Haemophilus influenzae typu b (hib)
Leczenie
Haemophilus influenzae typu b (Hib) jest istotnym patogenem wywołującym inwazyjne zakażenia, zwłaszcza u dzieci poniżej 5 roku życia, manifestujące się m.in. zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych, sepsą, zapaleniem płuc i nagłośni. Podstawą terapii jest szybkie wdrożenie antybiotykoterapii, preferencyjnie cefalosporyn trzeciej generacji (cefotaksym, ceftriakson, ceftazydym) podawanych dożylnie, szczególnie w ciężkich zakażeniach inwazyjnych. Leczenie trwa zwykle 7-10 dni, z możliwością skrócenia do 7 dni w niepowikłanym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych. W przypadku szczepów wytwarzających beta-laktamazę, cefalosporyny trzeciej generacji pozostają lekiem z wyboru, natomiast ampicylina jest obecnie niewskazana jako monoterapia ze względu na powszechną oporność. W łagodniejszych zakażeniach, takich jak zapalenie ucha środkowego czy oskrzeli, stosuje się amoksycylinę z kwasem klawulanowym, azytromycynę, fluorochinolony lub cefalosporyny. Dodatkowo, w zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych zaleca się podawanie deksametazonu w dawce 0,15 mg/kg co 6 godzin przez 2-4 dni, co redukuje ryzyko powikłań neurologicznych i utraty słuchu.
- Wprowadzenie do Haemophilus influenzae typu b
- Antybiotykoterapia w zakażeniach Hib
- Wybór antybiotyków w ciężkich zakażeniach
- Czas trwania antybiotykoterapii
- Antybiotyki stosowane w łagodniejszych zakażeniach
- Leczenie wspomagające w zakażeniach Hib
- Leczenie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych
- Leczenie zapalenia nagłośni
- Leczenie innych powikłań zakażeń Hib
- Profilaktyka i kontrola zakażeń Hib
- Szczególne aspekty leczenia zakażeń Hib
- Podsumowanie zaleceń terapeutycznych dla zakażeń Hib
Wprowadzenie do Haemophilus influenzae typu b
Haemophilus influenzae typu b (Hib) jest bakterią, która może powodować poważne i zagrażające życiu zakażenia u ludzi, szczególnie u dzieci poniżej 5 roku życia. Bakteria ta może wywoływać różne choroby, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zakażenia krwi, zapalenie płuc, zapalenie stawów oraz zakażenia innych części ciała.12 Przed wprowadzeniem szczepionki Hib była najczęstszą przyczyną bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych u dzieci w wieku od 2 miesięcy do 5 lat.3
Leczenie zakażeń Hib jest pilne i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. W zależności od rodzaju zakażenia i jego ciężkości, pacjenci mogą wymagać hospitalizacji i intensywnej terapii.45 Niniejszy artykuł koncentruje się na dostępnych opcjach leczenia i terapii zakażeń wywołanych przez Haemophilus influenzae typu b.
Antybiotykoterapia w zakażeniach Hib
Podstawą leczenia zakażeń wywołanych przez Haemophilus influenzae typu b jest antybiotykoterapia/” title=”antybiotykoterapia” class=”to-tag” data-termid=”17015″>antybiotykoterapia. Wybór konkretnego antybiotyku zależy od ciężkości zakażenia, lokalizacji infekcji oraz lokalnych wzorców oporności bakterii.67
Wybór antybiotyków w ciężkich zakażeniach
W przypadku inwazyjnych i poważnych zakażeń Hib, leczenie najlepiej rozpocząć od dożylnego podawania cefalosporyn trzeciej generacji, zanim będą dostępne wyniki antybiogramu:89
- Cefotaksym
- Ceftriakson
- Ceftazydym
Alternatywnie można zastosować ampicylinę z sulbaktamem, fluorochinolony lub azytromycynę.12 Ważne jest monitorowanie wskaźników oporności H. influenzae na różne antybiotyki, aby odpowiednio dostosować empiryczną terapię antybiotykową w oczekiwaniu na wyniki wrażliwości.13
