Neuromielitis optica
Epidemiologia
Neuromielitis optica spectrum disorder (NMOSD) to rzadka, autoimmunologiczna choroba zapalna ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzująca się zapaleniem nerwu wzrokowego, rdzenia kręgowego oraz określonymi zespołami mózgowymi i pniowymi. Chorobowość globalna wynosi od 0,5 do 10 przypadków na 100 000 osób, ze średnią około 5/100 000, a roczna zapadalność waha się między 0,029 a 0,880 na 100 000 osobolat, z typową wartością około 0,155-0,278/100 000 osobolat w zależności od zastosowanych kryteriów diagnostycznych (IPND 2015 vs. Wingerchuk 2006). NMOSD wykazuje wyraźne zróżnicowanie etniczne: chorobowość u osób rasy białej wynosi około 1/100 000, u wschodnioazjatyckich około 3,5/100 000, a u osób rasy czarnej może sięgać nawet 10/100 000. Kobiety stanowią około 90% chorych, z relacją płci 5:1 do 10:1, a szczyt zachorowań przypada na 55-64 lata u kobiet i 65-74 lata u mężczyzn. Etiologia NMOSD pozostaje niejasna, jednak czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, pochodzenie etniczne oraz określone haplotypy HLA (np. HLA-DRB1*03, HLA-DPB1*0501, HLA-DRB1*1602).
- Epidemiologia neuromielitis optica (NMOSD)
- Rozpowszechnienie NMOSD na świecie
- Różnice etniczne w epidemiologii NMOSD
- Różnice płciowe w epidemiologii NMOSD
- Wiek zachorowania
- Czynniki ryzyka i predyspozycje genetyczne
- Współwystępowanie z innymi chorobami autoimmunologicznymi
- Wpływ nowych kryteriów diagnostycznych na epidemiologię
- Dane regionalne
- Znaczenie kliniczne danych epidemiologicznych
- Perspektywy i potrzeby badawcze
- Kolejne rozdziały
Epidemiologia neuromielitis optica (NMOSD)
Neuromielitis optica (NMO) lub neuromielitis optica spectrum disorder (NMOSD) jest rzadką autoimmunologiczną chorobą zapalną ośrodkowego układu nerwowego, manifestującą się klinicznie jako zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie rdzenia kręgowego oraz określone zespoły mózgowe i pniowe. Stanowi ona drugą najczęstszą chorobę demielinizacyjną po stwardnieniu rozsianym (SM), jednak o znacznie mniejszej częstości występowania.123 Identyfikacja epidemiologiczna NMOSD jest istotna dla zrozumienia naturalnego przebiegu choroby oraz planowania opieki zdrowotnej dla pacjentów.
Rozpowszechnienie NMOSD na świecie
Częstość występowania NMOSD wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne i etniczne. Szacowana globalna chorobowość wynosi od 0,5 do 10 przypadków na 100 000 osób, przy czym wyższe wskaźniki obserwuje się w określonych grupach rasowych i regionach geograficznych.145 Ogólna częstość występowania na świecie szacowana jest na około 5 przypadków na 100 000 osób.6
Zachorowalność roczna (zapadalność) na NMOSD wynosi globalnie około 0,029-0,880 na 100 000 osobolat, przy czym większość badań wskazuje na wartość około 0,155 (według kryteriów diagnostycznych z 2006 roku) do 0,278 (według kryteriów z 2015 roku) na 100 000 osobolat.47 Średnia roczna zapadalność szacowana jest na 1 przypadek na 770 000 osób na całym świecie.8
Różnice etniczne w epidemiologii NMOSD
Jednym z najważniejszych odkryć epidemiologicznych dotyczących NMOSD jest znaczne zróżnicowanie częstości występowania w różnych grupach etnicznych:19
- Wśród osób rasy białej (kaukaskiej) chorobowość wynosi konsekwentnie około 1/100 000 populacji, z roczną zapadalnością około 0,5-0,8/1 000 000 mieszkańców197
- W populacji wschodnioazjatyckiej chorobowość jest wyższa i wynosi około 3,5/100 000 osób. W Japonii odnotowano chorobowość na poziomie 3,42-4,1/100 000910
