Działania niepożądane
Ondansetron

Charakterystyka ondansetronu

Ondansetron jest lekiem przeciwwymiotnym należącym do grupy selektywnych antagonistów receptora 5-HT3. Substancja ta jest powszechnie stosowana w zapobieganiu i leczeniu nudności i wymiotów wywołanych chemioterapią, radioterapią oraz w profilaktyce i leczeniu nudności i wymiotów w okresie pooperacyjnym. Lek występuje w wielu postaciach farmaceutycznych, takich jak tabletki powlekane, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej, czopki, syrop oraz roztwory do wstrzykiwań i infuzji. ^{1 2}

Działania niepożądane – ogólna charakterystyka

Jak każdy lek, ondansetron może powodować działania niepożądane, chociaż nie u każdego one wystąpią. Większość działań niepożądanych ondansetronu ma nasilenie łagodne do umiarkowanego i często ustępuje samoistnie. Jednakże niektóre działania niepożądane mogą być poważne i wymagać interwencji medycznej. ³

Częstość występowania działań niepożądanych została sklasyfikowana według następującego schematu:

• Bardzo często: ≥ 1/10 (występuje u więcej niż 1 na 10 pacjentów) <sup data-drug="Ondansetron Accord 2 mg/ml" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych uporządkowano poniżej na podstawie klasyfikacji układów narządowych oraz częstości występowania. Częstość określono jako: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (4
• Często: ≥ 1/100 do < 1/10 (występuje u 1 do 10 na 100 pacjentów)
• Niezbyt często: ≥ 1/1 000 do < 1/100 (występuje u 1 do 10 na 1 000 pacjentów)
• Rzadko: ≥ 1/10 000 do < 1/1 000 (występuje u 1 do 10 na 10 000 pacjentów)
• Bardzo rzadko: < 1/10 000 (występuje u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów)
• Nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych <sup data-drug="Ondansetron B. Braun" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane wymieniono w oparciu o ich częstość występowania w następujący sposób: Bardzo często: (≥ 1/10); Często: (≥ 1/100 do < 1/10); Niezbyt często: (≥ 1/1 000 do < 1/100); Rzadko: (≥ 1/10 000 do < 1/1 000); Bardzo rzadko: (5

Należy zauważyć, że kategorie częstości występowania działań niepożądanych określone jako bardzo często, często i niezbyt często ustalono przede wszystkim na podstawie badań klinicznych, uwzględniając częstość występowania działań niepożądanych w grupach otrzymujących placebo. Dane dotyczące działań niepożądanych zgłaszanych rzadko i bardzo rzadko pochodzą głównie z raportów z okresu po wprowadzeniu leku do obrotu. ⁶

Najczęstsze działania niepożądane

Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem ondansetronu należą:

Ból głowy

Występuje bardzo często (≥ 1/10) i jest najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym. Ból głowy obserwowany jest u znacznej liczby pacjentów, ale zwykle ma charakter przejściowy i ustępuje samoistnie lub po zastosowaniu standardowych leków przeciwbólowych. ^{7 8}

Zaparcia

Występują często (≥ 1/100 do < 1/10). Ondansetron przedłuża czas pasażu jelitowego, co może prowadzić do wystąpienia zaparć u niektórych pacjentów. W większości przypadków zaparcia mają łagodny przebieg i ustępują samoistnie lub po zastosowaniu odpowiedniego leczenia. ^{9 10}

Uczucie gorąca/zaczerwienienie

Występuje często (≥ 1/100 do < 1/10). Pacjenci mogą odczuwać nagłe uczucie gorąca lub zaczerwienienie skóry, szczególnie podczas dożylnego podawania leku. ^{11 12}

Działania niepożądane w układzie nerwowym

Oprócz bólu głowy, który występuje bardzo często, ondansetron może powodować również inne działania niepożądane ze strony układu nerwowego:

Drgawki i zaburzenia ruchowe

Niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100) obserwowano drgawki oraz zaburzenia ruchowe, w tym objawy ze strony układu pozapiramidowego, takie jak:

• reakcje dystoniczne
• napadowe, przymusowe patrzenie w górę
• dyskineza ¹³

Warto podkreślić, że większość tych objawów nie powoduje istotnego, trwałego wpływu na stan kliniczny pacjenta i zwykle ustępuje samoistnie. ¹⁴

Zawroty głowy

Rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000) występują zawroty głowy, głównie podczas szybkiego podawania dożylnego. Zawrotom głowy w większości przypadków można zapobiec lub spowodować ich ustąpienie poprzez wydłużenie czasu wlewu. ^{15 16}

Działania niepożądane ze strony narządu wzroku

Przemijające zaburzenia widzenia

Rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000) obserwuje się przemijające zaburzenia widzenia (np. niewyraźne widzenie), przede wszystkim podczas podawania dożylnego. ¹⁷

