Szczepionka menb
Patofizjologia i mechanizm

Neisseria meningitidis, szczególnie serogrupa B, jest istotnym patogenem wywołującym inwazyjną chorobę meningokokową (IChM), prowadzącą do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i sepsy. Kluczowym czynnikiem wirulencji jest otoczka polisacharydowa, która umożliwia uniknięcie fagocytozy i działania dopełniacza. Szczepionki przeciwko MenB, takie jak Bexsero (MenB-4C) i Trumenba (MenB-FHbp), oparte są na białkach powierzchniowych bakterii (fHbp, NadA, NHBA, OMV), a nie na polisacharydach otoczkowych, ze względu na ryzyko autoimmunizacji. Bexsero zawiera cztery komponenty, a Trumenba dwa warianty białka wiążącego czynnik H, co pozwala na szerokie pokrycie szczepów. Schemat dawkowania Bexsero obejmuje 2-3 dawki w zależności od wieku (od 2 miesięcy do 25 lat) z dawkami przypominającymi co 2-3 lata, natomiast Trumenba jest stosowana u osób 10-25 lat w schemacie 2 lub 3 dawek z podobnym systemem dawek przypominających. Skuteczność szczepionek potwierdzono w badaniach klinicznych i programach szczepień, wykazując redukcję zachorowań o 75-79% w populacjach zaszczepionych.

  1. Patogeneza bakterii Neisseria meningitidis grupa B
    1. Czynniki wirulencji meningokoków grupy B
  2. Szczepionka MenB – mechanizmy działania
    1. Skład i formulacja szczepionek MenB
    2. Mechanizm działania szczepionek MenB
    3. Unikalność szczepionki Bexsero
    4. Unikalność szczepionki Trumenba
  3. Efektywność i skuteczność szczepionek MenB
    1. Odpowiedź immunologiczna
    2. Dane z rzeczywistego stosowania
    3. Ograniczenia i czas trwania ochrony
  4. Pokrycie szczepów meningokokowych przez szczepionki MenB
    1. Metody oceny pokrycia szczepów
    2. Zmienność pokrycia szczepów w czasie
  5. Potencjał ochronny szczepionek MenB przeciwko innym patogenom
    1. Ochrona przed innymi grupami meningokoków
    2. Ochrona przed rzeżączką
  6. Nowe podejścia w rozwoju szczepionek MenB
    1. Technologia nanocząstek
    2. Szczepionki genetyczne
    3. Szczepionki chimeryczne
  7. Wskazania i zalecenia dotyczące stosowania szczepionek MenB
    1. Wskazania dla szczepionek MenB
    2. Zalecenia dla różnych grup wiekowych
    3. Szczególne grupy ryzyka
    4. Schematy dawkowania
  8. Ograniczenia i wyzwania związane ze szczepionkami MenB
    1. Ograniczone pokrycie szczepów
    2. Krótki czas trwania ochrony
    3. Potencjalne ryzyko autoimmunizacji
    4. Zmienność genetyczna meningokoków
  9. Podsumowanie mechanizmów działania szczepionek MenB
    1. Kolejne rozdziały

Patogeneza bakterii Neisseria meningitidis grupa B

Bakteria Neisseria meningitidis jest ważnym patogenem wywołującym inwazyjną chorobę meningokokową (IChM), która może prowadzić do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i sepsy. Patogen ten przyczepia się do komórek nabłonkowych jamy nosowo-gardłowej i gardła, gdzie namnaża się, a u około 1% zakażonych osób przenika do krwiobiegu1. Stamtąd bakterie mogą rozprzestrzeniać się i powodować chorobę układową oraz przekraczać barierę krew-mózg, powodując zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych1.

Człowiek jest jedynym rezerwuarem N. meningitidis, a niektórzy ludzie mogą być bezobjawowymi nosicielami. Częstość występowania i czas trwania bezobjawowego nosicielstwa meningokoków w jamie nosowo-gardłowej różnią się w zależności od populacji i grup wiekowych1. Okres inkubacji wynosi od 2 do 10 dni, najczęściej 3-4 dni1.

Na podstawie składu polisacharydów otoczkowych (CPS) wyróżniono 12 różnych grup serologicznych meningokoków (A, B, C, E, H, I, K, L, W, X, Y i Z), z czego grupy A, B, C, W, Y i X odpowiadają za większość zachorowań2. Te 12 grup serologicznych różni się immunologicznie ze względu na charakterystyczne różnice w otoczce polisacharydowej2.

Czynniki wirulencji meningokoków grupy B

Kluczowym czynnikiem wirulencji meningokoków jest otoczka polisacharydowa, która umożliwia uniknięcie opsonizacji oraz zabijania zależnego od dopełniacza i fagocytozy1. W przypadku meningokoków grupy B polisacharyd otoczkowy składa się z połączonych α2-8 kwasów polisjalowych, co stanowi wyzwanie dla tworzenia szczepionek, ponieważ struktura ta jest identyczna z cząsteczkami adhezyjnymi komórek płodowego mózgu, co zwiększa ryzyko autoimmunizacji12.

Szczególnie istotnym białkiem powierzchniowym meningokoków jest białko wiążące czynnik H (fHbp), które umożliwia bakteriom uniknięcie zabijania przez dopełniacz i przetrwanie we krwi1. Wiązanie czynnika H do powierzchni bakterii przyspiesza rozpad konwertazy C3/C5, co zmniejsza aktywację alternatywnej drogi dopełniacza2. W obecności przeciwciał antybakteryjnych wiązanie czynnika H do bakterii zmniejsza również miana bakteriobójcze zależne od dopełniacza poprzez wzmocnienie degradacji C3b zależnej od czynnika I2.

Inne ważne białka powierzchniowe to:

  • Neisserialne białko wiążące heparynę (NHBA) – umożliwia przetrwanie bakterii we krwi i ułatwia wiązanie z komórkami nabłonkowymi1
  • Neisserialna adhezyna A (NadA) – pośredniczy w wiązaniu i inwazji na ludzkie komórki nabłonkowe1
  • Białko porynowe (PorA) – najbardziej obfite i immunodominujące białko błony zewnętrznej1

Szczepionka MenB – mechanizmy działania

Ze względu na podobieństwo polisacharydu otoczkowego meningokoków grupy B do ludzkich cząsteczek adhezyjnych, opracowanie skutecznej szczepionki przeciwko tej grupie wymagało innowacyjnego podejścia1. W przeciwieństwie do szczepionek przeciwko innym grupom meningokoków, szczepionki MenB nie są oparte na polisacharydach otoczkowych, lecz na białkach powierzchniowych bakterii2.

Skład i formulacja szczepionek MenB

Obecnie dostępne są dwie szczepionki przeciwko meningokokom grupy B:

1. Bexsero (MenB-4C, GlaxoSmithKline) – jest to czterokomponentowa szczepionka zawierająca:

  • Rekombinowane białko wiążące czynnik H (fHbp) podwariant 1.1 (podrodzina B, B24)1
  • Rekombinowaną Neisserialną adhezynę A (NadA)1
  • Neisserialne białko wiążące heparynę (NHBA)1
  • Pęcherzyki błony zewnętrznej (OMV) zawierające immunodominujący antygen PorA P1.4 ze szczepu NZ98/2541

2. Trumenba (MenB-FHbp, Pfizer) – jest to dwuskładnikowa szczepionka zawierająca:

  • Dwa rekombinowane lipidowane warianty białka wiążącego czynnik H (fHbp) – jeden z podrodziny A (A05) i jeden z podrodziny B (B01)12

Mechanizm działania szczepionek MenB

Szczepionki MenB działają poprzez wprowadzenie do organizmu nieszkodliwych białek powierzchniowych meningokoków grupy B, które stymulują układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał ochronnych1. Te przeciwciała następnie krążą w krwiobiegu i mogą niszczyć bakterie, zanim spowodują chorobę1.

Ochrona przed inwazyjną chorobą meningokokową jest zapewniana głównie przez zależne od dopełniacza zabijanie bakterii przez przeciwciała1. Mechanizmy działania szczepionek MenB obejmują:

  1. Aktywację klasycznej drogi dopełniacza – przeciwciała wywołane przez szczepionkę mogą aktywować klasyczną drogę dopełniacza, prowadząc do lizy bakterii1
  2. Blokowanie wiązania czynnika H do powierzchni bakterii – przeciwciała przeciwko fHbp zapobiegają wiązaniu czynnika H do powierzchni bakteryjnej, zwiększając podatność bakterii na zabijanie przez dopełniacz1
  3. Synergistyczne działanie przeciwciał – przeciwciała skierowane przeciwko różnym antygenom zawartym w szczepionce mogą działać synergistycznie, wzmacniając odpowiedź bakteriobójczą1

Wrażliwość meningokoków grupy B na zabijanie przez przeciwciała zależne od dopełniacza po szczepieniu zależy zarówno od podobieństwa antygenowego między bakteriami a antygenami szczepionki, jak i od ilości antygenu wyrażonego na powierzchni inwazyjnych meningokoków1.

