afty opryszczkowate
Afty opryszczkowate (łac. aphthae herpetiformes) to forma nawracających owrzodzeń jamy ustnej, które charakteryzują się występowaniem licznych, drobnych, bolesnych zmian na błonie śluzowej jamy ustnej. Mimo nazwy sugerującej związek z wirusem opryszczki (HSV), afty opryszczkowate nie są wywoływane przez tego wirusa, lecz stanowią odmianę aft nawracających.
Klinicznie afty opryszczkowate prezentują się jako skupiska małych (1-2 mm średnicy), płytkich owrzodzeń otoczonych rumieniowym rąbkiem zapalnym. Występują one najczęściej na nierogowaciejącej błonie śluzowej policzków, warg, dna jamy ustnej, brzegów i dolnej powierzchni języka. Zmianom towarzyszy znaczny ból, utrudniający mówienie, jedzenie i połykanie.
Etiologia aft opryszczkowatych nie jest w pełni poznana. Wśród czynników predysponujących wymienia się predyspozycje genetyczne, zaburzenia immunologiczne, stres, urazy mechaniczne, niedobory żywieniowe (szczególnie witamin B12, kwasu foliowego, żelaza i cynku), choroby ogólnoustrojowe oraz alergie pokarmowe. Diagnostyka różnicowa obejmuje opryszczkowe zapalenie jamy ustnej, chorobę Behçeta, zespół Reitera czy zapalenie błony śluzowej w przebiegu chorób autoimmunologicznych.
Leczenie aft opryszczkowatych opiera się głównie na terapii objawowej mającej na celu złagodzenie bólu i przyspieszenie gojenia. Stosuje się miejscowe środki przeciwzapalne, przeciwbólowe i powlekające, płukanki antyseptyczne oraz kortykosteroidy miejscowe. W ciężkich przypadkach rozważa się leczenie ogólnoustrojowe, w tym kortykosteroidy, leki immunosupresyjne lub kolchicynę. Afty opryszczkowate mają tendencję do samoistnego ustępowania po 7-14 dniach, jednak często nawracają.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Afty – Patofizjologia i mechanizm
Afty (recurrent aphthous stomatitis, RAS) to powszechne zmiany błony śluzowej jamy ustnej, których patogeneza opiera się na zaburzeniach odpowiedzi immunologicznej, zwłaszcza limfocytów T i aktywacji TNF-α. W badaniach histopatologicznych wczesnych zmian aftowych stwierdza się infiltrację limfocytów T (80%), obrzęk międzykomórkowy, degenerację nabłonka oraz naciekanie warstw podstawnej i kolczystej przez komórki jednojądrowe. Na poziomie molekularnym obserwuje się podwyższone stężenia interferonu gamma, TNF-α, IL-2, IL-4, IL-5 oraz deficyt IL-10. Czynniki wyzwalające obejmują urazy mechaniczne, stres, zmiany hormonalne, niedobory pokarmowe (żelazo, witamina B12, kwas foliowy, cynk) oraz dysbiozę mikrobioty jamy ustnej. Istotna jest także predyspozycja genetyczna, związek z HLA-B51 i rodzinny wywiad dodatni u 24-46% pacjentów. Afty dzieli się na małe (<5 mm, gojące się w 1-2 tygodnie), duże (>10 mm, mogące pozostawiać blizny) oraz opryszczkowate, które różnią się etiologią i obrazem histopatologicznym, ale nie są związane z wirusem opryszczki pospolitej.
afty, afty duże, afty małe, afty opryszczkowate, celiakia, choroba Behçeta, choroba Leśniowskiego-Crohna, cykliczna neutropenia, czynnik martwicy nowotworów alfa, dysbioza mikrobioty, główny układ zgodności tkankowej, interferon gamma, interleukina-2, keratynocyt, komórka tuczna, komórki CD4, kortykosteroid, laurylosiarczan sodu, limfocyt T, niesteroidowe leki przeciwzapalne, opryszczka wargowa, rak jamy ustnej, reaktywne formy tlenu, toczeń, wirus opryszczki, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zespół MAGIC, zespół PFAPA