W przypadku szczepów Hib wytwarzających beta-laktamazę, zalecanym standardowym antybiotykiem jest cefalosporyna trzeciej generacji.14 Należy zauważyć, że szczepy oporne na ampicylinę są obecnie powszechne w Stanach Zjednoczonych, dlatego dzieci z zagrażającymi życiu chorobami, w których Hib może być czynnikiem etiologicznym, nie powinny otrzymywać wyłącznie ampicyliny jako początkowej terapii.15
Czas trwania antybiotykoterapii
Czas trwania leczenia antybiotykami zależy od miejsca zakażenia i odpowiedzi klinicznej:16
- Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych: zazwyczaj 7-10 dni parenteralnych antybiotyków (np. ceftriakson/” title=”ceftriakson” class=”to-tag” data-termid=”18225″>ceftriakson, ceftazydym, cefotaksym)1718
- Zapalenie tkanek miękkich (cellulitis): parenteralne antybiotyki do momentu ustąpienia gorączki i objawów zapalenia tkanek19
- Zapalenie nagłośni: dożylny ceftriakson 2 g raz dziennie (po pobraniu próbek do posiewu krwi) do czasu, gdy pacjent będzie klinicznie stabilny i będzie mógł przełykać; następnie można przejść na lek doustny20
- Inne zakażenia inwazyjne: parenteralne antybiotyki przez co najmniej 2-5 dni, a następna terapia zależy od ogniska zakażenia21
Krótki kurs dożylnej terapii przeciwbakteryjnej, a następnie doustny antybiotyk przez 2-3 tygodnie uważa się za bezpieczny i skuteczny w niepowikłanych przypadkach.22 Standardowy czas trwania leczenia zakażeń Hib wynosi zazwyczaj 10 dni, choć niektóre badania sugerują, że 7 dni może być wystarczające dla niepowikłanego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych wywołanego przez Hib.2324
Antybiotyki stosowane w łagodniejszych zakażeniach
W przypadku łagodniejszych zakażeń wywołanych przez Hib, takich jak zapalenie oskrzeli czy zapalenie ucha środkowego, stosowane są antybiotyki w celu zapobiegania powikłaniom.25 Do antybiotyków stosowanych w tych przypadkach należą:26
- Amoksycylina/kwas klawulanowy
- Azytromycyna
- Cefalosporyny
- Fluorochinolony
- Klarytromycyna
Dla zakażeń nieinwazyjnych wywołanych przez NTHi (nietypowalne szczepy Haemophilus influenzae), lekiem pierwszego wyboru jest amoksycylina podawana w wysokiej dawce, tj. 80-90 mg/kg/dobę dwa razy dziennie, a lekiem drugiego rzutu jest amoksycylina z kwasem klawulanowym.27
Należy jednak zauważyć, że część szczepów H. influenzae jest oporna na tetracyklinę, a 20% szczepów jest opornych na amoksycylinę.28
Leczenie wspomagające w zakażeniach Hib
Oprócz antybiotykoterapii, leczenie zakażeń wywołanych przez Haemophilus influenzae typu b obejmuje leczenie wspomagające dostosowane do specyfiki konkretnego zakażenia.2930
Leczenie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych
W przypadku zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych wywołanego przez Hib, ważnym dodatkowym leczeniem jest deksametazon/” title=”deksametazon” class=”to-tag” data-termid=”23050″>deksametazon, który zmniejsza odpowiedź zapalną oraz częstość występowania utraty słuchu i innych powikłań neurologicznych.3132
Wytyczne Infectious Disease Society of America (IDSA) z 2004 roku zalecają podawanie deksametazonu w dawce 0,15 mg/kg/dobę co 6 godzin przez 2-4 dni dzieciom (ale nie dorosłym) z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych wywołanym przez H. influenzae.33 Zalecana dawka deksametazonu to 0,15 mg/kg co 6 godzin przez pierwsze 2 dni po początkowej diagnozie i leczeniu.34
Pacjenci z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych wywołanym przez Hib wymagają ścisłej kontroli parametrów metabolicznych, starannej i terminowej wymiany oraz zarządzania liniami dożylnymi w celu zapobiegania wtórnym zakażeniom, a także zarządzania funkcją płuc i układu krążenia w zależności od ciężkości choroby.35