Unikalność szczepionki Bexsero

Bexsero, jako jedyna szczepionka przeciwko meningokokom grupy B, łączy 4 różne komponenty (fHbp, NadA, NHBA i OMV), z których każdy działa na inny mechanizm zaangażowany w przeżycie meningokoków grupy B i rozwój choroby1. Ta wieloskładnikowa formulacja oferuje potencjalną ochronę przed inwazyjnymi szczepami MenB, nawet gdy ekspresja jednego składnika jest niska lub antygenowo różna1.

Ponad 99% inwazyjnych szczepów MenB zawiera geny co najmniej jednego komponentu szczepionki Bexsero1, a większość inwazyjnych szczepów MenB zawiera geny więcej niż jednego komponentu, potencjalnie zapewniając wiele celów dla przeciwciał wywołanych przez szczepionkę2.

Unikalność szczepionki Trumenba

Trumenba działa poprzez celowanie w obie podrodziny (A i B) białka wiążącego czynnik H (fHbp), którego gen znajduje się w ponad 99% inwazyjnych szczepów MenB1. Firma Pfizer zastosowała połączone podejście badań biochemicznych i immunologicznych w celu identyfikacji białek powierzchniowych na szczepach MenB, które są zdolne do wywoływania przeciwciał zabijających różne szczepy meningokoków1.

Lipidowane białko (naturalna forma fHBP) indukuje przeciwciała, które mogą zabijać szczepy MenB wyrażające fHBP różniące się od tych w szczepionce, podczas gdy nielipidowane warianty nie są w stanie wywołać szeroko reagujących odpowiedzi bakteriobójczych1.

Efektywność i skuteczność szczepionek MenB

Skuteczność szczepionek MenB została oceniona na podstawie badań klinicznych oraz danych z programów szczepień w różnych krajach.

Odpowiedź immunologiczna

Zatwierdzenie obu szczepionek opierało się na wykazaniu odpowiedzi immunologicznej, mierzonej aktywnością bakteriobójczą surowicy przeciwko trzem szczepom serogrupy B reprezentatywnym dla szczepów dominujących w Stanach Zjednoczonych1. Bexsero wykazał aktywność bakteriobójczą surowicy przeciwko szczepom zawierającym komponenty rozpowszechnione wśród szczepów w USA1.

Badania kliniczne wykazały, że Bexsero indukował silną odpowiedź immunologiczną przeciwko testowym szczepom MenB po dwudawkowym schemacie szczepienia1. Podobnie, szczepionka Trumenba wykazała silną odpowiedź immunologiczną w obu grupach wiekowych (10-18 lat i 18-25 lat), gdzie 80% miało zdefiniowaną odpowiedź1.

Dane z rzeczywistego stosowania

Wielka Brytania była pierwszym krajem na świecie, który wprowadził szczepionkę MenB do swojego narodowego programu, używając szczepionki Bexsero, która okazała się bardzo skuteczna w zapobieganiu chorobie MenB u niemowląt i małych dzieci od czasu jej wdrożenia we wrześniu 2015 roku1.

Rzeczywiste dane dla szczepionki MenB (Bexsero) opublikowane przez Public Health England w 2016 roku wykazały 75% redukcję częstości występowania zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych typu B wśród dzieci, które otrzymały wszystkie trzy dawki szczepionki1. W Wielkiej Brytanii zaobserwowano znaczny spadek liczby młodych dzieci chorujących na chorobę MenB po wprowadzeniu szczepionki1.

W Kanadzie badanie przeprowadzone po masowej kampanii szczepień w regionie z epidemią zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych typu B wykazało, że szczepionka MenB była w 79% skuteczna w ciągu czterech lat po szczepieniu1.

Ograniczenia i czas trwania ochrony

Dostępne dane dotyczące szczepionek MenB sugerują, że przeciwciała ochronne również szybko maleją (w ciągu 1-2 lat) po szczepieniu1. Z tego powodu dawki przypominające MenB są ważne dla osób, które pozostają w zwiększonym ryzyku choroby meningokokowej serogrupy B1.

W obu szczepionkach zaobserwowano umiarkowany spadek przeciwciał w czasie (6-48 miesięcy)1. Kliniczne znaczenie tych danych immunologicznych nie jest jasne. Możliwe, że szczepionki mogą nadal chronić przed infekcją nawet u osób z niskimi mianami przeciwciał1.

Szczepienie szczepionką MenB może nie zapewnić ochrony przed wszystkimi szczepami meningokoków serogrupy B1. Szczepionki MenB są oparte na białkach powierzchniowych, które wykazują większą zmienność między krążącymi szczepami. W rezultacie uważa się, że szczepionki MenB są skuteczne przeciwko większości, ale nie wszystkim szczepom MenB1.

Pokrycie szczepów meningokokowych przez szczepionki MenB

Efektywność szczepionek MenB w zapobieganiu chorobie zależy od podobieństwa antygenowego między szczepami krążącymi a antygenami zawartymi w szczepionce, a także od poziomu ekspresji antygenów na powierzchni bakterii.

Metody oceny pokrycia szczepów

Do przewidywania pokrycia szczepów przez szczepionki MenB opracowano dwa fenotypowe testy:

Testy te oceniają homologię odpowiednich antygenów szczepionkowych w każdym izolacie z tymi zawartymi w szczepionce, a także ich poziom ekspresji na powierzchni każdego izolatu1.

Zmienność pokrycia szczepów w czasie

Badania wykazały znaczące różnice w dystrybucji alleli kodujących antygeny szczepionkowe w różnych okresach1. Przewidywane pokrycie szczepów przez szczepionkę 4CMenB (Bexsero) wahało się od 46,8% do 60,6%, a dla szczepionki rLP2086 (Trumenba) od 63,4% do 81,3% w różnych okresach badania1.

Przy użyciu innej metody (gMATS) pokrycie dla 4CMenB było wyższe i wahało się między 74,5% a 85,0%1. Ogólnie uważa się, że szczepionka Bexsero jest skuteczna przeciwko 68-88% szczepów meningokoków grupy B1.

Zmiany genetyczne zachodzące w czasie obejmują allele kodujące peptydy szczepionek, a także dystrybucję kompleksów klonalnych1. Dane sugerują, że pokrycie szczepów NmB przez szczepionki 4CMenB i dwuwalentną rLP2086 może zmieniać się znacząco nawet przed wprowadzeniem rutynowych programów szczepień1.

Potencjał ochronny szczepionek MenB przeciwko innym patogenom

Badania wykazały, że szczepionki MenB mogą zapewniać ochronę przed patogenami innymi niż meningokoki grupy B, co rozszerza ich potencjalne zastosowania.

Ochrona przed innymi grupami meningokoków

Szczepienie szczepionką 4CMenB może zapewniać ochronę przed niemeningokokowymi szczepami grupy B i szczepami gonokokowymi, które zawierają jeden lub więcej genów antygenów 4CMenB lub wyrażają antygeny szczepionkowe o bliskim podobieństwie i wystarczającej gęstości1.

Ochrona przed rzeżączką

Wykazano, że szczepionka MenB zapewnia pewną ochronę przed rzeżączką, która jest wywoływana przez bakterie rzeżączkowe blisko spokrewnione z bakteriami meningokokowymi1. Bakterie powodujące chorobę meningokokową (Neisseria meningitidis) i rzeżączkę (Neisseria gonorrhoeae) są blisko spokrewnione genetycznie, z dowodami wskazującymi, że szczepionka MenB zapewnia pewną ochronę krzyżową przeciwko rzeżączce (między 32,7% a 42%)1.

Pierwsze dowody, że szczepienie przeciwko zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych typu B może chronić przed rzeżączką, pochodzą z Nowej Zelandii, gdzie krajowa kampania szczepień w 2004 roku wykorzystała szczepionkę dostosowaną do szczepu zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych typu B powodującego wybuch choroby wśród młodych ludzi1. Wskaźniki rzeżączki spadły u osób, które otrzymały szczepionkę, a badanie kliniczno-kontrolne wykazało, że w dekadzie po kampanii szczepień osoby, które otrzymały szczepionkę, miały o 31% mniejsze prawdopodobieństwo zdiagnozowania rzeżączki1.

Różne badania wykazały skuteczność szczepionki w zapobieganiu rzeżączce:

  • Australia Południowa zgłosiła, że jej program szczepień 4CMenB przeciwko zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych typu B zmniejszył ryzyko rzeżączki o 34% do trzech lat po szczepieniu1
  • Badanie młodych ludzi w Nowym Jorku i Filadelfii wykazało, że szczepionka przeciwko zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych typu B była w 40% skuteczna w zapobieganiu rzeżączce1
  • Badanie kliniczno-kontrolne gejów i biseksualnych mężczyzn z HIV we Włoszech wykazało skuteczność szczepionki na poziomie 42%1
  • Dopasowane badanie kohortowe młodych ludzi w południowej Kalifornii wykazało 46% skuteczność szczepionki1

Mechanizm odpowiedzialny za tę ochronę krzyżową nie jest w pełni poznany1. Szczepionka zawiera pęcherzyki błony zewnętrznej (OMV) wyekstrahowane z Neisseria meningitidis. Są to cząsteczki wykorzystywane przez bakterie do komunikacji. Gdy OMV dostają się do organizmu (przez szczepionkę), nie mogą powodować chorób lub szkód, ale zamiast tego wyzwalają układ odpornościowy organizmu do produkcji przeciwciał do zwalczania bakterii, z których pochodziły OMV1.

