Szczepionka menb
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Inwazyjna choroba meningokokowa (IChM) wywołana przez Neisseria meningitidis serogrupy B stanowi istotne zagrożenie zdrowia publicznego ze względu na wysoką śmiertelność i możliwość epidemii. Szczepionka 4CMenB (Bexsero), zawierająca antygeny białkowe NHBA, NadA, fHbp i Porin A, wykazuje wysoką skuteczność w zapobieganiu IChM, z oszacowaną efektywnością na poziomie 82,9% w ciągu pierwszych 10 miesięcy po szczepieniu. Dane z Wielkiej Brytanii, Kanady i Hiszpanii potwierdzają znaczący spadek zachorowań, zwłaszcza u niemowląt i młodych dorosłych, z utrzymującą się odpornością do 1-2 lat, a w niektórych schematach nawet do 4 lat. Szczepionka wykazuje także potencjalną ochronę krzyżową przeciwko meningokokom serogrupy W oraz zakażeniom N. gonorrhoeae, co potwierdzają badania RWE wskazujące na redukcję ryzyka rzeżączki o 40% u nastolatków i młodych dorosłych.
Wprowadzenie do szczepionki MenB
Inwazyjna choroba meningokokowa (IChM) jest istotnym problemem zdrowia publicznego ze względu na wysoką śmiertelność, długoterminową zachorowalność oraz potencjał wywoływania ognisk epidemicznych. Szczepionka MenB została opracowana w celu zapobiegania inwazyjnej chorobie meningokokowej wywoływanej przez bakterie Neisseria meningitidis serogrupy B, które przed wprowadzeniem szczepionki były główną przyczyną zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i sepsy w wielu krajach, w tym w Wielkiej Brytanii.12
Obecnie dostępne są dwie białkowe szczepionki przeciwko meningokokom grupy B: 4CMenB (Bexsero) oraz rLP2086 (Trumenba), które są dopuszczone do użytku w różnych krajach. Szczepionka 4CMenB zawiera podkapsuarne antygeny białkowe, które mają indukować produkcję przeciwciał bakteriobójczych przeciwko czterem antygenom szczepionkowym: NHBA, NadA, fHbp i Porin A. Dobór białek opierał się na ich zdolności do indukcji przeciwciał bakteriobójczych, częstości występowania w różnych szczepach grupy B oraz zdolności do zapewnienia ochrony w modelach zwierzęcych.345
Skuteczność szczepionki MenB
Badania kliniczne oraz dane z rzeczywistego zastosowania szczepionki wykazują wysoką skuteczność w zapobieganiu inwazyjnej chorobie meningokokowej wywołanej przez meningokoki grupy B. Skuteczność szczepionki 4CMenB w dwudawkowym podstawowym schemacie szczepienia została oszacowana na 82,9% przeciwko wszystkim przypadkom meningokoków grupy B w ciągu pierwszych 10 miesięcy od wprowadzenia programu szczepień.6
Wstępne oceny skuteczności szczepionki 4CMenB w Wielkiej Brytanii, Kanadzie i Hiszpanii są obiecujące. Od czasu wprowadzenia szczepionki MenB w Wielkiej Brytanii zaobserwowano znaczny spadek liczby młodych dzieci chorujących na IChM wywołaną przez meningokoki grupy B.78
Skuteczność długoterminowa
U zdrowych nastolatków i młodych dorosłych (w tym studentów) szczepionka jest immunogenna w krótkim okresie, a ochrona utrzymuje się przez 1-2 lata po szczepieniu. W przypadku niektórych schematów szczepień odporność może utrzymywać się nawet do 4 lat po szczepieniu.9
Na podstawie przeglądu dostępnych danych, w tym wyników analizy GRADE, amerykański Komitet Doradczy ds. Praktyk Szczepień (ACIP) zalecił, aby nastolatki i młodzi dorośli w wieku od 16 do 23 lat mogli być szczepieni szczepionką MenB w celu zapewnienia krótkoterminowej ochrony przed większością szczepów meningokoków serogrupy B.10
Wpływ szczepień na populację
W badaniu oceniającym wpływ programu immunizacji przeciwko MenB w Anglii, z wykorzystaniem metody kontroli syntetycznej (SC), oszacowano 75% redukcję zachorowań u niemowląt w wieku 18-51 tygodni. Dla porównania, w Brazylii zaobserwowano 69% skuteczność szczepionki przeciwko MenC u rocznych niemowląt. Wyniki te były zgodne z wcześniejszymi ocenami opartymi na metodach analizy szeregów czasowych.11
Model SC okazał się obiecującym podejściem do szacowania wpływu programów szczepień przeciw meningokokom, szczególnie w przypadkach, gdy bezpośrednie określenie skuteczności może być utrudnione ze względu na nieprzewidywalną i niską zapadalność na inwazyjną chorobę meningokokową.1213
Ochrona krzyżowa i dodatkowe korzyści
