antranoid
Antranoid to termin medyczny odnoszący się do grupy związków chemicznych, które mają strukturę podobną do antracenu, organicznego związku aromatycznego składającego się z trzech skondensowanych pierścieni benzenowych. W medycynie antranoidy są znane głównie jako substancje czynne występujące w roślinach leczniczych.
Związki te występują naturalnie w wielu roślinach, takich jak aloes, kruszyna, rzewień czy senes, i są odpowiedzialne za ich działanie przeczyszczające. Antranoidy działają poprzez stymulację perystaltyki jelit oraz zwiększenie sekrecji wody i elektrolitów do światła jelita, co ułatwia wypróżnianie. Ze względu na to działanie, preparaty zawierające antranoidy są stosowane w leczeniu zaparć, jednak ich długotrwałe stosowanie może prowadzić do rozwoju melanosis coli (melanoza okrężnicy) oraz uzależnienia od środków przeczyszczających.
W praktyce klinicznej należy zachować ostrożność przy przepisywaniu preparatów zawierających antranoidy, szczególnie u pacjentów z chorobami zapalnymi jelit, niedrożnością jelit oraz u kobiet w ciąży. Badania sugerują również potencjalny związek między długotrwałym stosowaniem antranoidów a zwiększonym ryzykiem rozwoju raka jelita grubego, choć wyniki nie są jednoznaczne i wymagają dalszych badań.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Liść Senesu 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu sennozyd B/g
Preparaty zawierające liść senesu (Sennae foliolum), pozyskiwane z gatunków Cassia senna L. i Cassia angustifolia Vahl, zawierają 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B) na gram preparatu. Przedawkowanie tych preparatów manifestuje się głównie silnym bólem brzucha oraz ciężką biegunką, prowadzącymi do znacznej utraty płynów i elektrolitów, zwłaszcza potasu, co może skutkować poważnymi zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej. Szczególnie narażone są osoby starsze, u których ryzyko odwodnienia i hipokaliemii jest wyższe. Długotrwałe stosowanie wysokich dawek antranoidów może prowadzić do toksycznego zapalenia wątroby, objawiającego się podwyższeniem enzymów wątrobowych i ewentualną żółtaczką.
antranoid, biegunka, ból brzucha, Cassia angustifolia, Cassia senna, elektrolity w surowicy, enzymy wątrobowe, glikozyd hydroksyantracenowy, gospodarka sodowa, hipokaliemia, leczenie hepatoprotekcyjne, lek spazmolityczny, liść senesu, nawadnianie, odwodnienie, parametry elektrolitowe, perystaltyka jelit, poziom potasu, sennozyd B, toksyczne zapalenie wątroby, uszkodzenie hepatocytów, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej, żółtaczka - Leksykon substancji czynnych
Sennozyd B – Przedawkowanie
Sennozyd B, główny składnik aktywny preparatów przeczyszczających zawierających senes (Cassia senna L., Cassia angustifolia Vahl), w przypadku przedawkowania wywołuje nasilone objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak silny, kurczowy ból brzucha oraz ciężka, wodnista biegunka prowadząca do znacznej utraty płynów i elektrolitów. Szczególnie niebezpieczna jest hipokaliemia, która może skutkować zaburzeniami rytmu serca, osłabieniem mięśniowym (astenia) oraz dysfunkcjami układu nerwowego. Ryzyko powikłań wzrasta u pacjentów stosujących jednocześnie glikozydy nasercowe, diuretyki, kortykosteroidy lub preparaty zawierające korzeń lukrecji. Długotrwałe stosowanie dawek wyższych niż terapeutyczne może prowadzić do toksycznego zapalenia wątroby, co potwierdzono również w przypadku preparatu Xenna Extra Comfort. Szczególną ostrożność należy zachować u osób starszych, młodzieży oraz pacjentów z chorobami układu krążenia, wątroby i nerek.