- W populacji osób rasy czarnej chorobowość może sięgać nawet 10/100 000 osób111
- Najwyższe wskaźniki chorobowości odnotowano we Francuskich Indiach Zachodnich (do 10/100 000) i Korei Południowej, najniższe natomiast na Kubie i w Australii4
Szczególnie interesujące jest to, że podczas gdy stwardnienie rozsiane jest bardziej rozpowszechnione wśród osób rasy białej, NMOSD nieproporcjonalnie częściej dotyka osoby pochodzenia afrykańskiego, azjatyckiego i hinduskiego.121314 Badania wskazują na 2-3 razy wyższą częstość występowania w populacjach azjatyckich i afroamerykańskich w porównaniu do populacji kaukaskiej.14
Różnice płciowe w epidemiologii NMOSD
NMOSD dotyka nieproporcjonalnie częściej kobiety niż mężczyzn. Szacuje się, że blisko 90% chorych stanowią kobiety.8 Stosunek kobiet do mężczyzn wynosi od 5:1 do 10:1, przy czym w niektórych badaniach odnotowano stosunek nawet 9:1.151617 W przypadku pacjentów seropozytywnych (z obecnością przeciwciał anty-AQP4) stosunek kobiet do mężczyzn może wynosić nawet 7,7:1, podczas gdy w grupie seronegatywnej jest znacznie niższy – około 1,2:1.18
Co interesujące, około 20-47% kobiet rozwija pierwsze objawy NMOSD w okresie ciąży lub w ciągu roku od porodu czy poronienia.2 Ta wyraźna przewaga występowania u kobiet sugeruje istotną rolę czynników hormonalnych i genetycznych w patofizjologii choroby.19
Wiek zachorowania
NMOSD może wystąpić w każdym wieku – od wczesnego dzieciństwa (od 2 roku życia) do późnej starości (do 90 roku życia).12 Jednak średni wiek zachorowania wynosi około 40 lat, co jest o około 10 lat później niż w przypadku stwardnienia rozsianego.1214 Szczyt zachorowań występuje w średnim wieku dorosłym:
- U kobiet szczyt zapadalności przypada na wiek 55-64 lat20
- U mężczyzn szczyt zapadalności występuje w wieku 65-74 lat20
W przypadku pacjentów seropozytywnych średni wiek zachorowania wynosi około 36,8 lat, podczas gdy u pacjentów seronegatywnych jest niższy i wynosi około 28,8 lat.18
Czynniki ryzyka i predyspozycje genetyczne
Dokładna etiologia NMOSD pozostaje niejasna, jednak zidentyfikowano kilka czynników ryzyka i predyspozycji genetycznych:21
- Płeć żeńska jest najsilniejszym czynnikiem ryzyka
- Pochodzenie etniczne – wyższe ryzyko u osób pochodzenia afrykańskiego, azjatyckiego i latynoskiego
- Niektóre haplotypy HLA są związane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju NMOSD seropozytywnej (np. HLA-DRB1*03 w Europie, Brazylii i Indiach; HLA-DPB1*0501 u południowych Chińczyków Han; HLA-DRB1*1602 u Japończyków)22
- Badania sugerują, że niedobór witaminy D, palenie tytoniu oraz niewielka liczba infekcji we wczesnym okresie życia mogą również zwiększać ryzyko zachorowania na NMOSD21
Warto zauważyć, że NMOSD rzadko występuje rodzinnie – mniej niż 5% osób chorych zgłasza przypadki NMOSD wśród krewnych. Uważa się, że dziedziczenie wielogenowe odpowiada za niewielką nadwyżkę przypadków rodzinnych w stosunku do oczekiwanych.85
Współwystępowanie z innymi chorobami autoimmunologicznymi
NMOSD może współistnieć z innymi chorobami autoimmunologicznymi, a obecność tych diagnoz zwiększa pewność rozpoznania NMOSD:2
- Toczeń rumieniowaty układowy
- Zespół Sjögrena
- Miastenia gravis
Około 25-30% pacjentów z NMOSD ma objawy innego schorzenia autoimmunologicznego.23
Wpływ nowych kryteriów diagnostycznych na epidemiologię
Wprowadzenie międzynarodowych kryteriów konsensusu dla NMOSD (kryteria IPND z 2015 roku) poprawiło dokładność diagnostyczną zarówno dla przypadków związanych z przeciwciałami przeciwko akwaporynie 4 (AQP4-IgG), jak i seronegatywnych NMOSD.24 Zastosowanie tych kryteriów znacząco wpłynęło na dane epidemiologiczne:
- Zapadalność i chorobowość NMOSD znacznie wzrosły po zastosowaniu kryteriów z 2015 roku w porównaniu do kryteriów Wingerchuka z 2006 roku24
- Liczba nowo zdiagnozowanych przypadków seropozytywnych pacjentów wzrosła kilkakrotnie po zastosowaniu kryteriów z 2015 roku6
Jest to istotne ograniczenie w interpretacji danych epidemiologicznych – gdy dostępny staje się nowy test przeciwciał lub wzrasta świadomość klinicystów, liczba nowo zdiagnozowanych przypadków w danym roku jest wyższa, prowadząc do wyższego wskaźnika zapadalności, nawet jeśli choroba rozpoczęła się wiele lat wcześniej w niektórych przypadkach.7
Dane regionalne
Badania epidemiologiczne z różnych regionów świata dostarczają szczegółowych informacji na temat lokalnej częstości występowania NMOSD:
- W Chinach zapadalność NMOSD u dorosłych oszacowano na 0,41 na 100 000 osobolat, przy czym wskaźnik ten był znacznie wyższy u kobiet (0,68) niż u mężczyzn (0,15)2020
- W jednym z badań w Stanach Zjednoczonych oszacowano liczbę przypadków NMOSD na około 16 600 w 2011 roku, co stanowi mniej niż 2% wszystkich chorób demielinizacyjnych25
- Badania populacyjne w Tajwanie wykazały, że w 2015 roku chorobowość NMOSD wynosiła 1,47/100 000, a standaryzowana względem wieku roczna zapadalność wynosiła 0,61/100 000 osobolat26
Znaczenie kliniczne danych epidemiologicznych
Dane epidemiologiczne dotyczące NMOSD mają istotne znaczenie kliniczne. Odsetek nawrotów i szansa na powrót do zdrowia różnią się znacząco w zależności od statusu przeciwciał:
- Wskaźnik nawrotów wśród pacjentów z NMOSD AQP4-pozytywnych wyniósł 84,6% w porównaniu z 55% w grupie seronegatywnej27
- Wskaźnik powrotu do zdrowia w przypadkach seropozytywnych był znacznie niższy (15%) niż w przypadkach seronegatywnych (40%)27
Różnice między tymi dwiema podgrupami NMOSD mogą wskazywać na różne mechanizmy etiopatogenetyczne. Częste nawroty i słaby powrót do sprawności funkcjonalnej, kumulujące się w krótkim czasie w cięższą niepełnosprawność u pacjentów z NMOSD AQP4-Ab pozytywnym, przemawiają przeciwko demielinizacji jako głównemu mechanizmowi choroby.28
Perspektywy i potrzeby badawcze
Mimo rosnącej liczby badań epidemiologicznych, nadal istnieje wiele potrzeb badawczych w dziedzinie epidemiologii NMOSD:14
- Konieczne są dalsze badania populacyjne w różnych regionach geograficznych i grupach rasowych, aby lepiej określić chorobowość i zapadalność NMOSD i ich podgrup specyficznych dla przeciwciał
- Potrzebne są prospektywne badania epidemiologiczne oparte na populacji oraz badania w populacjach niewywodzących się z rasy białej
- Wskazane są badania genetyczne w celu lepszego zrozumienia podatności na NMOSD, zwłaszcza w kontekście różnic rasowych
Dokładniejsze dane epidemiologiczne umożliwią lepsze zrozumienie naturalnego przebiegu choroby, co z kolei może prowadzić do skuteczniejszych strategii diagnostycznych i terapeutycznych dla pacjentów z NMOSD.2930
| Region/Populacja | Chorobowość (na 100 000) | Zapadalność roczna (na 100 000) |
|---|---|---|
| Populacja rasy białej | ~1,0 | 0,5-0,8 |
| Populacja wschodnioazjatycka | ~3,5 | – |
| Populacja rasy czarnej | do 10,0 | – |
| Japonia | 3,42-4,1 | – |
| Korea Południowa | 3,56 | – |
| Tajwan (2015) | 1,47 | 0,61 |
| Francuskie Indie Zachodnie | 10,0 | – |
| Chiny | – | 0,41 |
| Malezja (populacja chińska) | 3,31 | – |
| Szacunki globalne | 0,5-10,0 | 0,029-0,880 |
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.