Dane dotyczące aktywności przeciwciał funkcjonalnych oraz rzeczywiste dowody wskazują, że szczepionka 4CMenB ma potencjał zapewnienia pewnej ochrony wykraczającej poza choroby wywołane przez MenB. Szacunki modelowe wykazały, że liczba przypadków MenW została zredukowana o 69% (skorygowany współczynnik zapadalności: 0,31 [95% CI: 0,20-0,67]) u dzieci kwalifikujących się do szczepienia 4CMenB, niezależnie od ich statusu szczepienia.14
Wstępne badania wskazują również, że 4CMenB może zapewniać ochronę przed zakażeniami N. gonorrhoeae, a badania RWE (Real-World Evidence) szacują redukcję ryzyka zakażenia N. gonorrhoeae o 59% (wynik nieistotny statystycznie) po kampanii szczepień w Quebecu. Szczepienie szczepionką 4CMenB zmniejszyło ryzyko rzeżączki o 40% u nastolatków i młodych dorosłych w Stanach Zjednoczonych.15
Szczepionka 4CMenB wykazała efekt przeciwko serorupom nie-B i zakażeniom gonokokowym, jeśli składniki bakterii są podobne do jednego lub więcej składników szczepionki. Skuteczność szczepionki 4CMenB przeciwko zakażeniom gonokokowym jest obecnie przedmiotem badań.16
Efektywność kosztowa szczepionki
W analizie podstawowej, szczepienie niemowląt szczepionką 4CMenB pozwoliło uniknąć 3101 przypadków inwazyjnej choroby meningokokowej MenB u niemowląt w wieku 1 roku (54%) i 6845 przypadków we wszystkich grupach wiekowych (21%). Szacunkowy inkrementalny współczynnik efektywności kosztowej wyniósł 316 272€/QALY (rok życia skorygowany o jakość), ale był bardzo wrażliwy na rodzaje uwzględnianych następstw, częstość występowania MenB, parametry skuteczności szczepionki i uwzględnienie oczekiwanej długości życia osób, które przeżyły inwazyjną chorobę meningokokową (zakres: 65 272€/QALY do 493 218€/QALY).17
W perspektywie 100-letniej, strategia szczepienia niemowląt wieloskładnikową szczepionką przeciwko meningokokom serogrupy B (4CMenB) mogłaby zapobiec 3101 przypadkom inwazyjnej choroby meningokokowej MenB u niemowląt w wieku do 1 roku (54%) i 6845 przypadkom we wszystkich grupach wiekowych (21%).18
Szczepienie szczepionką 4CMenB nie wydaje się efektywne kosztowo przy założeniach podstawowych modelu. Wyniki dotyczące efektywności kosztowej zależą od wyborów modelu, takich jak stopy dyskontowe, założenia dotyczące jakości życia, skuteczność szczepionki i włączenie wszystkich następstw potencjalnie związanych z inwazyjną chorobą meningokokową; założenia modelu muszą być brane pod uwagę przy interpretacji inkrementalnych współczynników efektywności kosztowej.1920
Ograniczenia i przyszłe potrzeby badawcze
Pomimo obiecujących wyników dotyczących skuteczności szczepionki MenB, istnieje kilka ograniczeń i obszarów wymagających dalszych badań. Konieczne są dodatkowe dane dotyczące rzeczywistej skuteczności szczepionki, długoterminowej odporności oraz potencjalnych efektów populacyjnych, w tym oszacowań wpływu szczepionki na ocenę efektywności kosztowej.21
Warto zauważyć, że szczepionka MenB nie chroni przed innymi przyczynami zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i sepsy, dlatego nadal ważne jest, aby być świadomym objawów tych chorób.22
Wykorzystanie szeregów czasowych przypadków inwazyjnej choroby meningokokowej w grupach wiekowych niekwalifikujących się do szczepienia jako grup kontrolnych wiąże się z nieodłącznym ryzykiem generowania stronniczych oszacowań wpływu. Wyniki badań sugerują jednak, że model SC mógłby być z powodzeniem stosowany do oceny kampanii szczepień przeciwko meningokokom skierowanych do nastolatków i dorosłych, gdzie skutki pośrednie mogłyby utrudnić prawidłową ocenę ogólnego wpływu.23
Podsumowanie rokowania
Biorąc pod uwagę utrzymujące się obciążenie inwazyjną chorobą meningokokową w Europie i innych częściach świata, głównie związaną z meningokokami serogrupy B, nowe szczepionki przeciwko MenB powinny być poważnie rozważane do szerokiego stosowania. Szczepionka MenB działa bardzo dobrze w ochronie dzieci przed większością typów bakterii z grupy meningokokowej B w Wielkiej Brytanii, a badania wykazały, że szczepionka jest bardzo skuteczna w zapobieganiu chorobom wywołanym przez te bakterie.2425
Wstępna ocena skuteczności szczepionki 4CMenB w Wielkiej Brytanii, Kanadzie i Hiszpanii wygląda obiecująco. Ogólnie rzecz biorąc, przy utrzymującym się obciążeniu inwazyjną chorobą meningokokową w Europie i innych częściach świata, głównie meningokokami serogrupy B, nowe szczepionki powinny być poważnie rozważane do szerokiego stosowania w celu poprawy zdrowia publicznego.26
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.