Nowe podejścia w rozwoju szczepionek MenB

Rozwój szczepionek przeciwko meningokokom grupy B stale ewoluuje, z nowymi podejściami mającymi na celu poprawę skuteczności i pokrycia szczepów.

Technologia nanocząstek

Nowa era wakcinologii i nanotechnologii weszła w dziedzinę szczepionek meningokokowych, ułatwiając rozwój nowych formulacji szczepionek meningokokowych, które naśladują efekty koniugacji poprzez wykorzystanie nanocząstek albuminy zamkniętych w cząstkach mikro i nano o kształcie kulistym, które biologicznie naśladują bakterie N. meningitis1.

Taki sposób prezentacji szczepionki do organizmu sprawia, że układ odpornościowy traktuje ją jako intruza, ale bez powodowania choroby1. Ta kulista kapsuła z nanocząstek na bazie albuminy zawiera meningokokowe polimery CPS w biodegradowalnej matrycy, która powoli uwalnia antygeny1.

Przy kontakcie z komórkami prezentującymi antygen, takimi jak komórki dendrytyczne i makrofagi, nanocząstki indukują fagocytozę, a następnie wyzwalają wybuch oddechowy prowadzący do uwolnienia dużych ilości reaktywnych form tlenu (ROS)1. To nie tylko wyzwala oksydacyjne zabijanie inwazyjnych patogenów, ale także potencjuje drugi przekaźnik, który wzmacnia odporność adaptacyjną1.

Szczepionki genetyczne

Naukowcy z Uniwersytetu Surrey i Uniwersytetu Oksfordzkiego ogłosili rozwój kandydata na szczepionkę, który może chronić dzieci przed grupą meningokokową B (MenB)1. Wykorzystali istniejącą platformę dostarczania szczepionek podobną do szczepionek stworzonych do zwalczania Covid-19 i Eboli, aby skutecznie wyprodukować specyficzną część bakterii, która wyzwala układ odpornościowy do wytwarzania przeciwciał ochronnych1.

Zespół wykorzystał platformy szczepionkowe, które ekspresjonowały białko ochronne zwane „białkiem wiążącym czynnik H” i przetestował te wektory, aby sprawdzić, czy mogą niezawodnie produkować białko i czy mogą stymulować silną odpowiedź immunologiczną u myszy1.

Szczepionki chimeryczne

Współpraca między Serum Institute of India Pvt. Ltd a Uniwersytetem Oksfordzkim ma na celu zapewnienie ochrony przed MenB poprzez produkcję szczepionki opartej na białku chimerycznym1. Po pięciu latach intensywnej pracy zespół w Sir William Dunn School of Pathology sformułował czteroskładnikową szczepionkę składającą się z czterech białek chimerycznych do zwalczania MenB1.

Wstępne wyniki wskazują, że nowa szczepionka oparta na białkach poprawia kilka aspektów, w tym lepsze bezpieczeństwo, skuteczność i pokrycie w porównaniu do obecnie licencjonowanych szczepionek1.

Wskazania i zalecenia dotyczące stosowania szczepionek MenB

Zalecenia dotyczące stosowania szczepionek MenB różnią się w zależności od kraju i grupy wiekowej.

Wskazania dla szczepionek MenB

Trumenba jest wskazana do czynnego uodparniania w celu zapobiegania inwazyjnej chorobie wywoływanej przez Neisseria meningitidis serogrupy B u osób w wieku od 10 do 25 lat1.

Bexsero jest wskazany do czynnego uodparniania osób w wieku od 2 miesięcy do 25 lat przeciwko inwazyjnej chorobie meningokokowej wywoływanej przez meningokoki grupy B1.

Zalecenia dla różnych grup wiekowych

CDC zaleca rutynowe szczepienie osób w wieku 10 lat lub starszych ze zwiększonym ryzykiem choroby meningokokowej (schemat dawkowania różni się w zależności od marki szczepionki; dawki przypominające należy podawać 1 rok po zakończeniu podstawowej serii, a następnie co 2-3 lata)1.

Szczepienie szczepionką MenB nie jest rutynowo zalecane dla wszystkich nastolatków. Zamiast tego, CDC zaleca 2-dawkową serię MenB dla osób w wieku 16-23 lat na podstawie wspólnego podejmowania decyzji klinicznych, co odnosi się do indywidualnie opartej rekomendacji szczepienia w oparciu o proces decyzyjny między świadczeniodawcą opieki zdrowotnej a pacjentem lub rodzicem/opiekunem1. Preferowany wiek dla szczepienia MenB to 16-18 lat1.

Szczególne grupy ryzyka

Szczepionka MenB powinna być podana osobom w wieku 10 lat lub starszym ze zwiększonym ryzykiem zakażeń meningokokowych serogrupy B, w tym osobom z:

Osoby z niedoborem dopełniacza mają nawet 10 000-krotnie zwiększone ryzyko choroby meningokokowej, w zależności od specyficznego stanu1. Podobnie, osoby z nieobecną lub dysfunkcyjną śledzioną mają dożywotnio zwiększone ryzyko ciężkiego zakażenia bakteryjnego, w tym sepsy meningokokowej1.

Schematy dawkowania

Oba produkty szczepionkowe MenB wymagają więcej niż 1 dawki dla maksymalnej ochrony i mogą wymagać dodatkowych dawek przypominających, jeśli osoby pozostają w zwiększonym ryzyku1. Należy użyć tej samej marki szczepionki MenB (Bexsero LUB Trumenba) dla każdej dawki w serii1.

W październiku 2024 r. ACIP zaktualizował swoje wytyczne dotyczące dawkowania szczepień MenB. W sierpniu FDA zatwierdziła nowy schemat dawkowania dla szczepionki MenB-4C (Bexsero; GlaxoSmithKline) obejmujący serię 3 dawek, wcześniej ograniczoną do serii 2 dawek1. Oznakowanie szczepionki MenB-FHbP (Trumenba) obejmuje zarówno serię 2 dawek, jak i serię 3 dawek1.

Szczepionka Schemat dawkowania Dawki przypominające Grupa wiekowa
Bexsero (MenB-4C) 2 dawki w odstępie co najmniej 1 miesiąca (wiek > 2 lat)
3 dawki u niemowląt (3, 5, 12 miesięcy)		 1 dawka rok po ukończeniu serii pierwotnej, następnie co 2-3 lata Od 2 miesięcy do 25 lat
Trumenba (MenB-FHbP) 2 dawki (0, 6 miesięcy) lub 3 dawki (0, 1-2, 6 miesięcy) 1 dawka rok po ukończeniu serii pierwotnej, następnie co 2-3 lata Od 10 do 25 lat

Ograniczenia i wyzwania związane ze szczepionkami MenB

Pomimo znaczących postępów w rozwoju szczepionek MenB, istnieją pewne ograniczenia i wyzwania, które należy wziąć pod uwagę.

Ograniczone pokrycie szczepów

Szczepienie szczepionką MenB może nie zapewnić ochrony przed wszystkimi szczepami meningokoków serogrupy B1. Skuteczność szczepionek MenB przeciwko różnorodnym szczepom serogrupy B nie została w pełni potwierdzona1.

Bakterie meningokokowe są antygenowo zróżnicowane i mają dużą zdolność do zmiany swoich struktur powierzchniowych w odpowiedzi na zmieniające się środowisko, tak że presja selekcyjna z powodu szczepień lub innych wpływów może prowadzić do mutacji ucieczkowych, zmniejszając pokrycie szczepionki w przyszłości1.

Krótki czas trwania ochrony

Czas trwania ochrony zapewnianej przez szczepionki MenB jest nieznany1. Dlatego szczepienie szczepionką MenB może nie uniknąć późniejszej potrzeby chemoprofilaktyki antybiotykowej lub szczepienia przypominającego po przyszłych narażeniach na chorobę MenB1.

Badania długoterminowe dotyczące żadnej ze szczepionek nie zostały jeszcze opublikowane. W obu szczepionkach zaobserwowano umiarkowany spadek przeciwciał w czasie (6 do 48 miesięcy)1.

Potencjalne ryzyko autoimmunizacji

Istnieje teoretyczne ryzyko, że szczepionki MenB mogą powodować choroby autoimmunologiczne1. Obie szczepionki zawierają białko wiążące czynnik H, które w modelach zwierzęcych wykazało reaktywność krzyżową z ludzkim czynnikiem H1. Nie wiadomo, czy autoprzeciwciała są generowane u ludzi i kliniczne znaczenie jakichkolwiek przeciwciał jest nieznane1.

Zmienność genetyczna meningokoków

Zmiany genetyczne w czasie obejmują allele kodujące peptydy szczepionek, a także dystrybucję kompleksów klonalnych1. Ta zmienność może wpływać na skuteczność szczepionek w przyszłości.

Epidemiologia IChM stale się zmienia, z fluktuacją w pokryciu szczepów przez szczepionkę w ciągu 48 lat przed rutynowym wdrożeniem szczepionek1. Wyniki wskazują, że nadzór nad pokryciem szczepów NmB przez szczepionki 4CMenB i dwuwalentną rLP2086 może zmieniać się znacząco w czasie nawet przed wprowadzeniem rutynowych programów szczepień1.

Podsumowanie mechanizmów działania szczepionek MenB

Szczepionki MenB reprezentują znaczący postęp w zapobieganiu inwazyjnej chorobie meningokokowej wywoływanej przez serogroup B, która wcześniej stanowiła wyzwanie ze względu na podobieństwo jej polisacharydu otoczkowego do ludzkich cząsteczek adhezyjnych komórek nerwowych.

Mechanizmy działania tych szczepionek obejmują:

  • Indukcję przeciwciał bakteriobójczych, które aktywują klasyczną drogę dopełniacza1
  • Blokowanie wiązania czynnika H do powierzchni bakterii, zwiększając podatność bakterii na zabijanie przez dopełniacz1
  • Synergistyczne działanie przeciwciał skierowanych przeciwko różnym antygenom, wzmacniające odpowiedź bakteriobójczą1

Bexsero, ze swoją czterokomponentową formulacją (fHbp, NadA, NHBA i OMV), oferuje potencjalną ochronę przed szerszym zakresem szczepów meningokoków grupy B, nawet gdy ekspresja jednego komponentu jest niska lub antygenowo różna1. Trumenba, celując w obie podrodziny białka wiążącego czynnik H, również zapewnia szeroką ochronę1.

Pomimo pewnych ograniczeń, szczepionki MenB wykazały skuteczność w zmniejszaniu ciężaru choroby meningokokowej grupy B w krajach, które je wdrożyły, i stanowią ważny element zapobiegania tej potencjalnie zagrażającej życiu chorobie.