adrenokortykosteroid, antranoid, arytmia, astenia, biegunka, diuretyk, glikozydy hydroksyantracenowe, glikozydy nasercowe, hepatotoksyczność, hipokaliemia, korzeń lukrecji, leczenie hepatoprotekcyjne, lek moczopędny, odwodnienie, osłabienie mięśniowe, preparat przeczyszczający, senes, sennozyd B, skurcze brzucha, stężenie elektrolitów, suplementacja elektrolitów, toksyczne zapalenie wątroby, uszkodzenie hepatocytów, utrata elektrolitów, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia wodno-elektrolitowe, zapalenie miąższu wątroby - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Liść Senesu 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu sennozyd B/g
Liść Senesu zawiera 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B) na 1 g surowca i jest bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Dane doświadczalne wskazują na potencjalne ryzyko genotoksyczności antranoidów, takich jak emodyna i aloe-emodyna, które mogą uszkadzać materiał genetyczny płodu. W okresie laktacji aktywne metabolity, w tym reina, przenikają do mleka kobiecego, co może wpływać na organizm dziecka, mimo że ich ilości są niewielkie. W związku z tym stosowanie liścia senesu w tych grupach jest niewskazane, a pacjentki powinny być informowane o konieczności przerwania terapii i zastosowania bezpiecznych alternatyw, takich jak modyfikacja diety czy inne środki przeczyszczające dopuszczone w ciąży i laktacji.
- Leksykon substancji czynnych
Kminek – Przedawkowanie
Przedawkowanie preparatów zawierających kminek (Carum carvi L.) w połączeniu z substancjami antrachinonowymi, takimi jak kora kruszyny czy liście senesu, prowadzi przede wszystkim do objawów związanych z działaniem przeczyszczającym. Dominują ból brzucha oraz ciężka biegunka, które mogą skutkować znaczną utratą płynów i elektrolitów, zwłaszcza jonów potasu, co stanowi istotne ryzyko hipokaliemii. Długotrwałe stosowanie wysokich dawek antrachinonów może wywołać toksyczne zapalenie wątroby, manifestujące się uszkodzeniem hepatocytów i podwyższonymi enzymami wątrobowymi. W preparacie Radirex PLUS nie odnotowano dotychczas objawów przedawkowania, natomiast w przypadku Tabletki przeciw niestrawności Labofarm przedawkowanie skutkuje biegunką i utratą elektrolitów.
antranoid, antrapochodna, ból brzucha, ciężka biegunka, enzym wątrobowy, funkcja wątroby, gospodarka wodno-elektrolitowa, hepatotoksyczność, hipokaliemia, jon potasu, kora kruszyny, liść senesu, monitoring elektrolitów, nawadnianie, osłabienie mięśniowe, toksyczne zapalenie wątroby, utrata elektrolitów, uzupełnienie płynów, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca - Leksykon substancji czynnych
Sennozyd B – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Sennozyd B, glikozyd hydroksyantracenowy pozyskiwany z gatunków Cassia senna L. i Cassia angustifolia Vahl, jest składnikiem preparatów takich jak Liść Senesu, Red Senes Tea, Senefol, Senes fix, Xenna oraz Xenna Extra Comfort, o zawartości sennozydu B w zakresie od 7,5 mg do 30 mg na jednostkę dawkowania. Stosowanie tych preparatów w okresie ciąży jest przeciwwskazane lub niezalecane ze względu na potencjalne ryzyko genotoksyczności metabolitów sennozydu B, w szczególności emodyny i aloe-emodyny, potwierdzone badaniami eksperymentalnymi. Pomimo braku bezpośrednich doniesień o teratogenności czy toksyczności u ludzi przy zalecanych dawkach, ostrożność wynika z danych doświadczalnych. W okresie laktacji również odradza się stosowanie ze względu na przenikanie metabolitów, takich jak reina, do mleka matki, choć nie zaobserwowano efektu przeczyszczającego u niemowląt. Szczególnie preparaty Liść Senesu i Senes fix są jednoznacznie przeciwwskazane w ciąży i laktacji, natomiast Red Senes Tea, Senefol, Xenna i Xenna Extra Comfort nie są zalecane.
