Właściwości farmakokinetyczne
Bez czarny

Właściwości farmakokinetyczne bzu czarnego

Owoc bzu czarnego (Sambucus nigra L., fructus) stanowi istotny składnik produktów leczniczych Normosan oraz Normosan fix, które zawierają mieszankę ziół o działaniu przeczyszczającym. W Normosan owoc bzu czarnego występuje w ilości 10,1-23,7 g na 100 g mieszanki, zaś w Normosan fix w ilości 0,142-0,332 g na saszetkę 1,4 g.^{1 2}

Metabolizm i wchłanianie składników aktywnych

Właściwości farmakokinetyczne preparatów zawierających bez czarny należy rozpatrywać w kontekście całego kompleksu substancji czynnych. W preparatach Normosan i Normosan fix główne działanie przeczyszczające wynika z obecności związków antrachinonowych pochodzących z kory kruszyny i listków senesu, które podlegają specyficznym procesom metabolicznym.^{3 4}

W przypadku związków pochodzących z kory kruszyny, β-O połączone glikozydy wykazują odporność na działanie ludzkich enzymów trawiennych, co skutkuje minimalnym wchłanianiem w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Aktywacja tych związków następuje dopiero w jelicie grubym, gdzie pod wpływem bakterii jelitowej flory następuje przekształcenie do aktywnego metabolitu emodyno-9-antronu.^{5 6}

Aglikony antrachinonowe po wchłonięciu ulegają dalszym przemianom metabolicznym, głównie do pochodnych glukuronidowych i siarczanowych. W badaniach farmakokinetycznych po doustnym podaniu wyciągu z kory kruszyny w moczu pacjentów identyfikowano głównie reinę i emodynę oraz śladowe ilości chryzofanolu.^{7 8}

Metabolizm składników senesu

Podobny mechanizm działania obserwuje się w przypadku glikozydów pochodzących z listków senesu (sennozydy). Te związki również nie są absorbowane w górnej części jelita ani rozkładane przez enzymy trawienne człowieka. Dopiero bakterie bytujące w jelicie grubym przekształcają je w aktywny metabolit – antron reiny.^{9 10}

Aglikony powstałe w wyniku tych procesów są następnie wchłaniane w górnym odcinku jelita. Badania eksperymentalne z wykorzystaniem radio-znaczonych antronów reiny, podawanych bezpośrednio do kątnicy zwierząt doświadczalnych, wykazały stosunkowo niski stopień absorpcji, wynoszący poniżej 10%.^{11 12}

Warto zaznaczyć charakterystyczną przemianę antronów reiny, które w kontakcie z tlenem ulegają utlenieniu do reiny i sennidyn. Te metabolity można wykryć we krwi, głównie w formie związanej z kwasem glukuronowym lub w postaci siarczanów.^{13 14}

Eliminacja i wydalanie metabolitów

Dane farmakokinetyczne wskazują, że po doustnym podawaniu sennozydów, jedynie niewielka część metabolitów (3-6%) jest wydalana z moczem. Część metabolitów jest również eliminowana z żółcią.^{15 16}

Znacząca większość sennozydów (około 90%) jest wydalana z kałem w postaci polimerów (związków polichinonowych). Oprócz tego w kale można wykryć 2-6% niezmienionych sennozydów, sennidyn, antronu reiny oraz reiny.^{17 18}

Badania kliniczne i stężenie we krwi

W badaniach farmakokinetycznych prowadzonych u ludzi, którym podawano doustnie strąki senesu w dawce 20 mg sennozydów przez okres 7 dni, maksymalne stężenie reiny we krwi wynosiło 100 ng/ml. Co istotne z klinicznego punktu widzenia, nie zaobserwowano zjawiska akumulacji reiny w organizmie.^{19 20}

Przenikanie przez bariery biologiczne

Z punktu widzenia bezpieczeństwa farmakoterapii istotne są dane dotyczące przenikania aktywnych metabolitów przez bariery biologiczne. Wykazano, że aktywne metabolity pochodzące zarówno z listka senesu jak i kory kruszyny, zwłaszcza reina, przechodzą do mleka matki, jednak w niewielkich ilościach.^{21 22}

Badania na modelach zwierzęcych potwierdziły, że reina może również w niewielkim stopniu przenikać przez barierę łożyskową.^{23 24}

Podsumowanie właściwości farmakokinetycznych

Właściwości farmakokinetyczne bzu czarnego w kontekście preparatów Normosan i Normosan fix charakteryzują się specyficznym profilem wchłaniania, metabolizmu i wydalania, który jest determinowany przez fizjologię przewodu pokarmowego oraz aktywność mikrobioty jelitowej. Główne związki aktywne (glikozydy antrachinonowe) nie są wchłaniane w górnym odcinku przewodu pokarmowego, lecz ulegają aktywacji przez bakterie jelitowe w jelicie grubym. Powstałe metabolity są częściowo wchłaniane do krwiobiegu, gdzie podlegają dalszym przemianom, a następnie są wydalane głównie z kałem (około 90%) oraz w mniejszym stopniu z moczem (3-6%).^{25 26}