Właściwości farmakodynamiczne
Bez czarny

Bez czarny (Sambucus nigra L.) jest składnikiem preparatów przeczyszczających Normosan i Normosan fix, występując odpowiednio w ilościach 10,1-23,7 g/100 g mieszanki oraz 0,142-0,332 g/saszetkę (1,4 g). W tych produktach działa synergistycznie z pochodnymi 1,8-dihydroksyantracenowymi z kory kruszyny (16,4-23,6 g/100 g; 0,230-0,330 g/saszetkę) i listka senesu (7,9-14,3 g/100 g; 0,110-0,200 g/saszetkę), które stanowią główne substancje czynne o działaniu przeczyszczającym. Całkowita zawartość substancji czynnych, przeliczona na glukofrangulinę A, wynosi 22,02-29,79 mg na 1,4 g produktu, co odpowiada dawce terapeutycznej. Mechanizm działania opiera się na pobudzeniu perystaltyki jelita grubego oraz modulacji wydzielania i absorpcji wody i elektrolitów (Na⁺, Cl⁻), prowadząc do zwiększenia objętości płynu w świetle jelita i ułatwienia pasażu mas kałowych.

  1. Właściwości farmakodynamiczne bzu czarnego w kontekście działania przeczyszczającego
  2. Mechanizm działania bzu czarnego w mieszankach przeczyszczających
    1. Rola bzu czarnego w kompleksie ziołowym przeczyszczającym
  3. Podstawowe mechanizmy działania mieszanki zawierającej bez czarny
    1. Pobudzenie perystaltyki jelita grubego
    2. Wpływ na procesy wydzielnicze jelita grubego
  4. Metabolizm składników aktywnych współdziałających z bezem czarnym
    1. Metabolizm glikozydów kruszyny
    2. Metabolizm glikozydów senesu
  5. Czas działania mieszanki zawierającej bez czarny
  6. Klasyfikacja farmakoterapeutyczna preparatów z bezem czarnym
    1. Kolejne rozdziały

Właściwości farmakodynamiczne bzu czarnego w kontekście działania przeczyszczającego

Bez czarny (Sambucus nigra L.) stanowi składnik produktów leczniczych o działaniu przeczyszczającym, takich jak Normosan i Normosan fix. W obu tych preparatach owoce bzu czarnego występują w określonych proporcjach: w przypadku Normosan w ilości 10,1-23,7 g na 100 g mieszanki, a w Normosan fix w ilości 0,142-0,332 g na saszetkę.12

Mechanizm działania bzu czarnego w mieszankach przeczyszczających

Bez czarny, jako jeden ze składników preparatów Normosan i Normosan fix, działa w synergii z innymi składnikami aktywnymi tych preparatów, szczególnie z pochodnymi 1,8-dihydroksyantracenowymi zawartymi w listku senesu i korze kruszyny, które są odpowiedzialne za główne działanie przeczyszczające.34

Rola bzu czarnego w kompleksie ziołowym przeczyszczającym

W preparatach Normosan i Normosan fix, bez czarny stanowi składnik preparatu, który razem z pozostałymi składnikami (korą kruszyny, listkiem senesu, owocem kminku i liściem mięty pieprzowej) tworzy kompleks ziołowy o określonym działaniu farmakologicznym. Całkowita zawartość substancji czynnych w przeliczeniu na glukofrangulinę A wynosi 22,02-29,79 mg na 1,4 g produktu, co odpowiada jednej dawce terapeutycznej.56

Podstawowe mechanizmy działania mieszanki zawierającej bez czarny

Działanie przeczyszczające preparatów zawierających bez czarny opiera się na dwóch głównych mechanizmach farmakodynamicznych, które są przede wszystkim efektem działania pochodnych antracenowych zawartych w korze kruszyny i listku senesu:78

Pobudzenie perystaltyki jelita grubego

Pierwszy z mechanizmów działania mieszanki ziołowej zawierającej bez czarny polega na pobudzeniu perystaltyki jelita grubego, co w konsekwencji prowadzi do przyspieszonego pasażu jelitowego. Efekt ten jest istotną składową działania przeczyszczającego.910

Wpływ na procesy wydzielnicze jelita grubego

Drugi mechanizm działania preparatów zawierających bez czarny wiąże się z wpływem na procesy wydzielnicze jelita grubego. Mechanizm ten obejmuje dwa współistniejące efekty:1112

1314

Oba te mechanizmy prowadzą do zwiększenia stężenia płynu i elektrolitów w świetle jelita grubego, co ułatwia pasaż mas kałowych i ich wydalanie.

Metabolizm składników aktywnych współdziałających z bezem czarnym

W przypadku preparatów Normosan i Normosan fix, głównymi substancjami aktywnymi współdziałającymi z bezem czarnym są pochodne antracenowe zawarte w korze kruszyny i listku senesu, których metabolizm jest kluczowy dla efektu przeczyszczającego.

Metabolizm glikozydów kruszyny

Zawarte w korze kruszyny glukofranguliny i franguliny, będące odpowiednio O-diglikozydami oraz O-monoglikozydami (wszystkie w formie β-O-glikozydów), nie ulegają rozkładowi przez ludzkie enzymy trawienne w górnym odcinku przewodu pokarmowego, co skutkuje ich minimalnym wchłanianiem. Dopiero bakterie jelita grubego przekształcają je w aktywny metabolit – emodyno-9-antron, który jest odpowiedzialny za właściwy efekt przeczyszczający.1516

Metabolizm glikozydów senesu

Podobnie dzieje się w przypadku β-O-połączonych glikozydów listka senesu (sennozydy), które również nie są absorbowane w górnej części jelita. Bakterie jelita grubego przekształcają je w aktywny metabolit – antron reiny.1718

Czas działania mieszanki zawierającej bez czarny

Po podaniu preparatu zawierającego bez czarny, defekacja następuje po upływie 8-12 godzin. Ten opóźniony efekt terapeutyczny jest spowodowany czasem potrzebnym na transport składników aktywnych do okrężnicy oraz na ich przemianę do postaci aktywnych metabolitów przez bakterie jelitowe.1920

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna preparatów z bezem czarnym

Preparaty zawierające bez czarny jako składnik, takie jak Normosan i Normosan fix, klasyfikowane są jako leki przeczyszczające kontaktowe, oznaczone kodem ATC: A06AB.2122

Składnik Normosan (na 100 g mieszanki) Normosan fix (na saszetkę 1,4 g) Główne substancje aktywne Główny metabolit aktywny
Kora kruszyny 16,4-23,6 g 0,230-0,330 g Glukofranguliny, franguliny Emodyno-9-antron
Listek senesu 7,9-14,3 g 0,110-0,200 g Sennozydy Antron reiny
Owoc kminku 35 g 0,490 g – –
Owoc bzu czarnego 10,1-23,7 g 0,142-0,332 g – –
Liść mięty pieprzowej 17 g 0,238 g – –

Powyższa tabela przedstawia skład preparatów Normosan i Normosan fix, z uwzględnieniem zawartości bzu czarnego i innych składników, a także najważniejszych substancji aktywnych i ich metabolitów, które są odpowiedzialne za efekt przeczyszczający.2324

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl