Przeciwwskazania stosowania
Ondansetron

Przeciwwskazania stosowania ondansetronu

Ondansetron jest selektywnym antagonistą receptora 5-HT3, szeroko stosowanym w zapobieganiu i leczeniu nudności i wymiotów. Pomimo jego skuteczności klinicznej, istnieją określone sytuacje, w których stosowanie tego leku jest przeciwwskazane. Znajomość tych przeciwwskazań jest niezbędna dla bezpiecznego prowadzenia farmakoterapii przez lekarzy.¹

Nadwrażliwość na ondansetron i inne antagonisty receptora 5-HT3

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania ondansetronu jest nadwrażliwość na substancję czynną. Pacjenci, u których wystąpiły wcześniej reakcje alergiczne na ondansetron, nie powinni otrzymywać tego leku w żadnej postaci farmaceutycznej. Przeciwwskazanie to dotyczy wszystkich preparatów zawierających ondansetron, niezależnie od drogi podania i dawki.^{2 3}

Należy zwrócić szczególną uwagę, że przeciwwskazanie to dotyczy również nadwrażliwości na inne leki z grupy selektywnych antagonistów receptora 5-HT3, takie jak:⁴

• granisetron
• dolasetron

⁵

Występowanie reakcji krzyżowych między antagonistami receptora 5-HT3 jest istotnym czynnikiem, który należy uwzględnić podczas kwalifikacji pacjenta do leczenia ondansetronem. W przypadku wystąpienia wcześniej reakcji nadwrażliwości na którykolwiek z antagonistów 5-HT3, ryzyko wystąpienia podobnej reakcji przy zastosowaniu ondansetronu jest zwiększone.⁶

Nadwrażliwość na substancje pomocnicze

Przeciwwskazaniem do stosowania ondansetronu jest również nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w danym preparacie. Preparaty ondansetronu występują w różnych postaciach farmaceutycznych i mogą zawierać różne substancje pomocnicze, dlatego istotne jest sprawdzenie składu konkretnego produktu.^{7 8}

W zależności od postaci farmaceutycznej, preparaty ondansetronu mogą zawierać następujące substancje pomocnicze o znanym działaniu:^{9 10 11}

Jednoczesne stosowanie z apomorfiną

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania ondansetronu jest jego jednoczesne podawanie z apomorfiną (agonistą dopaminy stosowanym w leczeniu choroby Parkinsona). Jest to przeciwwskazanie wymieniane we wszystkich charakterystykach produktów leczniczych zawierających ondansetron.^{12 13 14}

Przeciwwskazanie to wynika z udokumentowanych przypadków poważnych działań niepożądanych podczas jednoczesnego stosowania tych leków, takich jak:^{15 16}

• ciężkie niedociśnienie tętnicze
• utrata przytomności

¹⁷

Mechanizm tych interakcji nie jest w pełni wyjaśniony, ale ze względu na ich ciężkość, jednoczesne stosowanie ondansetronu z apomorfiną jest absolutnie przeciwwskazane. Lekarze powinni dokładnie zbierać wywiad dotyczący stosowanych leków u pacjentów z chorobą Parkinsona przed włączeniem ondansetronu do terapii.¹⁸

Szczególne sytuacje kliniczne wymagające ostrożności

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieją sytuacje kliniczne, w których stosowanie ondansetronu wymaga szczególnej ostrożności i indywidualnej oceny stosunku korzyści do ryzyka. Chociaż nie są one wymienione jako bezwzględne przeciwwskazania, w niektórych przypadkach mogą stanowić względne przeciwwskazanie do stosowania ondansetronu lub wymagać modyfikacji dawkowania:¹⁹

Pacjenci z zaburzeniami rytmu serca

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z zaburzeniami rytmu serca lub przewodzenia, zwłaszcza z wydłużonym odstępem QT, ponieważ ondansetron może powodować wydłużenie odstępu QT zależne od dawki. Ocena stosunku korzyści do ryzyka jest szczególnie istotna u pacjentów z wrodzonymi zespołami wydłużonego QT, zaburzeniami elektrolitowymi, zastoinową niewydolnością serca czy bradyarytmiami.²⁰

Pacjenci z nietolerancją substancji pomocniczych

Należy odradzić stosowanie ondansetronu pacjentom z nietolerancją określonych substancji pomocniczych obecnych w danym preparacie, takich jak:²¹

• Pacjenci z fenyloketonurią – w przypadku preparatów zawierających aspartam (Zofran Zydis, Ondansetron Bluefish)
• Pacjenci z nietolerancją laktozy – w przypadku tabletek powlekanych (Atossa, Zofran)
• Pacjenci z nietolerancją fruktozy lub sorbitolu – w przypadku syropu (Zofran) lub tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej (Ondansetron Bluefish)

^{22 23}

Podsumowanie sytuacji wymagających odradzenia stosowania ondansetronu

Lekarz powinien odradzić stosowanie ondansetronu w następujących przypadkach:^{24 25}

• Udokumentowana nadwrażliwość na ondansetron
• Wcześniejsze reakcje alergiczne na inne antagonisty receptora 5-HT3 (granisetron, dolasetron)
• Jednoczesne stosowanie apomorfiny
• Nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w danym preparacie
• U pacjentów z wysokim ryzykiem wydłużenia odstępu QT, po dokładnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka

^{26 27}

Należy również zwrócić szczególną uwagę na pacjentów z:²⁸

• Fenyloketonurią – w przypadku preparatów zawierających aspartam
• Nietolerancją laktozy – w przypadku tabletek powlekanych
• Nietolerancją fruktozy lub sorbitolu – w przypadku syropu lub tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej
• Zaburzeniami rytmu serca, zwłaszcza z wydłużeniem odstępu QT
• Zaburzeniami elektrolitowymi (zwłaszcza hipokaliemią i hipomagnezemią)
• Przyjmującymi inne leki wydłużające odstęp QT

^{29 30}

W tych przypadkach decyzja o stosowaniu ondansetronu powinna być poprzedzona dokładną analizą stosunku korzyści do ryzyka i w miarę możliwości należy rozważyć alternatywne leczenie przeciwwymiotne.