Haemophilus influenzae typu b (hib)
Zapobieganie i profilaktyka
Haemophilus influenzae typu b (Hib) jest głównym patogenem wywołującym inwazyjne zakażenia, w tym zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u niemowląt i małych dzieci. Wprowadzenie skoniugowanych szczepionek przeciw Hib w latach 80. i 90. XX wieku spowodowało spadek częstości występowania choroby o ponad 99% w populacjach szczepionych, z efektywnością kliniczną szczepionek ocenianą na 95-100%. Schemat szczepień obejmuje 2-3 dawki podawane od 6. tygodnia życia oraz dawkę przypominającą w wieku 12-15 miesięcy, w zależności od typu szczepionki (PRP-OMP lub PRP-T). Szczepienia są szczególnie zalecane u dzieci poniżej 5. roku życia oraz u osób z grup ryzyka, takich jak pacjenci z niedoborami odporności, asplenią czy po przeszczepach szpiku kostnego.
Haemophilus influenzae typu b (hib) – Profilaktyka
Haemophilus influenzae typu b (Hib) to bakteria będąca jedną z głównych przyczyn zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych u niemowląt i małych dzieci. Przed wprowadzeniem powszechnych szczepień, Hib był wiodącą przyczyną bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych u dzieci poniżej 5. roku życia, powodując około 20 000 przypadków rocznie i około 1000 zgonów w samych Stanach Zjednoczonych.12 Profilaktyka zakażeń Hib opiera się na dwóch głównych strategiach: szczepieniach ochronnych oraz chemioprofilaktyce dla osób z kontaktu z chorym.
Szczepienia przeciwko Hib
Szczepienia są najskuteczniejszym środkiem zapobiegania chorobom wywoływanym przez Haemophilus influenzae typu b. Od czasu wprowadzenia szczepionek przeciwko Hib w późnych latach 80. i wczesnych 90. XX wieku, częstość występowania inwazyjnej choroby Hib spadła o ponad 99% u niemowląt i małych dzieci w krajach, gdzie szczepienia są powszechnie stosowane.34 Szczepionki przeciwko Hib są wysoce immunogenne u niemowląt, a ich skuteczność kliniczna szacowana jest na 95-100%.5
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz amerykańskie Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) zalecają, aby wszystkie niemowlęta były szczepione przy użyciu skoniugowanej szczepionki Hib, rozpoczynając szczepienia po ukończeniu 6 tygodnia życia.67 W zależności od typu stosowanej szczepionki, dzieci powinny otrzymać 2-3 dawki w pierwszych 6 miesiącach życia, a następnie dawkę przypominającą w wieku 12-15 miesięcy.8
Schemat podawania szczepionki Hib
Schemat szczepień zależy od rodzaju stosowanej szczepionki:910
- PRP-OMP (nazwa handlowa: PedvaxHIB) – schemat 3-dawkowy: 2, 4 miesiące oraz dawka przypominająca w wieku 12-15 miesięcy
- PRP-T (nazwy handlowe: ActHIB, Hiberix; także w szczepionce skojarzonej DTaP-Hib-IPV Pentacel) – schemat 4-dawkowy: 2, 4, 6 miesięcy oraz dawka przypominająca w wieku 12-15 miesięcy
Odstępy między dawkami szczepionki Hib powinny wynosić co najmniej 4 tygodnie, przy czym pierwsza dawka powinna być podana najwcześniej w 6. tygodniu życia. Dawka przypominająca powinna być podana co najmniej 8 tygodni po poprzedniej dawce, zazwyczaj między 12. a 15. miesiącem życia.9
Szczepienia w grupach szczególnego ryzyka
Szczepionka przeciwko Hib jest zwykle zalecana dzieciom poniżej 5. roku życia. Istnieją jednak grupy osób w każdym wieku, które powinny otrzymać szczepionkę ze względu na zwiększone ryzyko inwazyjnej choroby Hib:812
- Osoby z wrodzonymi lub nabytymi niedoborami odporności, w tym zakażeniem HIV
- Osoby z wczesnokomponentowym niedoborem dopełniacza