Leczenie zapalenia nagłośni
Utrzymanie drożności dróg oddechowych poprzez intubację lub tracheostomię jest podstawą leczenia zapalenia nagłośni.36 Pacjent z zapaleniem nagłośni może wymagać opieki na oddziale intensywnej terapii i może być konieczne wprowadzenie rurki oddechowej, aby pomóc w oddychaniu.3738
Leczenie innych powikłań zakażeń Hib
W zależności od ciężkości zakażenia i rozwoju powikłań, pacjenci mogą wymagać dodatkowego leczenia wspomagającego, takiego jak:3940
- Podawanie tlenu
- Leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe
- Nawadnianie i płynoterapia
- Leki podtrzymujące ciśnienie krwi
- Pielęgnacja ran (w przypadku zakażeń skóry)
W przypadku powikłań, takich jak wysięk podtwardówkowy i opłucnowy lub ropniak/” title=”ropniak” class=”to-tag” data-termid=”32295″>ropniak, wymagany jest drenaż chirurgiczny.41 Interwencja chirurgiczna może być również konieczna u niemowląt lub dzieci, u których rozwija się zwiększone ciśnienie śródczaszkowe.42
Profilaktyka i kontrola zakażeń Hib
Chemioprofilaktyka w zakażeniach Hib
Chemioprofilaktyka ma na celu zmniejszenie ryzyka wtórnej choroby u osoby zakażonej (indeks) oraz wśród bliskich kontaktów poprzez eliminację nosicielstwa bakterii.43 Ryfampicyna jest antybiotykiem stosowanym w celu zapobiegawczego leczenia osób, które miały kontakt z chorobą Hib.44
W randomizowanych badaniach klinicznych, ryfampicyna/” title=”ryfampicyna” class=”to-tag” data-termid=”20185″>ryfampicyna w dawce 20 mg/kg/dobę przez 4 dni eliminowała nosicielstwo gardłowe Hib u 92-97% kontaktów.45 Ryfampicyna skutecznie eliminuje nosicielstwo nosogardłowe Hib u więcej niż 95% kontaktów przypadków pierwotnych Hib, w tym u dzieci w żłobkach.46
Podanie ryfampicyny należy rozważyć w następujących sytuacjach:4748
- Dla wszystkich domowników (w tym dorosłych) w gospodarstwach domowych z dziećmi poniżej 12 miesięcy, które nie otrzymały podstawowej serii szczepień
- Dla gospodarstw domowych z dzieckiem w wieku 1-3 lat, które nie jest odpowiednio zaszczepione
- Dla gospodarstw domowych z dzieckiem z obniżoną odpornością, niezależnie od statusu szczepienia tego dziecka przeciwko Hib
Aktualnie w Wielkiej Brytanii zaleca się podawanie chemioprofilaktyki antybiotykami wszystkim potwierdzonym przypadkom inwazyjnej choroby Hib i wszystkim ich domownikom.49
Jeśli ryfampicyna nie jest odpowiednia, można zastosować ceftriakson, doustny cyprofloksacyna/” title=”cyprofloksacyna” class=”to-tag” data-termid=”23059″>cyprofloksacyna lub azytromycyna, ale ich skuteczność u zdrowych osób nie została ustalona.50
Eradykacja nosicielstwa u pacjentów
Pacjenci leczeni z powodu inwazyjnej choroby Hib powinni również otrzymać antybiotyki eliminujące nosicielstwo nosowe bakterii.51 Obecnie tylko leki lecznicze cefotaksym i ceftriakson są znane z eliminacji Hib z nosogardzieli. Pacjenci, którzy są młodsi niż 2 lata lub mają podatne kontakty domowe, leczeni ampicyliną lub chloramfenikolem, muszą również otrzymać profilaktykę ryfampicyną w celu eliminacji nosicielstwa nosowego.52
W przypadku izolowania pacjenta, należy to robić do 24 godzin po rozpoczęciu odpowiedniego leczenia przeciwdrobnoustrojowego w celu eliminacji nosicielstwa.53 Pacjenci nie powinni uczęszczać do szkoły/przedszkola/żłobka do zakończenia leczenia.54
Szczepienia przeciwko Hib
Szczepionka przeciwko Hib jest najskuteczniejszym środkiem zapobiegającym inwazyjnej chorobie Hib.55 Szczepionki skoniugowane Hib są wysoce immunogenne – ponad 95% niemowląt rozwija ochronne poziomy przeciwciał po serii podstawowej. Skuteczność kliniczna została oszacowana na 95-100%.56