Przemijający zanik widzenia

Bardzo rzadko (< 1/10 000) może wystąpić przemijający zanik widzenia, głównie podczas podawania dożylnego. Większość zgłoszonych przypadków ślepoty ustępowała w ciągu 20 minut. Większość pacjentów, u których wystąpił taki objaw, przyjmowała chemioterapeutyki, w tym cisplatynę. W niektórych przypadkach przemijającej utraty wzroku opisywano jej korowe pochodzenie. ^{18 19}

Działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego

Zaburzenia rytmu serca

Niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100) obserwowano arytmie, bóle w klatce piersiowej z obniżeniem odcinka ST w zapisie EKG lub bez, oraz bradykardię. ²⁰

Zaburzenia rytmu serca mogą być śmiertelne w skutkach u niektórych pacjentów. ²¹

Wydłużenie odstępu QT

Rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000) może wystąpić wydłużenie odstępu QT w elektrokardiogramie, które w skrajnych przypadkach może prowadzić do częstoskurczu komorowego typu Torsade de Pointes. ^{22 23}

Niedokrwienie mięśnia sercowego

Z częstością nieznaną zgłaszano przypadki niedokrwienia mięśnia sercowego. ^{24 25}

Niedociśnienie tętnicze

Niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100) obserwowano spadki ciśnienia tętniczego krwi. ²⁶

Działania niepożądane ze strony układu immunologicznego

Reakcje nadwrażliwości

Rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000) występują reakcje nadwrażliwości typu natychmiastowego, niekiedy o ciężkim przebiegu, w tym również reakcje anafilaktyczne. ²⁷

Reakcje anafilaktyczne mogą zagrażać życiu. Reakcje nadwrażliwości obserwowano również u pacjentów, u których te objawy występowały po podaniu innego selektywnego antagonisty receptora 5HT3. ²⁸

Działania niepożądane ze strony wątroby i dróg żółciowych

Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych

Niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100) obserwowano bezobjawowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych. Te działania niepożądane były często obserwowane u pacjentów otrzymujących chemioterapię z użyciem cisplatyny. ^{29 30}

Działania niepożądane ze strony skóry i tkanki podskórnej

Toksyczne wykwity skórne

Bardzo rzadko (< 1/10 000) zgłaszano przypadki toksycznych wykwitów skórnych, w tym toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (ang. toxic epidermal necrolysis, TEN). ^{31 32}

Inne działania niepożądane

Czkawka

Niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100) obserwowano czkawkę. ³³

Reakcje miejscowe

Często (≥ 1/100 do < 1/10) występują miejscowe reakcje w miejscu wstrzyknięcia dożylnego. ³⁴

Niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100) mogą również wystąpić reakcje alergiczne wokół miejsca wstrzyknięcia (np. wysypka, pokrzywka, swędzenie). ³⁵

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Profil działań niepożądanych ondansetronu w populacji dzieci i młodzieży jest porównywalny do profilu obserwowanego u dorosłych pacjentów. ^{36 37}

Tabela działań niepożądanych ondansetronu

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Pomimo że większość działań niepożądanych ondansetronu ma nasilenie łagodne do umiarkowanego, niektóre z nich mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia pacjenta. ³⁸

Reakcje anafilaktyczne

Anafilaksja jest najpoważniejszym działaniem niepożądanym ze strony układu immunologicznego. Chociaż występuje rzadko, może zagrażać życiu pacjenta i wymagać natychmiastowej interwencji medycznej. ³⁹

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Szczególnie niebezpieczne są działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego, takie jak:

• Zaburzenia rytmu serca – mogą być śmiertelne u niektórych pacjentów. ⁴⁰
• Wydłużenie odstępu QT – może prowadzić do częstoskurczu komorowego typu Torsade de Pointes, który jest potencjalnie śmiertelną arytmią. ⁴¹
• Niedokrwienie mięśnia sercowego – może prowadzić do zawału serca. ⁴²

Ciężkie reakcje skórne

Bardzo rzadko mogą wystąpić toksyczne wykwity skórne, w tym toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN), które jest stanem zagrażającym życiu. ^{43 44}

Przemijająca ślepota

Chociaż występuje bardzo rzadko, przemijający zanik widzenia może być bardzo niepokojącym doświadczeniem dla pacjenta. Na szczęście większość przypadków ustępuje w ciągu 20 minut. ⁴⁵

Działania niepożądane u pacjentów otrzymujących chemioterapię

Niektóre działania niepożądane, takie jak bezobjawowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych i przemijająca ślepota, były częściej obserwowane u pacjentów otrzymujących chemioterapeutyki, w szczególności cisplatynę. ^{46 47}

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek działań niepożądanych, w tym również tych niewymienionych w charakterystyce produktu leczniczego, należy poinformować lekarza lub farmaceutę. Działania niepożądane można zgłaszać za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. ⁴⁸