- Osoby z niedoczynnością lub brakiem śledziony (asplenią anatomiczną lub czynnościową), w tym chorzy na niedokrwistość sierpowatokrwinkową
- Pacjenci po przeszczepieniu komórek macierzystych szpiku kostnego
- Pacjenci poddawani chemioterapii lub radioterapii z powodu nowotworów złośliwych
W przypadku osób po przeszczepieniu komórek macierzystych szpiku kostnego zaleca się podanie pełnej serii trzech dawek szczepionki, rozpoczynając 6-12 miesięcy po przeszczepie, niezależnie od wcześniejszej historii szczepień.15 Osobom bez śledziony lub z upośledzeniem jej funkcji, które wcześniej nie były szczepione, zaleca się podanie pojedynczej dawki szczepionki Hib. Niektórzy eksperci sugerują podanie dawki przed planowaną splenektomią, niezależnie od historii szczepień, najlepiej 14 dni przed zabiegiem, jeśli to możliwe.15
Chemioprofilaktyka zakażeń Hib
Chemioprofilaktyka jest ważnym elementem zapobiegania wtórnym przypadkom zakażeń Hib u osób z bliskiego kontaktu z chorym. Głównym celem chemioprofilaktyki jest eradykacja nosicielstwa Haemophilus influenzae typu b w jamie nosowo-gardłowej, co zmniejsza ryzyko transmisji bakterii i wystąpienia choroby u osób z kontaktu.1617
Rifampicyna w chemioprofilaktyce Hib
Lekiem z wyboru w chemioprofilaktyce Hib jest rifampicyna/” title=”rifampicyna” class=”to-tag” data-termid=”23527″>rifampicyna. Badania wykazały, że rifampicyna w dawce 20 mg/kg masy ciała raz dziennie (maksymalna dawka dobowa 600 mg) przez 4 dni eliminuje nosicielstwo Hib u 92-97% osób z kontaktu.181917 Rifampicyna osiąga wysokie stężenia w wydzielinach dróg oddechowych i skutecznie eliminuje nosicielstwo nosowo-gardłowe u ponad 95% nosicieli.2021
Chemioprofilaktykę należy rozpocząć jak najszybciej po rozpoznaniu przypadku inwazyjnej choroby Hib, ponieważ ryzyko wystąpienia wtórnych przypadków jest największe w ciągu kilku dni od wystąpienia objawów u przypadku wskaźnikowego.2223 Należy jednak pamiętać, że chemioprofilaktyka może być skuteczna nawet jeśli zostanie rozpoczęta do 1 tygodnia od hospitalizacji pacjenta, chociaż jej rozpoczęcie po upływie 4 tygodni ma prawdopodobnie ograniczoną wartość.24
Wskazania do chemioprofilaktyki
Zgodnie z aktualnymi zaleceniami, chemioprofilaktyka rifampicyną powinna być rozważona w następujących sytuacjach:2025
- Wszyscy domownicy w gospodarstwach domowych, w których mieszkają:
- Dzieci poniżej 12 miesiąca życia, które nie otrzymały pełnego cyklu szczepień przeciwko Hib
- Dzieci w wieku 1-3 lat, które nie zostały odpowiednio zaszczepione
- Dzieci z niedoborem odporności, niezależnie od ich statusu szczepień
- Wszyscy członkowie gospodarstwa domowego i przypadek wskaźnikowy, jeśli wśród domowników znajduje się osoba podatna (dziecko poniżej 10 lat lub osoba z immunosupresją lub asplenią w każdym wieku)
- Wszyscy uczestnicy i personel nadzorujący w placówkach opieki dziennej, jeśli w placówce wystąpiły co najmniej dwa przypadki inwazyjnej choroby Hib w ciągu 60 dni i uczęszczają do niej nieszczepione lub niedostatecznie zaszczepione dzieci
W przypadku pacjentów z inwazyjną chorobą Hib leczonych ampicyliną lub chloramfenikolem, którzy są młodsi niż 2 lata lub mają podatne osoby w gospodarstwie domowym, konieczne jest również podanie rifampicyny w celu eliminacji nosicielstwa w jamie nosowej.25 Należy pamiętać, że chemioprofilaktyka nie jest zalecana dla kobiet w ciąży będących w kontakcie z chorym, ponieważ wpływ rifampicyny na płód nie został ustalony.24
Chemioprofilaktyka w placówkach opiekuńczych