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl

Materiały źródłowe

  • #1 Chapter 14: Meningococcal Disease | Pink Book | CDC
    https://www.cdc.gov/pinkbook/hcp/table-of-contents/chapter-14-meningococcal-disease.html
    Bacteria attach to and multiply in nasopharynx and oropharynx. […] In 1% of persons, bacteria enter bloodstream. […] Can cause systemic disease and meningitis. […] The bacteria attach to and multiply in the mucosal cells of the nasopharynx and oropharynx and, in a small proportion (much less than 1%) of persons, penetrate the mucosal cells and enter the bloodstream. […] The bacteria can then spread through the blood to cause systemic disease and cross the blood-brain barrier into the cerebrospinal fluid (CSF) to cause meningitis.
  • #1 Meningococcal disease | The Australian Immunisation Handbook
    https://immunisationhandbook.health.gov.au/contents/vaccine-preventable-diseases/meningococcal-disease
    Humans are the only reservoir of Neisseria meningitidis. […] Some people carry N. meningitidis without developing disease. The prevalence and duration of asymptomatic nasopharyngeal carriage of meningococcus vary over time, and in different populations and age groups. Prevalence of carriage is higher when groups of people occupy small areas of living space. […] The incubation period is between 2 and 10 days, but commonly 3–4 days. […] People with a complement deficiency have up to a 10,000-fold increased risk of meningococcal disease, depending on the specific condition. […] People with an absent or dysfunctional spleen have a lifelong increased risk of severe bacterial infection, including meningococcal sepsis. […] Other immunocompromising conditions that increase the risk of IMD include HIV and haematopoietic stem cell transplant. […] Meningococcus is transmitted via droplets or direct contact.
  • #1 Meningococcal Vaccine – StatPearls – NCBI Bookshelf
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553102/
    Due to the significant burden worldwide and the serious nature of infections caused by N. meningitis, the pharmaceutical industry has developed vaccines. Providing vaccination is the best way to prevent the patient against this aggressive disease, leaving little time for intervention after the first manifestation of signs/symptoms. […] It is a known fact that the characteristics of the organism, host, and environment likely play a role in disease pathogenesis. Regarding the organism, N. meningitis, its capsular strains are more likely to cause invasive disease, as encapsulated bacterium whose pathogenic strains divide into serogroups based on its capsular polysaccharide (CPS) components, which represent the major virulence factor that allowing for evasion of opsonization as well as complement and phagocytic-mediated killing, which also represent the basis of currently licensed vaccines.
  • #1 The case for a MenB vaccine | Laboratory News
    https://www.labnews.co.uk/article/2027699/the_case_for_a_menb_vaccine
    Meningococcal infection, caused by Neisseria meningitidis is the most frequent cause of bacterial meningitis in the United Kingdom and also causes septicaemia which is typically more life threatening. […] MenB infection is currently at a similar level as MenC when the MenC vaccine was introduced in 1999, and it kills more people each year than Hib infection at the time of the Hib vaccine introduction in 1992. Unfortunately, prevention of MenB disease has remained an elusive target as MenB vaccines are much more difficult to develop than vaccines for other kinds of meningitis. […] All meningitis vaccines used in the routine UK childhood immunisation programme are based on conjugating the bacterial polysaccharide capsule to an immunogenic carrier protein. These conjugate vaccines induce a T-cell dependent immune response, can prime for immune memory (where the immune system produces a booster response on reencountering the antigen) and are immunogenic in infants. However, this approach cannot be applied directly in developing MenB vaccines, since the MenB polysaccharide, composed of ?2-8linked polysialic acid, is structurally identical to foetal brain-cell adhesion molecules and therefore not immunogenic.
  • #1 Looking beyond meningococcal B with the 4CMenB vaccine: the Neisseria effect | npj Vaccines
    https://www.nature.com/articles/s41541-021-00388-3
    The 4CMenB vaccine consists of three recombinant protein antigens, which are important for bacterial virulence. FHbp allows the bacteria to avoid complement killing and enables survival in blood. NHBA enables bacterial survival in blood and facilitates binding to epithelial cells, while NadA mediates binding to and invasion of human epithelial cells. The OMV component provides protection to strains expressing the serosubtype P1.4 of PorA. […] Immunization with 4CMenB may provide protection against non-B meningococcal serogroups and gonococcal strains that contain one or more 4CMenB antigen genes or express vaccine antigens with close similarity and enough density. […] The 4CMenB vaccine offers broad protection against invasive MenB strains and is approved for use in 40 countries. Each of the 4CMenB antigens induces bactericidal antibodies that mediate killing of strains based on antigen sequence similarity and level of expression. It has been shown that the protein expression level and the number of expressed antigens may differ across meningococcal strains. Moreover, antibodies directed against fHbp, NadA, or NHBA can induce bactericidal killing in a cooperative manner. In addition, antibodies elicited by 4CMenB immunization may recognize different epitopes on each of the fHbp, NadA, and NHBA antigens, further amplifying the bactericidal activity via this synergism.
  • #1 The case for a MenB vaccine | Laboratory News
    https://www.labnews.co.uk/article/2027699/the_case_for_a_menb_vaccine
    With evident obstacles to the capsule-based approach to meningococcal B vaccine development, attention focused on non-capsular outer membrane structures, in particular outer membrane vesicles (OMVs). OMVs contain many antigens, including outer membrane proteins such as the porin proteins, with PorA the most abundant and immunodominant. However, although PorA is expressed in nearly all meningococci, it is extremely variable. […] There are two MenB vaccines currently in late stage development: 4CMenB from Novartis, submitted for licensure in December 2010, and Bivalent rLP2086 from Pfizer, currently in Phase 2 and 3 clinical trials. Both contain factor H binding protein, also known as lipoprotein 2086 (Pfizer) or GNA1870 (Novartis). Factor H binding protein has been found to be important in resistance to complement-mediated bactericidal activity, particularly by the alternative pathway.
  • #1 Meningococcal Disease and the Men B Vaccine | AAFP
    https://www.aafp.org/family-physician/patient-care/prevention-wellness/immunizations-vaccines/disease-pop-immunization/meningococcal-disease-vaccine.html
    In 2014 and 2015, two vaccines offering protection against the B serotype of meningococcus were licensed. MenB-FHbp (Trumenba) and MenB-4C (Bexsero) are composed of novel protein or lipoprotein antigens. […] The polysaccharide in the B strains of meningococcus is similar to a polysaccharide found in humans making Men B vaccines more challenging to develop. The development of these vaccines required sequencing of the bacterial genome to find proteins unique to the Neisseria bacterial wall that could be used as antigens to stimulate immunity in humans. Using this innovative process, two Men B vaccines, MenB-FHbP (Trumenba) and MenB-4C (Bexsero), were developed. Each vaccine is composed of novel protein or lipoprotein antigens. Therefore, the vaccines are not interchangeable. […] Clinical trials of vaccine effectiveness are not practical or possible because the incidence of disease is low. Instead, vaccine efficacy was based on „complement mediated antibody killing” detected in serum of individuals who received the vaccines, a surrogate measure of protection.
  • #1 Meningitis B Prevention Update: A Case-based Focus on the At-risk Demographic of Young Adults
    https://dxlink.ca/CJDX/2019/May/MenB_Prevention_Update.html
    The development of MenB vaccines has been challenging because the serogroup B polysaccharide is poorly immunogenic and structurally similar to human neural cell adhesion molecules, creating a potential for generation of autoimmune response. […] This challenge was overcome by targeting surface-exposed protein antigens, capable of inducing protective antibodies. […] The multi-component MenB vaccine, Bexsero, is indicated for the active immunization of individuals aged 2 months to 25 years against IMD caused by MenB. […] This vaccine contains four target antigens from N. meningitides serogroup B: Neisserial adhesin A (NadA), Neisseria Heparin Binding Antigen (NHBA), factor H binding protein (fHBP) subvariant 1.1 (subfamily B, B24), and porin A (PorA) protein. […] The safety and immunogenicity profile of this vaccine is based on data from 15 clinical studies, four of which were phase 3 studies that included adolescents and/or young adults.
  • #1 Trumenba, Bexsero (meningococcal group B vaccine) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more
    https://reference.medscape.com/drug/trumenba-bexsero-meningococcal-group-B-vaccine-999974
    Protection against invasive meningococcal disease is conferred mainly by complement-mediated antibody-dependent killing of N meningitidis […] Approval for each vaccine was based on the demonstration of immune response, as measured by serum bactericidal activity against 3 serogroup B strains representative of prevalent strains in the United States […] Trumenba: Vaccine is a suspension composed of 2 recombinant lipidated factor H binding protein (fHbp) variants from N meningitidis serogroup B 1 from fHbp subfamily A and 1 from subfamily B (A05 and B01, respectively) […] Bexsero: Vaccine is a suspension composed of 4 distinct antigens including factor H binding protein (fHbp), Neisserial adhesin A (NadA), Neisserial heparin-binding antigen (NHBA), and PorA P1.4 immunodominant antigen of OMV NZ (strain NZ98/254)
  • #1
    https://www.meningitis.org/meningitis/vaccine-information/meningococcal-vaccines
    Meningococcal vaccines work by introducing a harmless piece of the bacteria, called an antigen, into your body. This allows your immune system to recognise the bacteria and make protective antibodies against it. These antibodies then circulate in the bloodstream. If you encounter the bacteria you’ve been vaccinated against, your antibodies can destroy them before they can make you sick. […] The vaccines that protect against meningococcal group B (MenB) are protein vaccines. These vaccines contain proteins found on the surface of the bacteria. Like the other meningococcal vaccines, they trigger our immune system to produce antibodies that attack and fight off infection. The MenB vaccine provides protection against meningococcal disease, but doesn’t stop you from carrying the bacteria. So, like polysaccharide vaccines, they don’t prevent the bacteria being spread.
  • #1 HIGHLIGHTS OF PRESCRIBING INFORMATION
    https://labeling.pfizer.com/showlabeling.aspx?id=1796
    Trumenba is indicated for active immunization to prevent invasive disease caused by Neisseria meningitidis serogroup B. Trumenba is approved for use in individuals 10 through 25 years of age. […] Protection against invasive meningococcal disease is conferred mainly by complement-mediated antibody-dependent killing of N. meningitidis. The effectiveness of Trumenba was assessed by measuring serum bactericidal activity using human complement (hSBA). […] fHbp is one of many proteins found on the surface of meningococci and contributes to the ability of the bacterium to avoid host defenses. fHbps can be categorized into two immunologically distinct subfamilies, A and B. The susceptibility of serogroup B meningococci to complement-mediated antibody-dependent killing following vaccination with Trumenba is dependent on both the antigenic similarity of the bacterial and vaccine fHbps, as well as the amount of fHbp expressed on the surface of the invading meningococci.
  • #1 Looking beyond meningococcal B with the 4CMenB vaccine: the Neisseria effect | npj Vaccines