aloe-emodyna, antranoid, Cassia angustifolia, Cassia senna, doustny środek antykoncepcyjny, działanie genotoksyczne, efekt przeczyszczający, emodyna, glikozyd hydroksyantracenowy, liść senesu, owoc senesu, pasaż jelitowy, płodność, pochodna hydroksyantracenu, preparat antykoncepcyjny, reina, senes aleksandryjski, sennozyd B, tabletka dojelitowa - Leksykon leków
Przedawkowanie – Red Senes Tea –
Przedawkowanie preparatu Red Senes Tea, zawierającego 800 mg liścia senesu z 17-23 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B) w każdej saszetce, prowadzi do charakterystycznych objawów ze strony przewodu pokarmowego, takich jak kurczowy ból brzucha i ostra biegunka. Te symptomy powodują znaczne odwodnienie oraz utratę elektrolitów, zwłaszcza potasu (<3,5 mmol/l), co skutkuje hipokaliemią. Hipokaliemia może wywołać poważne powikłania, w tym zaburzenia rytmu serca (arytmie, tachykardia, ekstrasystolie) oraz osłabienie mięśni (astenia). Ryzyko tych powikłań wzrasta u pacjentów stosujących jednocześnie glikozydy nasercowe, leki moczopędne, adrenokortykosteroidy lub korzeń lukrecji, a także u osób w podeszłym wieku, ze względu na polipragmazję i obniżoną funkcję narządów metabolizujących lek.
adrenokortykosteroid, antranoid, astenia, EKG, enzym wątrobowy, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, homeostaza organizmu, korzeń lukrecji, kurczowy ból brzucha, lek moczopędny, liść senesu, ostra biegunka, podeszły wiek, polipragmazja, sennozyd B, suplementacja elektrolitów, toksyczne zapalenie wątroby, zaburzenia rytmu serca, zaburzenie elektrolitowe - Leksykon substancji czynnych
Glikozydy hydroksyantracenowe – Przedawkowanie
Glikozydy hydroksyantracenowe, główne składniki liścia senesu (Sennae foliolum), w dawkach przekraczających zalecane (w produkcie Red Senes Tea jedna saszetka zawiera 800 mg liścia senesu z 17-23 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B) mogą wywołać poważne objawy kliniczne, przede wszystkim ze strony przewodu pokarmowego. Przedawkowanie manifestuje się kurczowym bólem brzucha oraz ostrą biegunką prowadzącą do znacznej utraty wody i elektrolitów, zwłaszcza potasu, co skutkuje hipokaliemią. Hipokaliemia stanowi istotne zagrożenie, zwiększając ryzyko zaburzeń rytmu serca oraz osłabienia mięśniowego (astenii). Szczególnie narażone są grupy pacjentów stosujących jednocześnie glikozydy nasercowe, leki moczopędne, adrenokortykosteroidy lub produkty zawierające korzeń lukrecji. Dodatkowo, przedawkowanie może prowadzić do toksycznego zapalenia wątroby, co wymaga monitorowania funkcji wątrobowych.
adrenokortykosteroid, antranoid, astenia, ciśnienie tętnicze, enzym wątrobowy, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, korzeń lukrecji, kurczowy ból brzucha, lek moczopędny, liść senesu, odwodnienie, ostra biegunka, perystaltyka jelit, Sennae foliolum, sennozyd B, stężenie elektrolitów, surowica krwi, toksyczne zapalenie wątroby, utrata elektrolitów, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia wodno-elektrolitowe - Leksykon substancji czynnych
Senes – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Substancja czynna senes, obecna w preparatach takich jak Figura 1 (0,9 g listka senesu/saszetkę, zawierająca 16,58-22,43 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B), Normosan (7,9-14,3 g listka senesu/100 g mieszanki) oraz Normosan fix (0,110-0,200 g listka senesu/saszetkę), jest bezwzględnie przeciwwskazana w okresie ciąży i karmienia piersią. Przeciwwskazania te wynikają z ryzyka genotoksyczności związanej z obecnością antranoidów, takich jak emodyna i aloe-emodyna, które wykazują potencjalne działanie mutagenne. W preparatach Normosan i Normosan fix dodatkowo obecna jest frangulina z kory kruszyny, co zwiększa ryzyko genotoksyczności. Ponadto, metabolity senesu, w szczególności reina, przenikają do mleka kobiecego, co stanowi zagrożenie dla dziecka karmionego piersią, mimo że ich ilość jest niewielka. Brak jest danych klinicznych dotyczących wpływu senesu na płodność u kobiet i mężczyzn, co wymaga ostrożności w stosowaniu tych preparatów u pacjentek planujących ciążę.
antranoid, antykoncepcja, błonnik pokarmowy, działanie mutagenne, emodyna i aloe-emodyna, emodyna i frangulina, gastroenterolog, genotoksyczność, ginekolog-położnik, glikozyd hydroksyantracenowy, karmienie piersią, kora kruszyny, laktuloza, makrogol, przeciwwskazanie, reina, senes, sennozyd B, zaparcie - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Xenna jedna saszetka zawiera 0,9 – 1,1 g liści senesu, co odpowiada 30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B
Produkt leczniczy Xenna, zawierający 0,9-1,1 g liści senesu (odpowiadających 30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B), nie był poddany nowym, systematycznym badaniom przedklinicznym specyficznie dla liści senesu. Dostępne dane opierają się głównie na badaniach wyciągów ze strąków senesu oraz izolowanych składników aktywnych, takich jak reina czy sennozydy A i B. Badania toksyczności ostrej na gryzoniach wykazały niski poziom toksyczności po podaniu doustnym, co wskazuje na relatywnie bezpieczny profil toksykologiczny przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami. Należy jednak podkreślić, że różnice w profilu fitochemicznym między liśćmi a strąkami senesu mogą wpływać na bezpieczeństwo stosowania Xenna.
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Xenna Extra Comfort 150 – 220 mg
Przedawkowanie Xenna Extra Comfort, zawierającego 150-220 mg suchego wyciągu z owoców senesu (odpowiadającego 20 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B), prowadzi do nasilonego działania przeczyszczającego, objawiającego się bolesnymi skurczami brzucha oraz silną biegunką. Gwałtowna biegunka może skutkować znaczną utratą elektrolitów, zwłaszcza potasu, co wywołuje hipokaliemię (stężenie potasu <3,5 mmol/l). Hipokaliemia stanowi poważne zagrożenie, predysponując do zaburzeń rytmu serca (arytmii, tachykardii) oraz osłabienia mięśni, szczególnie u pacjentów stosujących jednocześnie glikozydy nasercowe, diuretyki, kortykosteroidy lub preparaty z korzeniem lukrecji. Długotrwałe stosowanie wysokich dawek antranoidów może prowadzić do toksycznego zapalenia wątroby z trwałym uszkodzeniem funkcji hepatocytów.
antranoid, biegunka, choroba nerwowo-mięśniowa, choroba układu sercowo-naczyniowego, choroba zapalna jelit, diuretyk, działanie przeczyszczające, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, kortykosteroid, korzeń lukrecji, odwodnienie, osłabienie mięśni, sennozyd B, skurcz brzucha, toksyczne zapalenie wątroby, wyciąg z owoców senesu, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca, zespół jelita drażliwego - Leksykon leków
Przedawkowanie – Laxantia Tea 17 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B/saszetkę
Przedawkowanie Laxantia Tea, zawierającego 17 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B) na saszetkę, prowadzi do poważnych powikłań głównie ze strony przewodu pokarmowego i gospodarki wodno-elektrolitowej. Charakterystyczne objawy to kurczowy ból brzucha oraz ostra biegunka, które mogą skutkować znaczną utratą wody i elektrolitów, zwłaszcza hipokaliemią. Hipokaliemia stanowi istotne zagrożenie ze względu na ryzyko zaburzeń rytmu serca i osłabienia mięśniowego (astenii). Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie Laxantia Tea z glikozydami nasercowymi, lekami moczopędnymi, adrenokortykosteroidami oraz korzeniem lukrecji, które potęgują ryzyko zaburzeń elektrolitowych i kardiologicznych.
adrenokortykosteroid, antranoid, astenia, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, kołatanie serca, konsystencja stolca, kurczowy ból brzucha, lek moczopędny, liść senesu, monitorowanie elektrolitów, odwodnienie, osłabienie mięśniowe, ostra biegunka, owoc senesu, sennozyd B, stężenie potasu w surowicy, suplementacja płynów, toksyczne zapalenie wątroby, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia wodno-elektrolitowe