzyko uszkodzeń stawów i poprawia funkcję ruchową.
adalimumab, celiakia, choroba sercowo-naczyniowa, dieta przeciwzapalna, dieta śródziemnomorska, DMARD, fototerapia, hemoglobina, inhibitor IL-12/23, inhibitor IL-17, inhibitor IL-23, inhibitor TNF-alfa, kortykosteroid systemowy, kwestionariusz przesiewowy, lek biologiczny, lek modyfikujący przebieg choroby, lek przeciwmalaryczny, łuszczycowe zapalenie stawów, marker zapalny, metotreksat, nadciśnienie, niesteroidowy lek przeciwzapalny, orteza, poziom lipidów, przewlekła choroba zapalna, reumatoidalne zapalenie stawów, strategia treat-to-target, terapia miejscowa, uszkodzenie stawu, wrażliwość na gluten, zmiana łuszczycowa - Leksykon chorób i schorzeń
Łuszczyca – Leczenie
Łuszczyca jest przewlekłą, autoimmunologiczną chorobą zapalną skóry, charakteryzującą się czerwonymi, łuszczącymi się zmianami. Leczenie opiera się na kontroli stanu zapalnego, hamowaniu nadmiernej proliferacji keratynocytów oraz usuwaniu łusek. Terapia dobierana jest indywidualnie, zależnie od typu, nasilenia i lokalizacji zmian oraz odpowiedzi na wcześniejsze leczenia. W łagodnych i umiarkowanych postaciach podstawą są leki miejscowe, takie jak kortykosteroidy o różnej sile działania, analogi witaminy D3 (np. kalcypotriol), inhibitory kalcyneuryny (takrolimus, pimekrolimus) oraz tazaroten. Fototerapia, zwłaszcza wąskopasmowe UVB (311-313 nm), jest skuteczna w umiarkowanych i ciężkich przypadkach, wymagając zwykle 20-40 sesji 2-3 razy w tygodniu. W terapii systemowej stosuje się metotreksat, cyklosporynę, acytretynę, apremilast oraz nowoczesne inhibitory kinazy TYK2 (deucravacitinib). Leki biologiczne, takie jak inhibitory TNF-α, IL-17 i IL-23, są zarezerwowane dla pacjentów z ciężką postacią choroby lub łuszczycowym zapaleniem stawów, podawane podskórnie lub dożylnie, po wykluczeniu infekcji.
acytretyna, apremilast, bimekizumab, choroba autoimmunologiczna, cyklosporyna, dziegieć węglowy, emolient, fotochemioterapia PUVA, fototerapia, inhibitor IL-12/23, inhibitor IL-17, inhibitor IL-23, inhibitor kalcyneuryny, inhibitor TNF-alfa, jakość życia pacjenta, kalcypotriol, kortykosteroid miejscowy, kwas salicylowy, laser ekscymerowy, lek biologiczny, łuszczyca, łuszczyca erytrodermiczna, łuszczyca kropelkowa, łuszczyca krostkowa, łuszczyca odwrócona, łuszczyca paznokci, łuszczyca skóry głowy, metotreksat, promieniowanie ultrafioletowe, przeciwciało monoklonalne, retinoid miejscowy, roflumilast, stan zapalny, tachyfilaksja, takrolimus, tapinarof, wąskopasmowe UVB, zmiany łuszczycowe - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba leśniowskiego-crohna – Leczenie
Choroba Leśniowskiego-Crohna to przewlekłe zapalne schorzenie jelit, które nie posiada leczenia przyczynowego, jednak dostępne terapie umożliwiają kontrolę objawów i indukcję remisji. Leczenie farmakologiczne obejmuje kortykosteroidy (np. prednizon, budezonid) stosowane krótkoterminowo w zaostrzeniach, aminosalicylany (mesalazyna, sulfasalazyna, balsalazyd) w łagodnych postaciach, immunosupresanty takie jak tiopuryny (azatiopryna, 6-merkaptopuryna) oraz metotreksat jako alternatywę. W terapii umiarkowanej do ciężkiej stosuje się biologiki: inhibitory TNF-α (infliksymab, adalimumab, certolizumab pegol), inhibitory integryny (wedolizumab, natalizumab), inhibitory IL-12/23 (ustekinumab) oraz nowsze inhibitory IL-23 (mirikizumab zatwierdzony przez FDA w 2025 r.). Ponadto, inhibitory JAK, takie jak upadacytynib (RINVOQ) i tofacitinib, stanowią nowoczesną opcję terapeutyczną. Antybiotyki (metronidazol, ciprofloksacyna) mogą wspomagać leczenie przetok i ropni, a odżywianie, w tym wyłączne żywienie dojelitowe (EEN), odgrywa istotną rolę zwłaszcza u dzieci. Wskazania do leczenia chirurgicznego obejmują powikłania takie jak zwężenia, przetoki, ropnie, perforacje czy nowotwory, jednak operacja nie jest leczeniem przyczynowym i wymaga dalszej terapii podtrzymującej.
aminosalicylan, choroba Leśniowskiego-Crohna, gojenie błony śluzowej, inhibitor IL-12/23, inhibitor IL-23, inhibitor integryny, inhibitor JAK, inhibitor TNF-alfa, kolektomia, kortykosteroid, leczenie podtrzymujące, leczenie skojarzone, lek biologiczny, lek immunomodulujący, metotreksat, proktokolektomia, przetoka okołoodbytowa, remisja choroby, resekcja jelita cienkiego, terapia biologiczna, terapia komórkami macierzystymi, tiopuryna, żywienie dojelitowe