    https://www.nature.com/articles/s41541-021-00388-3
    Meningococcal vaccines induce antibodies that could mediate bacterial killing by activating the classical complement pathway or by preventing factor H binding on the bacterial surface. However, these steps require a conserved amino acid sequence of the target antigen, which should also be present at a certain threshold density. Strains with a different sequence compared to some of the antigens present in the vaccine or with low expression of the target antigens may require multiple targets for binding of antibodies to activate the complement system. The multicomponent formulation of 4CMenB could address this need as multiple epitopes are present on each vaccine antigen and the antibodies induced by the vaccine components may act in a synergistic manner, thereby enhancing the bactericidal response of each antigen.
  • #1 Review of Meningococcal Group B Vaccines
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2820413/
    An important function of fHbp is to bind the human complement protein fH. […] As a vaccine antigen, fHbp is unique in that antibodies to fHbp both activate classical complement pathway bacteriolysis directly and block binding of fH to the bacterial surface. […] The breadth of protection conferred by anti-fHbp antibodies against strains expressing subvariants of fHbp, or fHbps from different modular groups, remains to be determined. […] Factor H-binding proteins are part of 2 promising meningococcal vaccines being investigated in humans.
  • #1 Formulation | BEXSERO (Meningococcal Group B Vaccine) Info for HCPs
    https://www.bexserohcp.com/clinical-profile/formulation/
    BEXSERO is the only meningitis B (MenB) monovalent vaccine that combines 4 different components: fHbp, NadA, NHBA, and OMV, each of which targets a different mechanism involved in MenB survival and disease development. […] The susceptibility of serogroup B meningococci to complement-mediated antibody-dependent killing following vaccination with BEXSERO is dependent on both the antigenic similarity of the bacterial and vaccine antigens, as well as the amount of antigen expressed on the surface of the invading meningococci. […] BEXSERO, with 4 distinct components, offers the potential to protect against invasive MenB strains, even when the expression of 1 component is low or antigenically different. […] The majority of invasive MenB strains contain genes for more than 1 BEXSERO component, potentially providing multiple targets for vaccine-induced antibodies. […] Vaccination with BEXSERO may not provide protection against all meningococcal serogroup B strains. […] BEXSERO may not protect all vaccine recipients and may not provide protection against all meningococcal serogroup B strains.
  • #1 Overview | BEXSERO (Meningococcal Group B Vaccine) Info for HCPs
    https://www.bexserohcp.com/clinical-profile/overview/
    BEXSERO is the only meningitis B (MenB) vaccine that combines 4 different components: fHbp, NadA, NHBA, and OMV, each of which targets a different mechanism involved in MenB survival and disease development. […] More than 99% of invasive MenB strains contain genes for at least 1 BEXSERO component. […] BEXSERO demonstrated breadth of immune response to diverse disease-causing MenB strains. […] BEXSERO demonstrated serum bactericidal activity against 4 component strains prevalent among strains in the US. […] Vaccination with BEXSERO may not provide protection against all meningococcal serogroup B strains. […] BEXSERO may not protect all vaccine recipients and may not provide protection against all meningococcal serogroup B strains. […] Some individuals with altered immunocompetence may have reduced immune responses to BEXSERO.
  • #1 How TRUMENBA® (Meningococcal Group B Vaccine) Works | Safety Info
    https://trumenba.pfizerpro.com/about/how-trumenba-works
    TRUMENBA targets a gene found in 99% of invasive MenB disease strains1-3. […] TRUMENBA works by targeting both subfamilies, A and B, of a lipoprotein factor H binding protein (fHbp) for which the gene is found in more than 99% of invasive MenB strains.1-3. […] Pfizer used a combined biochemical and immunological screening approach to identify surface-expressed proteins on MenB strains that were capable of inducing antibodies that could kill diverse meningococcal strains. During this process, fHbp elicited robust bactericidal responses.1.
  • #1 Meningitis B Prevention Update: A Case-based Focus on the At-risk Demographic of Young Adults
    https://dxlink.ca/CJDX/2019/May/MenB_Prevention_Update.html
    Overall, the clinical trials demonstrated that Bexsero induced a robust immune response against MenB test strains following this two-dose vaccine schedule. […] The other vaccine against invasive MenB disease, Trumenba, is a bivalent vaccine comprised of two recombinant lipidated fHBP variants and is indicated for active immunization to prevent IMD caused by MenB in individuals aged 10-25 years. […] The lipidated protein (the naturally occurring form of fHBP) induces antibodies that can kill MenB strains expressing fHBPs that are different from those in the vaccine, whereas non-lipidated variants are unable to induce broadly cross-reactive bactericidal responses. […] fHbp is an ideal target because it is expressed on 95% of MenB strains and functions as an important immune evasion mechanism. […] The immunogenicity and safety of Trumenba has been evaluated in 11 clinical trials involving more than 20,000 subjects. […] Overall, the vaccine showed robust immune responses in both age groups (10-18 years and 18-25 years), as 80% had the predefined response.
  • #1 MenB Vaccine (Meningococcal B Vaccine) | Vaccine Knowledge Project
    https://vaccineknowledge.ox.ac.uk/menb-vaccine
    Meningococcal disease is caused by the bacterium Neisseria meningitidis. It causes a range of serious, life-threatening diseases including septicaemia (blood poisoning) and meningitis (an infection of the protective covering of the brain and spinal cord). […] The MenB vaccine protects against infection by group B meningococcal bacteria. […] The UK was the first group of countries in the world to introduce a MenB vaccine into its national programme using the Bexsero vaccine, which has shown to be very effective in preventing MenB disease in infants and young children since it was implemented into the UK’s national infant immunisation programme in September 2015. […] Evidence has shown that the MenB vaccine provides some protection against gonorrhoea which is caused by gonococcal bacteria that are closely related to meningococcal bacteria.
  • #1 Meningitis B vaccine – Babyjabs
    https://babyjabs.co.uk/meningitis-b-vaccine/
    Meningococcal disease can be caused by various types of meningococcal bacterium and can result in serious illnesses such as meningitis and blood poisoning. All age groups can get meningococcal disease but it is most common in infants, children and adolescents. […] In the UK, group B (MenB) accounts for around 87% of all cases. […] We use a vaccine called Bexsero to protect against group B meningococcal disease. It’s an inactivated vaccine, which means that it uses a killed version of the B strain meningococcal bacteria to trigger the body’s immune response without causing illness. Inactivated vaccines usually don’t provide the same level of immunity as a live vaccine, which is why several doses are needed. […] Real-world data for the Men B (Bexsero) vaccine published by Public Health England in 2016 showed a 75% reduction in the incidence of meningitis B among children who had all three doses of the vaccine. […] The Bexsero vaccine is said to be effective against 68-88% of meningitis B strains.
  • #1 MenB vaccine – NHS
    https://www.nhs.uk/vaccinations/menb-vaccine/
    The MenB vaccine helps protect against meningococcal group B bacteria that can cause serious illnesses, including meningitis and sepsis. […] The MenB vaccine helps protect children against bacterial infections caused by meningococcal group B bacteria (MenB). […] MenB can cause serious illnesses, including meningitis (an infection in the brain and spinal cord), septicaemia (blood poisoning), and sepsis (a life-threatening reaction to an infection). […] The MenB vaccine works very well at protecting children against most types of meningococcal group B bacteria in the UK. […] Research has shown that the vaccine is very effective at preventing illnesses caused by these bacteria. […] Before the MenB vaccine was introduced, meningococcal group B bacteria were the biggest cause of meningitis and sepsis in the UK. […] Since the vaccine has been used in the UK, there has been a big drop in the number of young children getting MenB illnesses. […] The MenB vaccine does not protect against other causes of meningitis and sepsis, so it’s still important to be aware of the symptoms.
  • #1 Meningococcal Vaccine: Protection, Risk, Schedule
    https://www.verywellhealth.com/meningococcal-vaccine-5215620
    Another type of meningococcal vaccine is the MenB vaccine, which protects against a fifth strain of Neisseria meningitidis. In the U.S., parents can opt to give their children a MenB vaccine once they’re in their teens. […] The CDC’s analysis of the efficacy of the MenB vaccines in the real world comes from studies done in other countries. In Canada, a study followed a mass vaccination campaign in a region with a meningitis B outbreak and found that a MenB vaccine was 79% effective in the four years after vaccination. […] In the UK, MenB vaccines have become part of the childhood immunization schedule. By 2018 as many as 92% of eligible infants in the UK completed a MenB vaccination by their first birthday, according to a 2020 study in The New England Journal of Medicine. […] That study estimated that the vaccine was about 53% effective. This policy has also resulted in a large drop in meningitis B cases. The study noted a 75% drop in cases among vaccine-eligible age groups, compared to the expected numbers.
  • #1 About Meningococcal Vaccines | CDC
    https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/mening/hcp/about-vaccine.html
    GlaxoSmithKline formulates each 0.5-mL dose of Bexsero to contain: […] Pfizer formulates each 0.5-mL dose of Trumenba to contain: […] The MenB component contains 60 g each (120 g total) of 2 recombinant lipidated fHBP variants. […] Available data on MenB vaccines suggest that protective antibodies also decrease quickly (within 1 to 2 years) after vaccination. MenB booster doses are important for those who remain at increased risk of serogroup B meningococcal disease.
  • #1 Meningococcal Disease and the Men B Vaccine | AAFP
    https://www.aafp.org/family-physician/patient-care/prevention-wellness/immunizations-vaccines/disease-pop-immunization/meningococcal-disease-vaccine.html
    Long-term studies have not yet been reported on either vaccine. In both vaccines, there was modest decline in antibodies with time (6 to 48 months). The clinical significance of this immunologic data is unclear. It is possible that the vaccines could continue to protect against infection even in persons with low antibody titers. […] There is a theoretic risk that Men B vaccines could cause autoimmune disease. Both vaccines contain factor H binding protein, which in animal models was noted to be cross-reactive with human factor H. It is not known if auto-antibodies are generated in humans and the clinical significance of any antibodies is unknown.
  • #1 Serogroup B Meningococcal (MenB) Vaccines – California Vaccines for Children (VFC)
    https://eziz.org/administration/schedules-recs/serogroup-b-meningococcal-menb-vaccines/
    Two serogroup B meningococcal (MenB) vaccines have been licensed by the Food and Drug Administration. Each vaccine has its own schedule: […] MenB vaccines are based on surface proteins that have greater variation between circulating strains. As a result, MenB vaccines are believed to be effective against most, but not all, MenB strains. Additional data on the breadth of MenB vaccine coverage are expected in the future. […] The duration of protection from MenB vaccine is unknown. Therefore, immunization now with MenB vaccine may not avoid the need later for antibiotic chemoprophylaxis or booster vaccination after future exposures to MenB disease; specific guidance will depend on the type of exposure and available information on the duration of immunity. […] Yes, immunization is not expected to be 100% effective. Consider the possibility of meningococcal disease when evaluating patients with consistent signs and symptoms, even if they have been previously immunized with MenB or MenACWY (MCV4) vaccines.
