zahamowanie czynności jajników
Zahamowanie czynności jajników (ang. ovarian suppression) to stan, w którym dochodzi do zmniejszenia lub całkowitego zatrzymania produkcji hormonów przez jajniki oraz zahamowania procesu owulacji. Jest to efekt, który może wystąpić zarówno fizjologicznie (np. w okresie ciąży, laktacji), jak i być indukowany farmakologicznie lub chirurgicznie.
W praktyce klinicznej zahamowanie czynności jajników stosuje się często jako element terapii w leczeniu hormonozależnego raka piersi u kobiet przed menopauzą, endometriozy, mięśniaków macicy czy zespołu policystycznych jajników. Najczęściej wykorzystuje się w tym celu analogi GnRH (np. goserelina, leuprorelina), które poprzez działanie na oś podwzgórze-przysadka-jajniki prowadzą do zmniejszenia stężenia estrogenów do poziomu charakterystycznego dla menopauzy.
Farmakologiczne zahamowanie czynności jajników wiąże się z objawami przypominającymi menopauzę, takimi jak uderzenia gorąca, zaburzenia snu, suchość pochwy, zmniejszenie gęstości mineralnej kości czy zmiany nastroju. Efekt ten jest zazwyczaj odwracalny po zakończeniu terapii, choć czas powrotu prawidłowej funkcji jajników może być różny w zależności od wieku pacjentki, czasu trwania leczenia i zastosowanej metody.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Busulfan – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Busulfan, stosowany dożylne w przygotowaniu do przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych (HPCT) oraz doustnie w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej, wykazuje istotne działanie teratogenne i wpływa negatywnie na płodność. Preparaty dożylne (Busulfan Accord, Busulfan Zentiva) są przeciwwskazane w ciąży ze względu na ryzyko dla płodu i przeciwwskazanie do HPCT u kobiet ciężarnych. Doustny busulfan (Myleran) należy stosować ostrożnie, zwłaszcza w pierwszym trymestrze, po dokładnej ocenie korzyści terapeutycznych względem potencjalnego ryzyka teratogennego, potwierdzonego w badaniach na zwierzętach. Ekspozycja w trzecim trymestrze może prowadzić do zaburzeń wzrostu wewnątrzmacicznego. Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną antykoncepcję podczas terapii i przez 6 miesięcy po jej zakończeniu. Dane kliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania busulfanu w ciąży są ograniczone, a przypadki wad wrodzonych po niskich dawkach doustnych nie potwierdzają jednoznacznie związku przyczynowego.
azoospermia, brak miesiączki, dimetyloacetoamid, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, kriokonserwacja nasienia, nieodwracalna bezpłodność, niewydolność jajników, obumieranie zarodków, przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, przewlekła białaczka szpikowa, substancja cytostatyczna, upośledzenie płodności, wada rozwojowa, wada wrodzona, zaburzenie wzrostu wewnątrzmacicznego płodu, zahamowanie czynności jajników, zanik jąder - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Myleran 2 mg
Produkt leczniczy Myleran (busulfan) w dawce 2 mg wymaga szczegółowego omówienia z pacjentkami i pacjentami w kontekście wpływu na płodność, ciążę oraz laktację. Konieczne jest zalecenie stosowania skutecznej antykoncepcji u obu partnerów podczas terapii. Stosowanie Myleranu w ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze, jest przeciwwskazane, o ile istnieje alternatywna terapia, ze względu na potencjalne ryzyko wad wrodzonych oraz upośledzenia wzrostu wewnątrzmacicznego płodu przy ekspozycji w trzecim trymestrze. Dane przedkliniczne wskazują na działanie teratogenne busulfanu oraz zaburzenia płodności potomstwa po ekspozycji w drugiej połowie ciąży. Karmienie piersią jest przeciwwskazane podczas leczenia, gdyż nie ustalono, czy busulfan przenika do mleka ludzkiego, a potencjalne ryzyko dla dziecka jest istotne.
antykoncepcja, azoospermia, brak miesiączki, busulfan, dojrzałość płciowa, działanie teratogenne, lek cytotoksyczny, Myleran, niepłodność, niewydolność jajników, pierwszy trymestr ciąży, przenikanie leku do mleka, trzeci trymestr ciąży, wada wrodzona, wiek przedpokwitaniowy, zaburzenie płodności, zahamowanie czynności jajników, zahamowanie spermatogenezy, zanik jąder - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Busulfan Zentiva
Busulfan Zentiva (busulfan, 6 mg/ml) jest cytotoksycznym lekiem stosowanym w kondycjonowaniu przed przeszczepieniem komórek macierzystych, który powoduje całkowite zahamowanie czynności szpiku kostnego u wszystkich leczonych pacjentów. Charakterystyczne hematologiczne działania niepożądane obejmują neutropenię (bezwzględna liczba neutrofilów < 0,5 x 10⁹/l) występującą u 100% pacjentów, z normalizacją po średnio 10 dniach (autologiczny przeszczep) lub 13 dniach (allogeniczny) u dorosłych, oraz po 5 i 18,5 dniach odpowiednio u dzieci. Trombocytopenia (< 25 x 10⁹/l lub wymagająca transfuzji) dotyczy 98% dorosłych i 100% dzieci, a niedokrwistość (Hb < 8,0 g/dl) występuje u 69% dorosłych i 100% dzieci. W trakcie terapii konieczne jest częste monitorowanie morfologii krwi, profilaktyka i leczenie zakażeń, stosowanie preparatów krwi oraz czynników wzrostu, takich jak G-CSF. U dzieci o masie ciała < 9 kg zaleca się monitorowanie stężenia busulfanu w surowicy.
anemia Fanconiego, bezpłodność, busulfan, choroba żylno-okluzyjna wątroby, czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów, działanie hepatotoksyczne, granulocytopenia, kriokonserwacja nasienia, lek przeciwgrzybiczny, leki przeciwzakaźne, mikroangiopatia zakrzepowa, neutropenia, niedokrwistość, niewydolność wątroby, przeszczepienie komórek krwiotwórczych, przeszczepienie komórek macierzystych, śródmiąższowe zwłóknienie płuc, trombocytopenia, zahamowanie czynności jajników, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zespół ostrej niewydolności oddechowej