Przedawkowanie
Bez czarny

Przedawkowanie substancji – bez czarny

Bez czarny (Sambucus nigra L.) jest jednym z komponentów ziołowych preparatów przeczyszczających, takich jak Normosan i Normosan fix. W produktach tych występuje w postaci owoców bzu czarnego (fructus) w ilości 10,1-23,7 g na 100 g mieszanki (Normosan) oraz 0,142-0,332 g na saszetkę 1,4 g (Normosan fix). Owoce bzu czarnego wchodzą w skład tych preparatów wraz z innymi substancjami roślinnymi, w tym korą kruszyny, listkami senesu, owocami kminku i liśćmi mięty pieprzowej.¹²

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie preparatów zawierających bez czarny wraz z innymi składnikami o działaniu przeczyszczającym może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Głównymi objawami przedawkowania lub nadużywania produktów zawierających tę substancję są dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, przede wszystkim ból brzucha oraz ciężka biegunka. Te objawy prowadzą następnie do znacznej utraty płynów i elektrolitów z organizmu, co może skutkować poważnymi zaburzeniami równowagi wodno-elektrolitowej.³⁴

Powikłania przedawkowania

Długotrwałe stosowanie wysokich dawek preparatów zawierających antranoidy (substancje obecne w produktach z bzem czarnym w połączeniu z korą kruszyny i liśćmi senesu) może prowadzić do rozwoju toksycznego zapalenia wątroby. Jest to szczególnie niebezpieczne powikłanie, które może skutkować trwałym uszkodzeniem tego narządu.⁵⁶

Zaburzenia elektrolitowe stanowią szczególne zagrożenie u pacjentów w podeszłym wieku, u których ryzyko powikłań związanych z przedawkowaniem jest istotnie wyższe. Ze względu na fizjologicznie obniżoną wydolność narządów oraz często występujące choroby współistniejące, osoby starsze są bardziej narażone na negatywne skutki przedawkowania preparatów zawierających bez czarny i inne substancje przeczyszczające.⁷⁸

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania preparatów zawierających bez czarny należy wdrożyć odpowiednie leczenie podtrzymujące. Kluczowym elementem terapii jest intensywne nawadnianie pacjenta w celu uzupełnienia utraconych płynów. Niezbędne jest również monitorowanie poziomu elektrolitów w surowicy krwi, ze szczególnym uwzględnieniem stężenia jonów potasu, którego zaburzenia mogą prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu serca.⁹¹⁰

Szczególne grupy ryzyka

Wśród pacjentów, którzy są szczególnie narażeni na negatywne skutki przedawkowania preparatów zawierających bez czarny, znajdują się osoby w podeszłym wieku. W tej grupie pacjentów ryzyko wystąpienia powikłań związanych z zaburzeniami wodno-elektrolitowymi jest znacznie wyższe, a konsekwencje kliniczne mogą być poważniejsze. Wynika to z fizjologicznie zmniejszonej rezerwy czynnościowej nerek, wątroby oraz układu sercowo-naczyniowego, a także z częstego występowania chorób współistniejących i przyjmowania wielu leków jednocześnie.¹¹¹²

Tabela objawów przedawkowania

¹³¹⁴

Monitorowanie i leczenie przedawkowania

W przypadku zdiagnozowania przedawkowania preparatów zawierających bez czarny, konieczne jest wdrożenie następujących działań terapeutycznych:

• Intensywne nawadnianie dożylne w celu wyrównania zaburzeń wodno-elektrolitowych
• Regularne monitorowanie stężenia elektrolitów w surowicy krwi, ze szczególnym uwzględnieniem poziomu potasu
• Suplementacja elektrolitów w przypadku stwierdzenia ich niedoborów
• Monitorowanie parametrów życiowych pacjenta (ciśnienie tętnicze, częstość akcji serca, diureza)
• Wykonywanie badań laboratoryjnych oceniających funkcję wątroby w przypadku podejrzenia toksycznego uszkodzenia tego narządu
• Odstawienie preparatu będącego przyczyną przedawkowania

¹⁵¹⁶

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z grup ryzyka, zwłaszcza osoby w podeszłym wieku, pacjentów z istniejącymi wcześniej zaburzeniami wodno-elektrolitowymi, chorobami nerek lub wątroby oraz osoby przyjmujące leki mogące wchodzić w interakcje z preparatami zawierającymi bez czarny i inne składniki o działaniu przeczyszczającym (np. leki moczopędne, glikokortykosteroidy, preparaty naparstnicy).¹⁷¹⁸