  • #1 Fluctuations in serogroup B meningococcal vaccine antigens prior to routine MenB vaccination in France | Communications Medicine
    https://www.nature.com/articles/s43856-025-00800-2
    For 4CMenB, coverage was higher using gMATS and varied between 74.5% and 85.0%. […] IMD epidemiology is continuously changing with fluctuation in vaccine strain coverage over the 48 years prior to the routine implementation of the vaccines. […] The prediction of strain coverage became a key point in tailoring vaccination strategies. […] These predictions were based on phenotypic testing of the circulating isolates using serum bactericidal assays (SBA) in addition to other assays that score the homology of the vaccine corresponding antigens in each isolate to those included in the vaccine as well as their level of expression at the surface of each isolate. […] Two phenotypic assays, meningococcal antigen typing system (MATS) and meningococcal antigen surface expression (MEASURE) assays, were developed and used to predict the coverage rate of NmB that was estimated to be around 78% and 91% in Europe for the 4CMenB and the bivalent rLP2086, respectively.
  • #1 Fluctuations in serogroup B meningococcal vaccine antigens prior to routine MenB vaccination in France | Communications Medicine
    https://www.nature.com/articles/s43856-025-00800-2
    Invasive meningococcal disease (IMD) of serogroup B is preventable by protein-based vaccines targeting one (Bivalent rLP2086 vaccine) or several variable proteins (4CMenB vaccine) at the bacterial surface. […] The 4CMenB was licensed in Europe in 2013 but has been recommended and reimbursed in France for infants over 2 months old since April 2022. […] The bivalent rLP2086 vaccine was licensed in Europe in 2017 for subjects of 10 years and older. […] Evaluating strain coverage and fluctuations prior to large scale vaccine use is highly informative. […] Our data clearly show significant differences in the distribution of alleles encoding the vaccine-covered antigens between these four periods. […] MenDeVar-predicted coverage fluctuated between 46.8% and 60.6% during the four periods for the 4CMenB and between 63.4% and 81.3% for rLP2086.
  • #1 Fluctuations in serogroup B meningococcal vaccine antigens prior to routine MenB vaccination in France | Communications Medicine
    https://www.nature.com/articles/s43856-025-00800-2
    The prediction was based on several published works that defined alleles of genes encoding vaccine antigens. […] Our data suggest that genetic changes occurred during the period 19752022 and involved alleles encoding the peptides of the vaccines as well as the distribution of the clonal complexes. […] Our results argue that surveillance of NmB strain coverage by 4CMenB and bivalent rLP2086 vaccines can change overtime substantially even before introduction of routine vaccine programs.
  • #1 MenB Vaccine (Meningococcal B Vaccine) | Vaccine Knowledge Project
    https://vaccineknowledge.ox.ac.uk/menb-vaccine
    Bexsero, the MenB vaccine used in the UK, contains different proteins taken from group B Neisseria meningitidis bacteria. There are three major proteins taken from the surface of most meningococcal bacteria that are combined with the outer membrane of one MenB strain. The combination of proteins was chosen to protect against the majority of MenB strains, rather than one specific strain. […] The JCVI have recently suggested that the MenB vaccine should be used in a targeted programme to prevent gonorrhoea. Cases are currently at a record high in the UK and this recommendation should help to reduce this. […] Meningococcal disease (Neisseria meningitidis) and gonorrhoea (Neisseria gonorrhoeae) are closely genetically related, with evidence showing that the MenB vaccine provides some cross-protection against gonorrhoea (between 32.7% to 42%).
  • #1 UK vaccine body recommends meningitis B vaccine for gonorrhoea prevention | aidsmap
    https://www.aidsmap.com/news/nov-2023/uk-vaccine-body-recommends-meningitis-b-vaccine-gonorrhoea-prevention
    The JCVIs decision is based on findings from observational studies in adolescents and young adults in New Zealand, Australia and the United States who received the 4CMenB vaccine to protect against meningitis B. The bacteria that cause meningitis B and gonorrhoea (Neisseria meningitidis and Neisseria gonorrhoeae) are closely related. […] While acknowledging that results of randomised studies of 4CMenB for gonorrhoea prevention are awaited, the JCVI say the existing study data, together with a cost-effectiveness analysis carried out by the UK Health Security Agency and Imperial College London, provide sufficient evidence to go ahead with a vaccination scheme in the UK. […] The first evidence that vaccination against meningitis B might protect against gonorrhoea came from New Zealand, where a national vaccination campaign in 2004 used a vaccine tailored to the strain of meningitis B causing an outbreak among young people. Gonorrhoea rates fell in those who received the vaccine and a case-control study showed that in the decade following the vaccination campaign, people who received the vaccine were 31% less likely to be diagnosed with gonorrhoea.
  • #1 UK vaccine body recommends meningitis B vaccine for gonorrhoea prevention | aidsmap
    https://www.aidsmap.com/news/nov-2023/uk-vaccine-body-recommends-meningitis-b-vaccine-gonorrhoea-prevention
    South Australia reported that its 4CMenB vaccination programme for meningitis B reduced the risk of gonorrhoea by 34% up to three years after vaccination but protection declined beyond this point. A study of young people in New York City and Philadelphia found that the meningitis B vaccine was 40% effective in preventing gonorrhoea while a case control study of gay and bisexual men with HIV in Italy showed a vaccine effectiveness of 42%. A matched cohort study of young people in southern California showed 46% vaccine effectiveness. […] The accumulating evidence from observational studies led French researchers to design a randomised study to test whether the 4CMenB reduced the incidence of gonorrhoea in gay and bisexual men on PrEP and at high risk of bacterial STIs. Preliminary results from the study suggested that the vaccine halved the rate of gonorrhoea.
  • #1 MenB Vaccine May Reduce Gonorrhoea — Vax-Before-Travel
    https://www.vax-before-travel.com/individuals-vaccinated-meningococcal-group-b-were-31-percent-less-likely-catch-gonorrhoea
    Individuals vaccinated with meningococcal group B were 31 percent less likely to catch gonorrhoea. […] This retrospective case-control study showed that vaccinated individuals were 31 percent less likely to catch gonorrhoea after receiving a meningococcal group B (MenB) vaccine. […] „At the moment, the mechanism behind this immune response is unknown,” said Dr. Petousis-Harris. […] Gonorrhea and Meningitis B are very different diseases, presenting completely different symptoms and mode of transmission, however their bacteria is matched 80-90%. […] Serogroup B meningococcal vaccines can help prevent meningococcal disease caused by serogroup B.
  • #1 MenB: A gonorrhoea vaccine? — QueerHealth
    https://www.queerhealth.info/projects/menb
    MenB is a vaccine that has been shown to prevent gonorrhoea. […] The vaccine was developed to protect people against the B subtype of a bacteria called Neisseria meningitidis – the bacteria that causes meningococcal disease. Research now shows that it can protect people against gonorrhoea too. […] The bacteria that cause meningococcal disease (Neisseria meningitidis) and the bacteria that cause gonorrhoea (Neisseria gonorrhoeae) are very closely related. Because they are so closely related, the antibodies produced by the vaccine also work against the bacteria that cause gonorrhoea. […] The vaccine contains outer membrane vesicles (OMVs) extracted from Neisseria meningitidis. These are, simply put, particles used by bacteria to communicate. When OMVs enter the body (via a vaccine), they cannot cause disease or harm but instead trigger the body’s immune system to produce antibodies to combat the bacteria that the OMVs came from. The production of antibodies by the immune system is how vaccines produce protection against future infection.
  • #1 Meningococcal Vaccine – StatPearls – NCBI Bookshelf
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553102/
    A new improvement occurred with the subsequent recent breakthroughs using „reverse vaccinology,” which was successfully created based on conserved proteins. These new formulas provide broad MenB coverage that overcomes the main previous limitation, which may protect even against some non-serogroup B strains, but not all of them, as it may miss some serogroup B meningococcal strains. […] A new era of vaccinology and nanotechnology entered the field of meningococcal vaccines, which facilitate the development of novel meningococcal vaccine formulations that mimic conjugation effects by using albumin-based nanoparticles encapsulated into spherical shaped micro and nanoparticles that biologically mimics N. meningitis bacteria. This way of presenting the vaccine into the body makes the immune system deal with it as an invader but without causing disease. This spherical albumin-based nanoparticle capsule contains meningococcal CPS polymers in a biodegradable matrix that slowly releases antigens. Upon contact with antigen-presenting cells as dendritic cells and macrophages, the nanoparticles will induce phagocytosis and then trigger a respiratory burst that leads to reactive oxygen species (ROS) released in huge amounts. That not only triggers the oxidative killing of invading pathogens but also potentiates a second messenger that enhances adaptive immunity.
  • #1 New MenB vaccine heralds use of genetic vaccines to combat bacterial diseases | University of Surrey
    https://www.surrey.ac.uk/news/new-menb-vaccine-heralds-use-genetic-vaccines-combat-bacterial-diseases
    A vaccine candidate that can protect children from Meningococcal group B (MenB), which can lead to meningitis, has progressed to clinical development, according to an announcement by researchers from the University of Surrey and the University of Oxford. […] In a paper published by Science Translational Medicine, scientists show how they were able to use an existing vaccine delivery platform similar to the vaccines created to tackle Covid-19 and Ebola to effectively produce the specific part of the bacteria that triggers the immune system to make protective antibodies. […] The key challenge in our study was using viral-based vaccine platforms that can successfully generate antibodies against diseases such as rabies and SARS-CoV-2 to work for bacterial infections such as MenB. […] To meet this challenge, the team used vaccine platforms that expressed a protective protein called „factor H binding protein. The researchers tested these vectors to see if they could produce the protein reliably and if they could stimulate a strong immune response in mice.
  • #1 New meningitis-B vaccine developed by the Tang lab – Dunn School
    https://www.path.ox.ac.uk/news-article/new-meningitis-b-vaccine-developed-by-the-tang-lab/
    The collaboration between the Serum Institute of India Pvt. Ltd and the University of Oxford will provide lifesaving protection against Men-B through the production of a chimeric protein-based vaccine. […] After five years of extensive work in collaboration with the Serum Institute of India, the team at the Sir William Dunn School of Pathology formulated a quadrivalent vaccine consisting of four chimeric proteins to tackle Men-B. Preliminary results indicate that the new protein-based vaccine advances several aspects including improved safety, efficacy, and coverage compared to present-day licensed vaccines. […] Understanding how pathogens colonise specific niches in the body, evade elimination by the immune system, and cause disease. […] study the mechanisms that enable bacterial and viral pathogens to invade and proliferate inside their hosts.