Szczepionka przeciwko Hib jest zalecana jako część Narodowego Programu Szczepień dla wszystkich dzieci w wieku od 6 do 8 tygodni, następnie w wieku 4, 6 i 12 miesięcy.57 Szczepionka Hib jest również zalecana dla osób, które nie mają śledziony lub sprawnej śledziony, oraz dla biorców przeszczepu komórek macierzystych.58
W przypadku dzieci zaszczepionych przeciwko Hib inwazyjne choroby Hib są rzadkie.59 Niemniej jednak, ze względu na długość czasu niezbędnego do wytworzenia przeciwciał, szczepienie nie odgrywa głównej roli w bezpośrednim leczeniu pacjentów z chorobą Hib lub ich kontaktów.60
Dla indeksu przypadków, aktualne wytyczne w Wielkiej Brytanii zalecają, aby nieszczepione dzieci poniżej 10 roku życia były w pełni szczepione po wyzdrowieniu z zakażenia, podczas gdy szczepione dzieci powinny mieć zmierzone poziomy przeciwciał w okresie rekonwalescencji i podaną dawkę przypominającą szczepionki, jeśli poziomy są poniżej zalecanych poziomów ochronnych.61
Szczególne aspekty leczenia zakażeń Hib
Leczenie w populacjach szczególnych
Zakażenia Hib są rzadkie u pacjentów starszych niż 6 lat, jednak częstość występowania zakażeń Hib jest zwiększona u pacjentów z asplenią, po splenektomii, z chorobą sierpowatokrwinkową, nowotworami złośliwymi oraz wrodzonymi lub nabytymi niedoborami odporności.62
Szczepionka Hib może być również zalecana dla osób w wieku od 5 do 18 lat zakażonych HIV.63 Dzieci w wieku od 12 miesięcy do 5 lat mogą potrzebować większej liczby dawek, jeśli ich układ odpornościowy jest osłabiony z powodu takich czynników jak asplenia, zakażenie HIV, chemioterapia lub radioterapia.64
Monitorowanie leczenia i powikłań
Pacjenci z zakażeniami Hib wymagają starannego monitorowania i zarządzania leczeniem. W ciężkich przypadkach konieczna może być hospitalizacja, a nawet opieka na oddziale intensywnej terapii.65 Pomimo skutecznego leczenia antybiotykami, zakażenia Hib mogą prowadzić do długoterminowych powikłań, w tym:6667
- Uszkodzenia neurologiczne
- Utrata słuchu
- Ślepota
- Upośledzenie umysłowe
Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest najcięższą chorobą wywoływaną przez Hib. Nawet przy leczeniu, 1 na 20 dzieci z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych wywołanym przez Hib umrze.68 Dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie i leczenie szpitalne, które dają najlepszą szansę na dobry powrót do zdrowia.69
Podsumowanie zaleceń terapeutycznych dla zakażeń Hib
Leczenie zakażeń wywołanych przez Haemophilus influenzae typu b wymaga kompleksowego podejścia, obejmującego antybiotykoterapię, leczenie wspomagające oraz odpowiednie środki profilaktyczne. Kluczowe zalecenia terapeutyczne obejmują:707172
- Natychmiastowe rozpoczęcie leczenia antybiotykami, najlepiej cefalosporynami trzeciej generacji, w przypadku podejrzenia inwazyjnego zakażenia Hib
- Dostosowanie antybiotykoterapii na podstawie wyników antybiogramu
- Dodanie deksametazonu w przypadku zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych w celu zmniejszenia ryzyka powikłań neurologicznych
- Odpowiednie leczenie wspomagające dostosowane do specyfiki zakażenia i stanu pacjenta
- Profilaktyczne podawanie ryfampicyny bliskim kontaktom pacjenta z inwazyjnym zakażeniem Hib
- Szczepienie jako najskuteczniejszy środek profilaktyczny przeciwko zakażeniom Hib
Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie są kluczowe dla pomyślnego wyniku leczenia zakażeń wywołanych przez Haemophilus influenzae typu b. Szczepienia pozostają najskuteczniejszym środkiem zapobiegania tym zakażeniom, szczególnie u małych dzieci.7374
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.