niezestryfikowane kwasy tłuszczowe
Niezestryfikowane kwasy tłuszczowe (NEFA – non-esterified fatty acids) to wolne kwasy tłuszczowe krążące we krwi, które nie są związane z glicerolem w formie triglicerydów. Stanowią one ważne źródło energii dla wielu tkanek, szczególnie w okresach głodzenia, gdy organizm wykorzystuje zapasy tłuszczu jako główne paliwo metaboliczne.
W warunkach fizjologicznych stężenie NEFA jest regulowane głównie przez insulinę, która hamuje lipolizę w tkance tłuszczowej, oraz przez katecholaminy, glukagon i hormon wzrostu, które ją nasilają. Podwyższone stężenie NEFA we krwi obserwuje się w stanach insulinooporności, cukrzycy typu 2, otyłości oraz zespole metabolicznym, co przyczynia się do dysfunkcji komórek β trzustki i nasilenia insulinooporności.
Klinicznie oznaczanie stężenia NEFA ma znaczenie diagnostyczne w ocenie zaburzeń metabolizmu lipidów, monitorowaniu leczenia dyslipidemii oraz ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego. Przewlekle podwyższone stężenie NEFA wiąże się z lipotoksycznością, prowadzącą do stłuszczenia wątroby, mięśnia sercowego i innych narządów, co może skutkować ich dysfunkcją.