  • #1 Meningococcal Vaccines – Medical Clinical Policy Bulletins | Aetna
    https://www.aetna.com/cpb/medical/data/300_399/0356.html
    Aetna considers serogroup B meningococcal (MenB) vaccine (Bexsero and Trumenba) as a medically necessary preventive service according to the recommendations of the Centers for Disease Control and Prevention’s (CDC) Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). […] ACIP recommends routine vaccination of persons aged 10 years or older at increased risk for meningococcal disease (dosing schedule varies by vaccine brand; boosters should be administered at 1 year after primary series completion, then every 2 – 3 years thereafter). […] MenB vaccination is not routinely recommended for all adolescents. Instead, ACIP recommends a 2-dose MenB series for persons aged 16 to 23 years on the basis of shared clinical decision-making, which refers to an individually based vaccine recommendation informed by a decision-making process between the health care provider and the patient or parent/guardian. The preferred age for MenB vaccination is 16 to 18 years.
  • #1 Overview | BEXSERO (Meningococcal Group B Vaccine) Info for HCPs
    https://www.bexserohcp.com/clinical-profile/overview/
    Individuals with certain complement deficiencies and individuals receiving treatment that inhibits terminal complement activation (for example, eculizumab) are at increased risk for invasive disease caused by Neisseria meningitidis serogroup B even if they develop antibodies following vaccination with BEXSERO.
  • #1 Meningococcal Vaccines – Medical Clinical Policy Bulletins | Aetna
    https://www.aetna.com/cpb/medical/data/300_399/0356.html
    ACIP recommends booster doses for previously vaccinated persons who become or remain at increased risk. For persons 10 years of age or older with persistent complement deficiencies (including patients using a complement inhibitor), anatomic and functional asplenia (including sickle cell disease), or are microbiologists routinely exposed to isolates of N. meningitidis, ACIP recommends single booster dose at 1 yr after completion of primary vaccination and every 2-3 yrs thereafter. […] In October 2024, the ACIP updated their guidance on the dosing of MenB vaccinations. In August, the FDA approved a new dosing schedule for MenB-4C vaccine (Bexsero; GlaxoSmithKline) to include a 3-dose series, previously limited to a 2-dose series. Labeling for MenB-FHbP vaccine (Trumenba) includes both a 2-dose series and a 3-dose series. Thus, the ACIP met to review whether a 3-dose series for Bexsero could align with the recommendations for Trumenba.
  • #1 LAC | DPH – Vaccine Preventable Disease Control Program
    http://ph.lacounty.gov/MeningVaccine
    Teens may choose to get a dose of serogroup B meningococcal vaccine (MenB), preferably at 16-18 years old. […] Certain children (10 years old) and adults should receive this vaccine if they: Have certain medical conditions (complement deficiency, functional or anatomic asplenia) […] Both MenB vaccine products require more than 1 dose for maximum protection and may require additional boosters if individuals remain at increased risk. Use the same brand of MenB vaccine (Bexsero OR Trumenba) for each dose in the series. […] CDC recommends vaccination of healthy adolescents or young adults aged 16-23 years (preferred age is 16-18 years) with a MenB series with shared clinical decision-making. Administering MenB vaccine at the preferred age range maximizes the likelihood that vaccinated adolescents will have protection during the time when they are at highest risk.
  • #1 Meningococcal Vaccines – Medical Clinical Policy Bulletins | Aetna
    https://www.aetna.com/cpb/medical/data/300_399/0356.html
    The FDA granted accelerated approval of Bexsero (meningococcal group B Vaccine [recombinant, adsorbed]) for active immunization to prevent invasive meningococcal disease caused by serogroup B in adolescents and young adults from 10 years through 25 years of age. […] Approval of Bexsero is based on demonstration of immune response, as measured by serum bactericidal activity against three serogroup B strains representative of prevalent strains in the United States. The effectiveness of Bexsero against diverse serogroup B strains has not been confirmed. […] Trumenba is licensed in the United States to prevent invasive meningococcal disease caused by Neisseria meningotidis serogroup B in individuals 10 to 25 years of age.
  • #1 The case for a MenB vaccine | Laboratory News
    https://www.labnews.co.uk/article/2027699/the_case_for_a_menb_vaccine
    The complete sequencing of a meningococcal genome in 2000 led to the reverse vaccinology or genome mining approach to meningococcal B vaccine development. Using this approach, Novartis identified 600 theoretically surface-exposed and conserved antigens from the genome sequence, expressed them in E coli, and after selection of those with bactericidal activity from animal immunogenicity studies, constructed a composite of the most promising candidates. Their vaccine contains recombinant NadA and two recombinant fusion proteins, one with factor H binding protein, the other with Neisserial Heparin Binding Antigen combined with PorA OMV (MeNZB the vaccine used in the New Zealand epidemic). […] Meningococcal bacteria are antigenically diverse and have a high capacity to change their surface structures in response to changing environments, so that selective pressure due to vaccination or other influences could lead to escape mutations, reducing vaccine coverage in the future.
  • #2 Meningococcal Vaccine – StatPearls – NCBI Bookshelf
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553102/
    To date, worldwide, there are 12 known distinct meningococcal serogroups designated based on the composition of CPS polymers (A, B, C, E, H, I, K, L, W, X, Y, and Z), with serogroups A, B, C, W, Y, and X, being responsible for the majority of disease. These 12 serogroups differ immunologically due to characteristic differences in their polysaccharide capsule; serotype menW correlates with more severe clinical manifestations and higher fatality rates than the rest, with more estimated outbreaks and disease clusters worldwide. These polysaccharides form the basis of production for the current vaccines, except for serogroup X and B, for which no vaccine is available, and the MenB vaccine’s basis is on its outer membrane polysaccharides, respectively. […] We know two types of meningococcal vaccines: (1) polysaccharide and (2) conjugated polysaccharide vaccines.
  • #2 Meningococcal Disease and the Men B Vaccine | AAFP
    https://www.aafp.org/family-physician/patient-care/prevention-wellness/immunizations-vaccines/disease-pop-immunization/meningococcal-disease-vaccine.html
    In 2014 and 2015, two vaccines offering protection against the B serotype of meningococcus were licensed. MenB-FHbp (Trumenba) and MenB-4C (Bexsero) are composed of novel protein or lipoprotein antigens. […] The polysaccharide in the B strains of meningococcus is similar to a polysaccharide found in humans making Men B vaccines more challenging to develop. The development of these vaccines required sequencing of the bacterial genome to find proteins unique to the Neisseria bacterial wall that could be used as antigens to stimulate immunity in humans. Using this innovative process, two Men B vaccines, MenB-FHbP (Trumenba) and MenB-4C (Bexsero), were developed. Each vaccine is composed of novel protein or lipoprotein antigens. Therefore, the vaccines are not interchangeable. […] Clinical trials of vaccine effectiveness are not practical or possible because the incidence of disease is low. Instead, vaccine efficacy was based on „complement mediated antibody killing” detected in serum of individuals who received the vaccines, a surrogate measure of protection.
  • #2 Review of Meningococcal Group B Vaccines
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2820413/
    Ample evidence indicates that OMV vaccines are safe and effective in preventing group B meningococcal disease. […] One limitation of conventional detergent-treated OMV vaccines is that SBA responses of children are largely directed against surface-accessible loops on a porin protein, called PorA, which is antigenically variable. […] To broaden protection, OMV vaccines have been prepared from more than 1 strain, or from mutant strains engineered to express more than 1 PorA molecule. […] The mechanism responsible for the mouse protection has not been defined. […] Binding of fH to the bacterial surface accelerates decay of C3/C5 convertase, which decreases alternative pathway activation. […] In the presence of anti-meningococcal antibodies, binding of fH to the bacteria also decreases complement-mediated SBA titers by enhancing factor I-mediated degradation of C3b.
  • #2 Meningococcal Vaccine – StatPearls – NCBI Bookshelf
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553102/
    Until recently, no effective serogroup B vaccine was available. Many studies have attempted to develop a protective MenB vaccine, but to date, they have not obtained satisfying results. Developing a MenB vaccine was very challenging, as the capsular MenB polysaccharide proteins resemble a human neural cell adhesion molecule, which increases the concern about autoimmunity. Moreover, to obtain a broadly effective vaccine, one must consider a high level of antigenic diversity/variability and escape mutants. […] The pharmaceutical industry has developed vaccines containing outer membrane vesicles (OMV) to overcome these issues. They have many areas of utilization, but the main limitation is their lack of broad protection against the wide global diversity/variability of serogroup B meningococcal strains.
  • #2 About Meningococcal Vaccines | CDC
    https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/mening/hcp/about-vaccine.html
    GlaxoSmithKline formulates each 0.5-mL dose of Bexsero to contain: […] Pfizer formulates each 0.5-mL dose of Trumenba to contain: […] The MenB component contains 60 g each (120 g total) of 2 recombinant lipidated fHBP variants. […] Available data on MenB vaccines suggest that protective antibodies also decrease quickly (within 1 to 2 years) after vaccination. MenB booster doses are important for those who remain at increased risk of serogroup B meningococcal disease.
  • #2 Formulation | BEXSERO (Meningococcal Group B Vaccine) Info for HCPs
    https://www.bexserohcp.com/clinical-profile/formulation/
    BEXSERO is the only meningitis B (MenB) monovalent vaccine that combines 4 different components: fHbp, NadA, NHBA, and OMV, each of which targets a different mechanism involved in MenB survival and disease development. […] The susceptibility of serogroup B meningococci to complement-mediated antibody-dependent killing following vaccination with BEXSERO is dependent on both the antigenic similarity of the bacterial and vaccine antigens, as well as the amount of antigen expressed on the surface of the invading meningococci. […] BEXSERO, with 4 distinct components, offers the potential to protect against invasive MenB strains, even when the expression of 1 component is low or antigenically different. […] The majority of invasive MenB strains contain genes for more than 1 BEXSERO component, potentially providing multiple targets for vaccine-induced antibodies. […] Vaccination with BEXSERO may not provide protection against all meningococcal serogroup B strains. […] BEXSERO may not protect all vaccine recipients and may not provide protection against all meningococcal serogroup B strains.

Zobacz więcej

reaktywność krzyżowa sepsa zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych klasyczna droga dopełniacza ekspresja białka jama nosowo-gardłowa bariera krew-mózg białko chimeryczne choroba autoimmunologiczna rzeżączka polisacharyd otoczkowy reaktywna forma tlenu opsonizacja szczepionka MenB szczepionka Bexsero niedokrwistość sierpowatokrwinkowa chemoprofilaktyka antybiotykowa otoczka polisacharydowa Neisseria meningitidis autoprzeciwciało system typowania antygenów meningokokowych komórka dendrytyczna asplenia fagocytoza inwazyjna choroba meningokokowa alternatywna droga dopełniacza