W przypadku wystąpienia zakażenia Hib w żłobkach lub przedszkolach, ważne jest, aby wszystkie kontakty w danej grupie otrzymały rifampicynę w tym samym czasie.18 Dzieci, które otrzymały szczepionkę polisacharydową przeciwko Haemophilus b, również powinny otrzymać rifampicynę.22 Osoby otrzymujące chemioprofilaktykę mogą nadal uczęszczać do szkoły, przedszkola lub żłobka.27
Rodzice dzieci mających kontakt z chorym powinni zostać poinformowani o objawach choroby Hib i konieczności natychmiastowego zgłoszenia się do lekarza w przypadku ich wystąpienia.2827 Zwiększony nadzór epidemiologiczny nad przypadkami wśród zdefiniowanych kontaktów powinien być prowadzony przez okres 60 dni.27
Zalecenia dotyczące izolacji przypadków
Pacjenci z inwazyjną chorobą Hib wymagają natychmiastowej hospitalizacji i leczenia.28 W czasie hospitalizacji należy stosować standardowe środki ostrożności oraz izolację kropelkową przez 48 godzin od rozpoczęcia skutecznego leczenia antybiotykami.2826
Dzieci, które przebyły poważne zakażenie Hib, nie mogą wrócić do żłobka, przedszkola lub szkoły, dopóki nie przyjmą co najmniej 4 dni odpowiedniego kursu antybiotyków.29 Dzieci, które przebyły inwazyjną chorobę Hib przed ukończeniem 24 miesiąca życia, powinny nadal otrzymać szczepionkę zgodnie z wcześniejszymi zaleceniami, ponieważ większość dzieci poniżej 24 miesiąca życia nie wytwarza odpowiedzi immunologicznej na przebytą chorobę.2230
Ogólne środki zapobiegawcze
Oprócz szczepień i chemioprofilaktyki, ważne są również ogólne środki zapobiegawcze mające na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się Haemophilus influenzae typu b:2431
- Utrzymywanie dobrej higieny osobistej, w szczególności częste i dokładne mycie rąk, zwłaszcza po kaszlu i kichaniu oraz przed przygotowywaniem posiłków lub jedzeniem
- Przestrzeganie zasad higieny dróg oddechowych (etykieta kaszlu i kichania)
- Unikanie dzielenia się jedzeniem, napojami, sztućcami, butelkami do picia lub innymi przedmiotami, które mogą mieć kontakt ze śliną
- Unikanie bliskiego kontaktu z osobami chorymi
- Utrzymywanie czystości w otoczeniu
Należy pamiętać, że szczepionka przeciwko Hib zapobiega zakażeniom wywołanym przez Haemophilus influenzae typu b, ale nie chroni przed zakażeniami wywołanymi przez inne typy bakterii H. influenzae.413 Dlatego tak ważne jest przestrzeganie ogólnych zasad higieny, aby zapobiegać również innym typom zakażeń.12
Znaczenie profilaktyki Hib
Wprowadzenie szczepionek przeciwko Haemophilus influenzae typu b było jednym z największych osiągnięć w dziedzinie zdrowia publicznego. W krajach, które wprowadziły rutynowe szczepienia przeciwko Hib, częstość występowania inwazyjnych chorób wywołanych przez tę bakterię spadła o ponad 90%.34 Szczepienia są nie tylko skuteczne w zapobieganiu chorobie u zaszczepionych osób, ale także prowadzą do zmniejszenia nosicielstwa Hib w populacji, co zmniejsza możliwość transmisji i prowadzi do odporności zbiorowiskowej.35
Rosnąca oporność na antybiotyki stosowane w leczeniu zakażeń Hib podkreśla znaczenie zwiększenia wyszczepialności na całym świecie.36 Chociaż istnieją antybiotyki do leczenia zakażeń Hib, oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe została zgłoszona na całym świecie dla szczepów Hib, co czyni jeszcze bardziej krytycznym zwiększenie wyszczepialności wśród dzieci.36
W świetle powyższych faktów, kompleksowa strategia profilaktyki zakażeń Haemophilus influenzae typu b, obejmująca zarówno szczepienia, jak i właściwą chemioprofilaktykę dla osób z kontaktu, pozostaje kluczowym elementem w kontroli i zapobieganiu tym potencjalnie groźnym zakażeniom.837
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.